Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2013 r., III KK 47/13

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2013 r., III KK 47/13

Tekst

1 Sygn. akt III KK 47/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 20 czerwca 2013 r.

3 Sąd Najwyższy w składzie:

4 SSN Michał Laskowski (przewodniczący)

5 SSN Małgorzata Gierszon

6 SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

7 Protokolant Teresa Jarosławska

8 przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej, w sprawie W. P.

9 dot. odszkodowania i zadośćuczynienia

10 po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

11 w dniu 20 czerwca 2013 r.,

12 kasacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy

13 od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

14 z dnia 11 października 2012 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w G.

15 z dnia 22 maja 2012 r.,

16 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny w postępowaniu

17 odwoławczym.

18 2

Uzasadnienie

19 Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 7 czerwca 2011 r. zaliczono - na podstawie art. 420 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 417 k.p.k. - na poczet orzeczonej wobec W. P. wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 14 stycznia 2009 r. sprawie II K …/05 kary łącznej 3 lat pozbawienia wolności okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie toczącej się przed Sądem Rejonowym w K. (sygn. akt II K …/06) od dnia 10 listopada 1998 r. do dnia 3 grudnia 1998 r., w której to sprawie został on prawomocnie uniewinniony. W piśmie z dnia 12 czerwca 2009 r. W. P. złożył do Sądu Okręgowego w G. wniosek „o odszkodowanie za niesłuszne skazanie” domagając się zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie II K …/06.

20 Wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 22 maja 2012 r. (sygn. akt XI Ko …/09- O) oddalono wniosek W. P. o zasądzenie do Skarbu Państwa odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania w sprawie II K …/06. Wyrok ten został trzymany w mocy wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 11 października 2012 r.

21 Od tego wyroku kasację na korzyść W. P. wniósł jego pełnomocnik, zarzucając temu orzeczeniu rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie naruszenie przepisów prawa procesowego art. 457 § 3 k.p.k. polegające na naruszeniu reguł prawidłowej kontroli instancyjnej poprzez:

22 - niewłaściwe rozpoznanie zarzutu podniesionego w mowie końcowej pełnomocnika dotyczącego naruszenia przepisu art. 22 § 1 k.p.k. wyrażające się aprobatą bezpodstawnego zawieszenia przez Sąd Okręgowy postępowania dotyczącego odszkodowania za niesłuszne aresztowanie, a tym samym umożliwienie Sądowi Rejonowemu w S. dokonanie z urzędu zaliczenia oczywiście niesłusznego aresztowania na poczet innej orzeczonej przez ten Sąd kary pozbawienia wolności, wbrew treści złożonego przez W. P. wniosku o zasądzenie odszkodowania za niesłuszne tymczasowe aresztowanie;

23 - niewłaściwe rozpoznanie zarzutu naruszenia »przepisu art. 199 par. 1 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 558 k.p.k. wyrażające się w poglądzie, iż zarzut zawisłości sporu mógłby ewentualnie dotyczyć postępowania przed Sądem Rejonowym w S., 3

24 podczas gdy dotyczy właśnie sprawy o odszkodowanie na podstawie przepisów z rozdz. 58 k.p.k. jako wszczętej wcześnie;

25 - niewłaściwe rozpoznanie zarzutu naruszenia przepisu art. 6 k.p.k. , będącego dyrektywą wynikającą z Konstytucji RP (art. 42 ust.2 ) oraz ze zobowiązań prawnomiędzynarodowych ( art. 14 ust. 3 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 ust. 3 lit. C Europejskiej Konwencji Praw Człowieka) wyrażające się w aprobującej ocenie nie zawiadomienia przez Sąd Okręgowy Sądu Rejonowego w S., iż wnioskodawca (skazany) ma ustanowionego z urzędu pełnomocnika, w toczącej się na podstawie przepisów rozdz. 58 k.p.k. przed Sądem Okręgowym sprawie oraz nie pouczeniu wnioskodawcy o prawie do korzystania z pomocy innego obrońcy z urzędu W postępowaniu przed Sądem Rejonowym zwłaszcza, że w okresie tym Wnioskodawca ( skazany) pozbawiony był wolności.

26 Prokurator w odpowiedzi na kasację wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

27 Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

28 Zasadnym okazał się zarzut pełnomocnika wnioskodawcy dotyczący nieprawidłowej kontroli odwoławczej dokonanej przez Sąd Apelacyjny. W szczególności Sąd ten przyjął, że postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia 7 czerwca 2011 r. o zaliczeniu na poczet kary łącznej pozbawienia wolności okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. (sygn. akt II K …/06) stało się prawomocne z dniem 1 lipca 2011 r., co miało przesądzić o dezaktualizacji roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne pozbawienie wolności (s. 5 uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego). Tymczasem prawomocność tego postanowienia nie jest oczywista. Wnioskodawca w dniu 28 kwietnia 2011 r., został zatrzymany i osadzony w Areszcie Śledczym w G. Z informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego znajdującej się na k. 144- 145 wynika, że od dnia 28 kwietnia 2011 r. rozpoczął wykonywanie kary 3 lat pozbawienia wolności w sprawie II K …/05, co oznaczało, że skuteczne doręczenie mu orzeczenia mogło nastąpić od tego momentu wyłącznie w trybie określonym w art. 134 § 2 k.p.k. Brak jest jednak informacji, że faktycznie zostały spełnione warunki skutecznego doręczenia wnioskodawcy postanowienia Sądu Rejonowego 4

29 w S. za pośrednictwem administracji zakładu, w którym go osadzono. W aktach sprawy znajdują się natomiast dwie sprzeczne informacje – na odpisie postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 7 czerwca 2011 r. zaznaczono, że postanowienie stało się prawomocne w dniu 1 lipca 2011 r. (k. 135), natomiast w notatce urzędowej z dnia 2 sierpnia 2011 r. (k. 131) wskazano, że „(…) postanowienie z dnia 7.06.2011 r. W. P. odebrał w dniu 26.06.2011 r. (…)”, co wyklucza by postanowienie to stało się prawomocne w dniu 1 lipca 2011 r. Okoliczności te powinny wzbudzić wątpliwości Sądu odwoławczego, który powinien je wyjaśnić. Brak bowiem prawidłowego doręczenia odpisu postanowienia o zaliczeniu okresu rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet kary orzeczonej w innej sprawie podważałby tezę Sądu odwoławczego o prawomocnym charakterze tego postanowienia. Kwestia ta wymaga więc dokonania stosownych ustaleń przez Sąd odwoławczy, co powinno nastąpić w trakcie ponownego rozpoznania sprawy. Niezależnie od powyższych okoliczności należy wskazać, że w trakcie tego ponownego rozpoznania Sąd Apelacyjny powinien mieć także na względzie treść wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (sprawa Włoch przeciwko Polsce, skarga nr 33475/08), który zajął odmienne stanowisko od wyrażonego w treści postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2007 r. (I KZP, OSNKW 2007/10/70). W szczególności, z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że sąd rozpoznając wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie, powinien rozważyć, czy dokonane wcześniej zaliczenie pozbawienia wolności na poczet orzeczonej w innym postępowaniu kary rzeczywiście w pełni kompensuje szkodę i krzywdę, jakiej doznał wnioskodawca wskutek niesłusznego pozbawienia wolności (§§ 29-32 uzasadnienia). Szeroką analizę znaczenia tego wyroku dla wykładni i stosowania przepisów rozdziału 58 k.p.k. przedstawiła Małgorzata Wąsek-Wiaderek w opracowaniu „O odszkodowaniu za niewątpliwe niesłuszne tymczasowe aresztowanie. Uwagi na tle wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 10 maja 2011 r. w sprawie Włoch nr 2 p. Polsce” (Palestra 2012, nr 1-2, s. 56 i n.).

30 Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku ogóle nie odniósł się do treści wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, tymczasem przyjęta przez Trybunał wykładnia art. 5 ust. 5 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności musi zostać uwzględniona w procesie wykładni przepisów zawartych w 5

31 rozdziale 58 k.p.k. oraz stosowanych uregulowań Kodeksu cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie, ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Wynika stąd wymóg takiej wykładni ustawy, która w sposób najdalej idący pozwalałaby zapewnić zgodność z ratyfikowaną konwencją międzynarodową. Brak możliwości osiągnięcia takiej zgodności powinien zaś prowadzić do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego ze stosownym pytaniem prawnym w trybie art. 193 Konstytucji RP.

32 Sąd, stosując regulacje zawarte w rozdziale 58 k.p.k. nie może więc obecnie poprzestać na wykładni przepisów zawartych w tym rozdziale przyjętej w postanowieniu SN 20 września 2007 r., I KZP 28/07, ale zobligowany jest do odniesienia się do wykładni art. 5 ust. 5 Konwencji przyjętej przez Europejski Trybunał Praw Człowieka we wskazanym wcześniej wyroku oraz argumentów przytoczonych przez Trybunał w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

33 Mając na względzie wszystkie powyższe okoliczności, należało orzec jak w sentencji.