Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 r., III RN 205/00

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2002 r., III RN 205/00

Tekst

TEZY

1 1. Kupienie przez Spółkę tego prawa /udostępnienie sprzedawcy do nieodpłatnego korzystania powierzchni pawilonu/, przez co nastąpiło powiększenie powierzchni handlowej, pozostaje w związku przyczynowym między poniesionym z tego tytułu wydatkiem, a uzyskanym dochodem. Jest to zobowiązanie nabywcy, które strony uwzględniły ustalając cenę sprzedaży nieruchomości. Trafnie zatem przyjęto w zaskarżonym wyroku, że zbywca dysponował prawem majątkowym mogącym być przedmiotem obrotu.

2 2. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania /art. 393[11] Kpc/, zaś granice kasacji wyznaczają - między innymi - podstawy kasacyjne /art. 393[3] Kpc/. Skoro zatem nie powołano w rewizji nadzwyczajnej jako podstaw kasacyjnych przepisów postępowania, których naruszenie - zdaniem wnoszącego rewizję - doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, to Sąd Najwyższy nie może oceniać prawidłowości tych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku.

Sentencja

3 Sąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Krajowej Ryszarda Walczaka po rozpoznaniu sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Handlowego "P." Spółki z o.o. w O. na decyzję Izby Skarbowej w O. z dnia 6 marca 1998 r., (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1996 r. na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 1999 r., III SA 5316/98 - oddala rewizję nadzwyczajną.

Uzasadnienie

4 Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 1999 r., III SA 5316/98, wydanego w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa Handlowego "P." Spółki z o.o. w O. na decyzję Izby Skarbowej w O. z dnia 6 marca 1998 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1996 r.

5 Powyższemu wyrokowi zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm./ w związku z art. 710 Kodeksu cywilnego i wniósł o uchylenie tego wyroku i oddalenie skargi.

6 W trakcie kontroli skarbowej stwierdzono, że Spółka "P." zawyżyła w 1996 r. koszty uzyskania przychodów m.in. uwzględniając wydatki na rzecz "C." w G. w łącznej kwocie 9.600 zł. W dniu 14 października 1994 r. Spółka na mocy aktu notarialnego nabyła od Fundacji "C." Polska Sztuka i Rękodzieło w W. działkę gruntu zabudowaną pawilonem handlowym. Strony umowy w akcie notarialnym zawarły następującą klauzulę: "kupujący zobowiązuje się udostępnić Fundacji "C." do nieodpłatnego korzystania do dnia 31 grudnia 1996 r., 100 /sto/ metrów kwadratowych, powierzchni pawilonu w zamian za ponoszenie kosztów eksploatacyjnych, za tę część". W dniu 1 czerwca 1995 r. Spółka zawarła porozumienie z "C." na mocy którego w zamian za zrezygnowanie z uprawnień do nieodpłatnego korzystania ze 100 m2 pawilonu, Spółka będzie wypłacać 800 zł miesięcznie "C.". W oparciu o to porozumienie Spółka "P." poczyniła wydatki w 1996 r. w kwocie 9.600 zł.

7 Zdaniem organów skarbowych wydatki na rzecz "C." nie stanowią kosztów uzyskania przychodu z tego względu, że z aktu notarialnego nie wynika, aby cena pawilonu handlowego była odpowiednio niższa ze względu na par. 5 umowy zobowiązujący do udostępnienia "C." nieodpłatnie 100 m2 jego powierzchni. Po zawarciu umowy sprzedaży pawilon handlowy stał się własnością Spółki, a "C." nie nabyła prawa majątkowego dotyczącego 100 m2 powierzchni tego pawilonu. Spółka nie odkupiła go też na podstawie porozumienia z dnia 1 czerwca 1995 r., zaś "C." nie korzystała z przysługującego jej prawa do nieodpłatnego używania części pawilonu i nie partycypowała w kosztach eksploatacyjnych ponoszonych przez Spółkę. Poniesionych wydatków nie można również uznać za nabycie przez Spółkę prawa majątkowego - użytkowania, ani też za usługę dzierżawy, gdyż przedmiotowa powierzchnia stanowiła własność Spółki. Brak było również przesłanek wskazujących na istnienie związku wymienionych wydatków z przychodami Spółki. W par. 5 umowy strony zawarły umowę o charakterze użyczenia na bezpłatne używanie powierzchni pawilonu na czas określony /art. 710 Kc/.

8 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej. Zdaniem Sądu "C." dysponowała prawem majątkowym mogącym być przedmiotem obrotu. Tego prawa nie można traktować jedynie z punktu widzenia kosztów uzyskania przychodu po stronie skarżącej, lecz należy ująć w całość rozwiązań przewidzianych przez ustawę o podatku dochodowym od osób prawnych. Przedmiotem opodatkowania jest dochód bez względu na rodzaj źródeł przychodów. Źródłem przychodu jest stosunek prawny rozumiany szeroko jako każda forma powiązania w zakresie obrotu dający się ująć w ramy prawne, z którego istnieniem wiąże się uzyskanie przychodu.

9 Naczelny Sąd Administracyjny odwołał się także do zasady swobody umów /art. 353[1] Kc/ i stwierdził, że strony umowy sprzedaży mogły postanowić, iż nabywca /Spółka "P."/ nie będzie korzystał przez określony czas z całej kupionej nieruchomości.

10 Uzasadniając zarzuty rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości podniósł argument wiążący par. 5 umowy sprzedaży z art. 710 Kc. Jego zdaniem umowa w części dotyczącej par. 5 nie doszła do skutku, ponieważ nie zrealizowano wydania rzeczy, co jest przewidzianym w art. 710 Kc warunkiem jej zawarcia. Skoro więc nie doszło do wykonania umowy użyczenia, to jest rażącym naruszeniem art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych zaliczenie wydatków poniesionych przez Spółkę związanych z tą umową do kosztów uzyskania przychodów. Minister Sprawiedliwości powołał się także na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1998 r., III SA 3187/97, dotyczący tej samej umowy i oceny jej charakteru prawnego w odniesieniu do poprzedniego roku podatkowego /1995/. Przedstawiając w jego motywach poglądy zbieżne z wyrażonymi przez organy skarbowe oraz przedstawionymi w rewizji nadzwyczajnej Sąd oddalił skargę Spółki.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

12 Rewizja nadzwyczajna jest nieuzasadniona.

13 W sprawie sporne jest zagadnienie, czy zawarte w umowie sprzedaży nieruchomości zobowiązanie nabywcy /Spółki/ do nieodpłatnego umożliwienia korzystania z jej części na czas określony przez zbywcę /"C."/ jest odrębną umową użyczenia /art. 710 Kc/, czy elementem umowy sprzedaży /art. 535 Kc/. Przyjęcie pierwszej z tych możliwości - to jest poglądu organów skarbowych -oznacza, że nie doszło do zawarcia tej umowy. Ma ona bowiem charakter realny, a określona w umowie część nieruchomości nie została wydana "C."

14 Comiesięczne kwoty płacone przez Spółkę na rzecz "C." za jej rezygnację z korzystania z określonej umową części nieruchomości nie mogły być uznane za koszty uzyskania przychodu. Według rewizji nadzwyczajnej nie są to bowiem koszty poniesione w calu uzyskania przychodu /art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych/, jako że Spółka mogła korzystać nieodpłatnie z tej części nieruchomości.

15 Sąd Najwyższy nie podziela jednakże poglądu o stosowaniu do spornego postanowienia umowy sprzedaży przepisów o umowie użyczenia /art. 710 i nast. Kc/. Jest ono zawarte w umowie sprzedaży, której treść strony mogą ustalić według swego uznania, byleby nie sprzeciwiała się właściwości /naturze/ stosunku prawnego, ustawie ani zasadom współżycia społecznego /art. 353 Kc/. Przyczyną przyjęcia na siebie tego zobowiązania przez nabywcę było niewątpliwie nabycie tej nieruchomości. Nie wskazano w rewizji nadzwyczajnej innych motywów, którymi mógłby kierować się nabywca zobowiązując się do bezpłatnego udostępnienia zbywcy części kupionej nieruchomości przez czas określony. Jest to zobowiązanie nabywcy, które strony uwzględniły ustalając cenę sprzedaży nieruchomości. Trafnie zatem przyjęto w zaskarżonym wyroku, że zbywca /"C."/ dysponował prawem majątkowym mogącym być przedmiotem obrotu.

16 Kupienie przez Spółkę tego prawa, przez co nastąpiło powiększenie powierzchni handlowej, pozostaje - jak ustalono w zaskarżonym wyroku - w związku przyczynowym między poniesionym z tego tytułu wydatkiem, a uzyskanym dochodem. Jest to ustalenie faktyczne, które wiąże Sąd Najwyższy. Rewizje nadzwyczajne są rozpoznawane na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów o postępowaniu kasacyjnym /art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...), Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania /art. 393[11] Kpc/, zaś granice kasacji wyznaczają -między innymi - podstawy kasacyjne /art. 393[3] Kpc/. Skoro zatem nie powołano w rewizji nadzwyczajnej jako podstaw kasacyjnych przepisów postępowania, których naruszenie - zdaniem wnoszącego rewizję - doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, to Sąd Najwyższy nie może oceniać prawidłowości tych ustaleń zawartych w zaskarżonym wyroku.

17 Z tych względów na podstawie art. 393[12] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. orzeczono jak w sentencji.