Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2003 r., III CK 134/02

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2003 r., III CK 134/02

Tekst

1 Wyrok z dnia 29 października 2003 r., III CK 134/02

2 Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za zobowiązania

3 samodzielnego zakładu opieki zdrowotnej, jeżeli organ założycielski – wojewoda, wiedząc o niedoborze środków finansowych niezbędnych dla utrzymania sprawności utworzonego zakładu, nie podjął stosownych działań przewidzianych ustawą z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.).

4 Sędzia SN Jan Górowski (przewodniczący)

5 Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz

6 Sędzia SN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)

7 Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Szpitala św. Anny w M. przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie Ś. i Wojewodzie M. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 29 października 2003 r. na rozprawie kasacji strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 2 października 2001 r. zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od Skarbu Państwa – Wojewody Ś. na rzecz Szpitala św. Anny w M. kwotę 1 533 247,71 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 16 kwietnia 2000 r. oraz zasądził od strony pozwanej Skarbu Państwa – Wojewody Ś. na rzecz strony powodowej kwotę 13 500 zł tytułem kosztów procesu za wszystkie instancje.

Uzasadnienie

8 Zespół Opieki Zdrowotnej w M. w pozwie z dnia 17 kwietnia 2000 r. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa – Wojewody Ś. kwoty 1 533 247,71 zł na pokrycie poniesionych kosztów ochrony medycznej. Postanowieniem z dnia 7 grudnia 2000 r. Sąd Okręgowy w Kielcach wezwał do udziału w sprawie „w charakterze pozwanego Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę M.”.

9 Zarówno Wojewoda Ś. jak i M. wnieśli o oddalenie powództwa, wyrażając zapatrywanie, że powodowy Zespół gospodaruje środkami przyznanymi i własnymi na zasadach samodzielności i w razie ujemnego bilansu posiadanych środków i poniesionych wydatków nie może być finansowany z zewnątrz, a w szczególności przez organ założycielski.

10 Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 7 marca 2001 r. oddalił powództwo, ustalając, że zarządzeniem z dnia 2 września 1997 r. Wojewoda K. przekształcił Zespół Opieki Zdrowotnej w M. w Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej, który w dniu 13 sierpnia 1998 r. został wpisany do rejestru. Na podstawie umowy z dnia 29 października 1998 r. Wojewoda przekazał Zakładowi kwotę 5 020 327,66 zł na potrzeby jego funkcjonowania w okresie od dnia 1 października do dnia 31 grudnia 1998 r. W dacie zawarcia umowy Wojewoda i Zakład w złożonym oświadczeniu przyznali, że pozostawione Zakładowi środki nie są wystarczające na pokrycie kosztów działalności. Sporządzony na dzień 31 grudnia 1998 r. bilans wykazał niedobór w wysokości dochodzonej kwoty.

11 Uprawnienia organu założycielskiego przejął z dniem 1 stycznia 1999 r., na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), Powiat M. Oznacza to – w przekonaniu Sądu Okręgowego – że Wojewoda Ś. nie jest legitymowany biernie w sprawie. Ustosunkowując się do zasadności roszczenia, Sąd Okręgowy wskazał na przepisy art. 60 ust. 1, 3 i 4 ustawy o z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm. – dalej: "u.z.o.z."), z których wyprowadził wniosek, że pokrycie ze środków publicznych ujemnego wyniku finansowego placówki zdrowia może nastąpić nie wcześniej niż po wydaniu w trybie administracyjnym stosownych zarządzeń lub uchwały o zmianie formy gospodarki finansowej zakładu lub o jego likwidacji.

12 Apelację strony powodowej – obecnie Szpitala św. Anny w M. – Sąd Apelacyjny oddalił, podzielając stanowisko Sądu Okręgowego. Podniósł jednocześnie, że w okolicznościach sprawy brak podstaw do przyjęcia deliktowej odpowiedzialności Skarbu Państwa, zważywszy na uregulowanie zawarte w art. 60 ust. 3 u.z.o.z., które uzasadnia stanowisko, iż do czasu podjęcia działań tym przepisem przewidzianych, zakład opieki zdrowotnej finansuje swoją działalność z własnych środków, które obowiązany był sam gromadzić. Wojewoda nie był zobowiązany do podjęcia działań restrukturyzacyjnych, skoro o takiej potrzebie nie był przez stronę powodową informowany, brak zatem podstaw do przypisania Skarbowi Państwa odpowiedzialności na podstawie art. 417 k.c. Podstawy tej odpowiedzialności nie można także poszukiwać wśród przepisów o odpowiedzialności za prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia, zważywszy, że zakład realizował tylko własne obowiązki.

13 W kasacji powodowy szpital zarzucił, że wyrok Sądu Apelacyjnego wydany został z obrazą art. 60 u.z.o.z., art. 417 i 471 k.c. oraz art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

14 Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

15 Utworzony przez Wojewodę K. Zespół Opieki Zdrowotnej w M. stał się wyodrębnionym organizacyjnie zespołem osób i środków majątkowych mającym na celu udzielanie świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia. Stosownie do art. 35c ust. 1 u.z.o.z., mógł on być prowadzony jako jednostka budżetowa lub zakład budżetowy, jeżeli nadanie mu samodzielności byłoby niecelowe lub przedwczesne. Ustawa nie precyzuje, w jakich przypadkach zachodzi niecelowość względnie przedwczesność jako przeszkoda nadania zakładowi przymiotu samodzielności, nie może być jednak wątpliwości, że chodzi tu przede wszystkim o samodzielność ekonomiczną zakładu, skoro z założenia ma on przeznaczać na koszty swej działalności posiadane środki oraz uzyskiwane przychody. Ocena w tym względzie, zważywszy na brzmienie art. 35c ust. 1 zdanie 2 u.z.o.z., pozostawiona została organowi założycielskiemu.

16 Wymaganiu samodzielności utworzonego zakładu nie mogły sprostać przekazane temu zakładowi środki w wysokości 5 020 327,66 zł, zwłaszcza w zestawieniu z treścią „oświadczenia stron”, w którym zawarto stwierdzenie, ze „wartość umowy jest za niska” z jednoczesną deklaracją, że „wysokość zmiany określona zostanie w drodze negocjacji pomiędzy stronami po przedstawieniu przez Zespół przedsięwzięć, jakie zostały podjęte i wdrożone w celu ograniczenia kosztów”.

17 Omawiane oświadczenie nie pozostawia wątpliwości, że Zakład już na początku swej działalności pozbawiony został możliwości sfinansowania swych potrzeb. Już wtedy zatem zarysowała się konieczność interwencji administracyjnej przewidzianej w art. 60 ust. 3 u.z.o.z., polegającej na tym, że organ, który utworzył samodzielny publiczny zakład opinii zdrowotnej wydaje rozporządzenie o zmianie formy gospodarki finansowej zakładu lub o jego likwidacji. W okolicznościach sprawy zbędne było oczekiwanie na inicjatywę w tym względzie zainteresowanego Zakładu. Wiedza organu założycielskiego o stanie wydolności finansowej utworzonego Zakładu stanowiła wystarczający argument na korzyść stanowiska, że organ ten powinien podjąć działania z urzędu zwłaszcza, iż ustawa nie wymaga złożenia wniosku w tym przedmiocie. Nie jest też uzasadnione zapatrywanie, że organ założycielski jest zwolniony od bieżącej kontroli stanu sprawności do samodzielnego działania utworzonego zakładu opieki medycznej, wykonuje bowiem funkcje publiczne, a w ich katalogu mieści się także podejmowanie, bez zbędnej zwłoki, czynności zmierzających do usunięcia zagrożeń w zakresie funkcjonowania zakładów leczniczych. Zaniedbanie tego obowiązku – w stanie faktycznym sprawy – ewidentne kryje w sobie element bezprawności w rozumieniu art. 417 k.c. Jeżeli w myśl art. 60 ust. 2 ustawy, ujemny wynik finansowy nie może być podstawą zaprzestania działalności zakładu, to tym bardziej organ założycielski, któremu taki ujemny wynik finansowy już jest znany, nie może odsuwać w czasie niezbędnych działań w tym zakresie. (...)

18 Z tych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39315 k.p.c.).