Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 89/06

uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 89/06

Tekst

1 Uchwała z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 89/06

2 Sędzia SN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

3 Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca)

4 Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski

5 Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Prezydenta Miasta T. o wyznaczenie przedstawiciela dla nieobecnego Przemysława G., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 24 listopada 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Toruniu postanowieniem z dnia 31 lipca 2006 r.:

6 "Czy skierowany do sądu opiekuńczego wniosek o wyznaczenie przedstawiciela dla nieobecnego celem zastąpienia go w postępowaniu administracyjnym jest pismem składanym sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obowiązku wynikającego z ustawy, a w konsekwencji, czy od wniosku powinna być pobrana opłata?"

7 podjął uchwałę:

8 Wniosek o wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego (art. 34 k.p.a.) nie podlega opłacie sądowej. Uzasadnienie

9 Prezydent Miasta T. wystąpił na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. do Sądu Rejonowego w Toruniu o wyznaczenie przedstawiciela dla nieobecnej strony celem zastąpienia jej w postępowaniu administracyjnym w sprawie o wymeldowanie z miejsca stałego pobytu. Zarządzeniem przewodniczącego w Sądzie Rejonowym wnioskodawca wezwany został, zgodnie z art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 – dalej: „u.k.s.c.”), o uiszczenie opłaty sądowej od wniosku.

10 Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy w Toruniu zażalenia wnioskodawcy na to zarządzenie, w którym skarżący, wnosząc o uchylenie obowiązku uiszczenia opłaty, podnosił, że gmina w wykonaniu ustawowego obowiązku wydawania decyzji w sprawach wymeldowania wykonuje te zadania jako zadania zlecone z zakresu administracji państwowej stopnia podstawowego w imieniu Skarbu Państwa, a ten – zgodnie z art. 94 u.k.s.c. – nie ma obowiązku uiszczania opłat. Sąd Okręgowy argumentacji tej nie podzielił, jednak analizując kwestię zasadności obciążenia wnioskodawcy opłatą od wniosku powziął wątpliwość co do wykładni art. 95 ust. 1 pkt 4 u.k.s.c.

11 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

12 Zgodnie z art. 34 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, jeżeli przedstawiciel nie został już wyznaczony. W pierwotnym tekście kodeksu postępowania administracyjnego art. 31 § 1, regulujący tę kwestię i będący odpowiednikiem obecnego art. 34 § 1, wskazywał na możliwość wystąpienia przez organ administracji do sądu z takim wnioskiem. W piśmiennictwie przyjmowano jednak, że mimo to nie chodzi o działanie zależne od uznania administracyjnego, lecz o uprawnienie, z którego organ administracji ma obowiązek skorzystać. Dokonana w 1980 r. nowelizacja kodeksu postępowania administracyjnego nadała temu przepisowi kategoryczne brzmienie, usuwając tym samym wątpliwości dotyczące tego, że organ administracji ma obowiązek skierować do sądu taki wniosek.

13 Jak przyjmuje się w judykaturze, wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego, zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a., następuje na podstawie art. 184 k.r.o. (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., III CZP 117/88, OSNC 1990, nr 1, poz. 11). Materialnoprawną normę art. 184 k.r.o. realizuje na gruncie przepisów procesowych art. 601 k.p.c. W doktrynie przeważa pogląd, który podziela także Sąd Najwyższy w obecnym składzie, że ustanowienie kuratora absentis następuje wyłącznie na wniosek, zatem sąd nie może w tym przypadku działać z urzędu. Wniosek może złożyć każda osoba zainteresowana w rozumieniu art. 510 k.p.c., jeżeli wykaże konieczność ochrony przez kuratora praw nieobecnego oraz na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. – organ administracyjny. W sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, obecna ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zachowała dotychczasowe podmiotowe i przedmiotowe zwolnienia od opłat sądowych. Na podstawie art. 95 ust. 1 nie pobiera się opłat od wniosku o przyjęcie oświadczenia o uznaniu dziecka, o nadaniu dziecku nazwiska, o przysposobienie dziecka, o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką (pkt 2), będącego podstawą wszczęcia przez sąd postępowania z urzędu, a także od pism składanych sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obowiązku wynikającego z ustawy albo nałożonego przez sąd (pkt 4).

14 Wniosek, o którym mowa w art. 34 § 1 k.p.a., niewymieniony w art. 95 ust 1 w pkt 2 u.k.s.c., nie mieści się także w kategorii wniosków korzystających z ustawowego zwolnienia od opłaty sądowej, będących podstawą wszczęcia przez sąd postępowania z urzędu (pkt 4 in principio), gdyż sąd opiekuńczy nie może wszcząć z urzędu postępowania o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych w postępowaniu administracyjnym.

15 Artykuł 95 ust. 1 pkt 4 odróżnia od wniosków korzystających ze zwolnienia od opłaty sądowej pisma – objęte także tym zwolnieniem – składane w wykonaniu obowiązku ustawowego lub nałożonego przez sąd. Systematyka ustawy o kosztach sądowych wskazuje, że używane w niej pojęcie pisma podlegającego opłacie jest pojęciem szerokim, obejmującym m.in. wnioski o wszczęcie postępowania nieprocesowego (art. 3 ust 2 pkt 7 a u.k.s.c.).

16 Do pism składanych sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obowiązku wynikającego z ustawy, należą pisma zawiadamiające sąd opiekuńczy o zdarzeniu uzasadniającym wszczęcie postępowania z urzędu pochodzące od osób, które nie są upoważnione do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania opiekuńczego (art. 572 § 1 k.p.c.), pisemne sprawozdania opiekuna dotyczące osoby i zarządu majątkiem pozostającego pod opieką (art. 166 § 1 k.r.o. w związku z art. 595 k.p.c.), ale także mające podstawę w art. 156 k.r.o. wnioski opiekuna o zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego. Odpowiednikiem normy art. 156 k.r.o. na gruncie prawa procesowego jest art. 593 k.p.c.; postępowanie w nim uregulowane sąd opiekuńczy może wszcząć tylko na wniosek opiekuna.

17 Obowiązek złożenia sądowi opiekuńczemu pisma, o którym mowa w art. 95 ust 1 pkt 4 u.k.s.c. może wynikać z każdej ustawy, a nie tylko z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (np. art. 262 § 1 k.p.k., art. 17 § 1 k.k.w. lub art. 4 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, jedn. tekst: Dz.U z 2002 r. Nr 11, poz. 109). Pismem składanym sądowi opiekuńczemu w wykonaniu obowiązku ustawowego w rozumieniu art. 95 ust. 1 pkt 4 in fine u.k.s.c. jest więc także skierowany do tego sądu na podstawie art. 34 k.p.a. wniosek organu administracyjnego o wyznaczenie przedstawiciela dla nieobecnego celem zastąpienia go w postępowaniu administracyjnym.

18 Z tych przyczyn Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale.