Zagadnienie prawne, III CZP 5/12
zagadnienie prawne, III CZP 5/12Otwórz w aplikacji
Tekst
ZAGADNIENIE PRAWNE
1 W sprawie wszczętej z urzędu, na skutek zawiadomienia Dyrektora Szpitala Neuropsychiatrycznego z udziałem Edwarda B. o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez wymaganej zgody
2 Czy należy uznać za prawidłowe i oparte na treści art. 569 § 2 k.p.c. stanowisko Sądu Rejonowego [...] w L., iż w przypadku przyjęcia w tzw. trybie nagłym osoby z zaburzeniami psychicznymi na podstawie art. 23, 24 lub pozostawienia jej w szpitalu na podstawie art. 28 u.o.z.p. (ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego, Dz. U. 1999, Nr 111, poz. 535 ze zm., tj. Dz. U. 2011, Nr 231, poz. 1375) należy wydać zarządzenie tymczasowe o pozostawieniu osoby, której postępowanie dotyczy, w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody, w sytuacji, gdy sędzia wizytujący szpital uzna, że nie zachodzą przesłanki do zarządzenia natychmiastowego wypisania tej osoby ze szpitala na podstawie art. 45 u.o.z.p., czy też stanowisko takie jest bezzasadne?
3 a w razie pozytywnej odpowiedzi: czy prawidłowo skonstruowana została sentencja zarządzenia tymczasowego Sądu Rejonowego [...] w L. o umieszczeniu lub pozostawieniu tymczasowo uczestnika w szpitalu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania czy też, według treści orzeczenia osoba, której postępowanie dotyczy, powinna być umieszczona w szpitalu do czasu zakończenia stosowania niezbędnych czynności leczniczych (art. 33 ust.1 u.o.z.p.), powodujących ustanie przyczyn przyjęcia tej osoby do szpitala bez wymaganej zgody ( art. 23 i 28 u.o.z.p. ), względnie do czasu zakończenia diagnostyki medycznej, ale nie dłużej niż do 10 dni licząc od chwili przyjęcia ( art. 24 u.o.z.p. ).
Uzasadnienie
4 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2011 roku w sprawie sygn. akt V RNs 1384/11 uczestnik Edward B. został tymczasowo umieszczony w Szpitalu Neuropsychiatrycznym im. [...] – Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w L. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.
5 W uzasadnieniu Sąd Rejonowy [...] w L. wskazał, że uczestnik został przyjęty do szpitala psychiatrycznego bez jego pisemnej zgody. Podczas wysłuchania przez sędziego wizytującego szpital również nie wyraził zgody na przyjęcie i leczenie w szpitalu psychiatrycznym. Na podstawie zapisów zawartych w historii choroby oraz bezpośredniego kontaktu z uczestnikiem, sędzia wizytujący szpital nie znalazł podstaw do uznania, że jego pobyt w szpitalu psychiatrycznym jest oczywiście bezzasadny. Z uwagi na fakt, że zaistniała konieczność stosowania niezbędnych czynności leczniczych i dopuszczenia dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatry, niezbędny, w ocenie Sądu, był tymczasowy pobyt uczestnika w szpitalu.
6 Sąd Rejonowy oparł swoje orzeczenie na przepisach art. 22, art. 33 i art. 45 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego ( Dz. U. z 1994 roku, Nr 111, poz. 535 ze zm. tj. Dz. U. 2011, Nr 231, poz. 1375) a także art. 569 § 2 k.p.c.
7 Zażalenie na to postanowienie wniósł uczestnik postępowania Edward B., który podnosił, że został bezzasadnie umieszczony w szpitalu bez jego zgody i wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak można wywnioskować z treści uzasadnienia tego zażalenia – art. 47 u.o.z.p. Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
8 Wobec faktu, iż w dniu 31 sierpnia 2011 roku uczestnik został wypisany ze szpitala psychiatrycznego, postępowanie zażaleniowe należałoby umorzyć na mocy art. 355 k.p.c., gdyż zarządzenie tymczasowe z tym dniem stało się bezprzedmiotowe i nie ma potrzeby dalszego prowadzenia postępowania zażaleniowego.
9 Sąd Okręgowy w L. kierując się treścią art. 390 § 1 k.p.c.
10 postanowił zwrócić się do Sądu Najwyższego o udzielenie odpowiedzi na zagadnienie sformułowane w sentencji postanowienia z dnia 30 grudnia 2011 r., a mające znaczenie dla rozpoznania zażalenia, w kontekście zarzutów zawartych w zażaleniu.
11 U podstaw zadanego Sądowi Najwyższemu pytania legły niżej przedstawione wątpliwości prawne:
12 Skarżący w zażaleniu kwestionował zasadność zaskarżonego postanowienia wobec faktu, iż jego zdaniem przyjęcie go do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody było bezprawne, kwestionował rozpoznanie u niego istnienia choroby psychicznej jak również obecność sędziego na wysłuchaniu mimo, że podpisał protokół wysłuchania – k. 2v i żądał uchylenia tegoż postanowienia.
13 Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego – wyrok z dnia 4 lipca 2006 r. sygn. akt K 43/05, umieszczenie człowieka w szpitalu na leczeniu bez jego zgody jest formą pozbawienia wolności, a więc naruszeniem konstytucyjnego prawa do tego, aby o pozbawieniu wolności orzekał niezawisły sąd. W powołanym orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny powołuje się na stanowisko Prokuratora Generalnego, w myśl którego art. 5 ust. 1 lit. e Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), dopuszcza zgodne z ustawą pozbawienie wolności osoby w celu zapobieżenia szerzeniu przez nią choroby zakaźnej, osoby umysłowo chorej, alkoholika, narkomana lub włóczęgi.
14 Przyjęcie osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody jest, zdaniem Sądu Okręgowego w L., formą ingerencji państwa w sferę podstawowych praw i wolności człowieka i obywatela. Z chwilą przystąpienia Polski do Unii Europejskiej i wobec braku stosownego przepisu w polskim prawie wewnętrznym umożliwiającego sanowaniem decyzji organu państwowego, jakim w tym przypadku jest lekarz izby przyjęć szpitala psychiatrycznego, decydujący o przyjęciu osoby z zaburzeniami psychicznymi do tego szpitala bez wymaganej zgody, powinno być odpowiednie orzeczenie sądu, poddającego ocenie decyzję lekarza, po wysłuchaniu takiej osoby przez sędziego wizytującego szpital.
15 Wydaje się, że dotychczasowe stanowisko i praktyka Sądu Rejonowego w L. była prawidłowa i wychodziła naprzeciw rozwiązaniom przyjętym w przepisach unijnych, W sytuacji bowiem, kiedy sędzia wizytujący szpital, po zapoznaniu się z historią choroby i pełną dokumentacją medyczną oraz po wysłuchaniu osoby, której postępowanie dotyczy, nie znalazł podstaw do skorzystania z przysługującego mu z mocy art. 45 ust. 2 zdanie drugie u.o.z.p. prawa do wydania zarządzenia o natychmiastowym wypisaniu takiej osoby ze szpitala wobec stwierdzenia oczywistej bezzasadności przyjęcia (a co należy uznać za wyraz zaufania ustawodawcy do sędziego rodzinnego), sąd powinien skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 569 § 2 k.p.c. i wydać stosowne zarządzenie o pozostawieniu takiej osoby w odpowiednim zakładzie leczniczym na czas stosowania niezbędnych czynności leczniczych o których mowa w art. 33 ust.1 u.o.z.p. lub zakończenia diagnostyki medycznej na podstawie art. 24 u.o.z.p., przy czym korzystanie z tego uprawnienia nie może być dowolne lecz obligatoryjne.
16 Dostrzegalna jest luka w prawie, która nie została usunięta w przepisach nowelizowanej ustawy i de lege lata do chwili rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd lub zakończenia niezbędnych czynności diagnostycznych lub leczniczych przez szpital psychiatryczny, osoba której postępowanie dotyczy zostaje pozostawiona w szpitalu bez żadnej decyzji sądu, w oparciu o jednostkową decyzję lekarza izby przyjęć (co prawda zatwierdzoną przez kierownika szpitala psychiatrycznego), ale o charakterze pozasądowym. Powstaje kwestia, czy taka decyzja ma charakter administracyjny czy też przez sam fakt, że sędzia nie skorzystał z uprawnień z art. 45 u.o.z.p. okoliczność przyjęcia takiej osoby do szpitala psychiatrycznego jest sanowana ex lege.
17 W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego (postanowienia SN:
18 II CRN 201/95 z 1996-02-14, , III CZP 6/96 z 1996-02-06; ICSK 234/10 z 2010- 07-22; V CSK 384/09 z 2010-04-22; I CSK 402/08 z 2009-04-16; III CSK 178/08 z 2008-09-05; III CSK 318/07 z 2008-02-27; I CKN 1019/98 z 1999-02-18; I CKN 571/97 z 1998-03-10; II CKU 72/96 z 1997-02-12; II CRN 81/96 z 1996- 07-12) ingerencja sądu w sprawach związanych z przyjęciem do szpitala psychiatrycznego osoby, której postępowanie dotyczy bez jej zgody, ograniczona była do badania samej zasadności przyjęcia do szpitala a nie dotyczyła faktycznego pozbawienia wolności tej osoby. Konstrukcja przepisu art. 28 u.o.z.p. odsyłającego do przepisu art. 23 ust. 2-5 oraz art. 25-27 u.o.z.p. zdaje się wskazywać na potrzebę pozostawienia takiej osoby na leczeniu w szpitalu psychiatrycznym a nie ograniczać się do badania jedynie zasadności decyzji lekarza podjętej w chwili przyjęciu tej osoby do szpitala, skoro ustawodawca nie określił w nim terminu, do którego zgoda osoby, której dotyczy postępowanie na przyjęcie jej do szpitala może być cofnięta przez tą osobę. Fakt braku skorzystania przez sędziego wizytującego szpital z dyspozycji zdania drugiego przepisu art. 45 ust. 2 u.o.z.p. zdaje się przesądzać o zasadności przyjęcia takiej osoby do szpitala jeszcze przed wydaniem postanowienia merytorycznego przez sąd - w myśl art. 27 zdanie pierwsze u.o.z.p.
19 Pozostawienie zatem osoby, której postępowanie dotyczy w szpitalu psychiatrycznym na leczeniu, bez jakiegokolwiek orzeczenia sądowego, do chwili rozstrzygnięcia merytorycznego w przedmiocie przyjęcia tej osoby do szpitala zdaje się naruszać nie tylko jej konstytucyjne prawo do poszanowania i ochrony wolności wyrażone w art. 31 Konstytucji (ograniczenia wynikające z tego przepisu nie mogą naruszać istoty wolności i praw przewidzianych w art. 41 Konstytucji) ale również może naruszyć jej prawo do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji
20 W ocenie Sądu Okręgowego wskazane kwestie budzą istotne wątpliwości prawne, uzasadniające niniejsze wystąpienie w trybie art. 390 § 1 k.p.c. Mając zatem na uwadze wszystkie zaprezentowane wyżej względy, Sąd Okręgowy w L. postanowił jak w sentencji.