Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1996 r., III ARN 41/96

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1996 r., III ARN 41/96

Tekst

1 Wyrok z dnia 26 września 1996 r.

2 III ARN 41/96

3 Osobę, która urodziła się i przebywała w obozie jenieckim nadzorowanym przez władze bezpieczeństwa III Rzeszy Niemieckiej, uznaje się za podlegającą represjom wojennym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.).

4 Przewodniczący SSN: Adam Józefowicz, Sędziowie SN: Kazimierz Jaśkowski, Andrzej Kijowski, Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Andrzej Wróbel.

5 Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 26 września 1996 r. sprawy ze skargi Elżbiety R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 grudnia 1994 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku z dnia 14 grudnia 1995 r. [...]

6 o d d a l i ł rewizję nadzwyczajną.

Uzasadnienie

7 Decyzją z dnia 12 grudnia 1994 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił Elżbiecie Marii R. przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 3 pkt 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.). W uzasadnieniu stwierdził, że urodzenie się i pobyt w niewoli w obozie jenieckim w Zeithain od 6 stycznia 1945 r. do zakończenia wojny, nie był spowodowany działalnością kombatancką ubiegającej się, "ale zrządzeniem losu", tam bowiem przebywała po upadku Powstania Warszawskiego jej matka Irena R.

8 Rozpoznając sprawę wskutek skargi Elżbiety R., Naczelny Sąd Administracyjny- Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 grudnia 1995 r. uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu administracyjnego na rzecz skarżącej 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, przyjmując iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowi art. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r., a Elżbiecie R., jako osobie urodzonej w obozie jenieckim na terenie Niemiec, przysługują takie same uprawnienia, jak osobom urodzonym w więzieniu lub łagrze w b. ZSRR, stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a lub b ustawy o kombatantach...

9 Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego i zarzucając rażące naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.), art. 209 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu- Ośrodkowi Zamiejscowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania. Wbrew odmiennym twierdzeniom Sądu, w świetle art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o kombatantach nie można przyjąć, aby osobom urodzonym w obozie jenieckim na terenie Niemiec przysługiwały takie same uprawnienia, jak osobom urodzonym w więzieniu lub łagrze w ZSRR. W sprawie wymagało zbadania, czy występują przesłanki określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach, skoro skarżąca przebywała w obozie jenieckim w Zeithain w Niemczech od 6 stycznia 1945 r. Od 25 sierpnia 1944 r. nadzór nad obozami jeńców wojennych w Niemczech przejął Reichsfuhrer SS. Wyjaśnić więc należało, czy obóz ten był hitlerowskim miejscem odosobnienia w myśl cytowanego przepisu, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

10 Rewizja nadzwyczajna nie jest uzasadniona, a zaskarżony wyrok - mimo błędnego uzasadnienia w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia - jest trafny. Wnioskodawczyni urodziła się w obozie jenieckim w Zeithain w Niemczech, gdzie została osadzona jej matka Irena R., członek Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego. W obozie tym przebywała do zakończenia wojny. Okoliczności te wymagają oceny na tle ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75 ze zm.) dla przesądzenia, czy dają one podstawę do przyjęcia BBpodlegania represjom wojennym&&.

11 Stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż urodzenie się i pobyt w niewoli w obozie jenieckim BBspowodowane zrządzeniem losu&& nie jest działalnością kombatancką w rozumieniu art. 3 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 ustawy o kombatantach, jest trafne. Pomija ono jednak, że powołana wyżej ustawa obejmuje swym zakresem także osoby będące ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Rozpoznania zatem wymagało, czy urodzenie i pobyt w obozie jenieckim można uznać za podleganie represjom wojennym w myśl art. 4 ust. 1 ustawy. Przepis ten definiuje represje wojenne między innymi jako okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, w więzieniach i łagrach ZSRR, na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i b oraz pkt 3 lit. a i b omawianej ustawy). Z wykładni gramatycznej tego przepisu niewątpliwie wynika, że podstawą uznania skarżącej za osobę podlegającą represjom w czasie pobytu w obozie jenieckim w Niemczech, nie może być art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. a i b, skoro odnosi się on do okresów przebywania w więzieniach i łagrach oraz na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, stąd stosowanie go w drodze analogii do osób przebywających na terenie Niemiec jest niedopuszczalne. W tym zakresie więc stanowisko Sądu jest nietrafne, co zasadnie podnosi rewizja nadzwyczajna.

12 Jak to jednak wyżej podano Elżbieta R. urodziła się i pozostawała w niemieckim obozie jenieckim w okresie od 6 stycznia 1945 r. do 9 maja 1945 r., gdzie osadzona była jej matka - uczestnik Powstania Warszawskiego. Zbadania wymagało więc, czy było to miejsce odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

13 Trafnie podnosi rewizja nadzwyczajna, że nadzór nad obozami jenieckimi w Niemczech od 25 sierpnia 1944 r. przejął Reichsfuhrer SS. Przebywanie w takim miejscu odosobnienia stanowi okres podlegania represjom wojennym (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy). Warunki pobytu w takich obozach w tym czasie nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone były w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

14 Ustawa o kombatantach traktuje w taki sam sposób przebywanie w hitlerowskich więzieniach, ośrodkach zagłady i miejscach odosobnienia organizowanych i nadzorowanych przez władze hitlerowskie, jak przebywanie w więzieniach, łagrach na przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR. Nie ma podstaw do różnicowania uprawnień osób ze względu na miejsce ich przebywania, ale nie oznacza to, iż dopuszczalne jest w tym zakresie stosowanie analogii.

15 Ostatecznie więc przyjąć należy, że osoba która urodziła się i przebywała w obozie jenieckim nadzorowanym przez władze bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej, podlegała represjom wojennym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Dlatego wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego-Ośrodka Zamiejscowego w Białymstoku, jest w swej istocie trafny, mimo iż podana w nim podstawa prawna nie jest właściwa.

16 Z tych względów należało oddalić rewizję nadzwyczajną (art. 421 § 1 KPC) [...] ========================================