Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2025 r., III AUa 93/24

wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2025 r., III AUa 93/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 93/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 29 maja 2025 r.

3 Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie następującym:

5 Przewodniczący:

6 Sędzia Barbara Białecka

7 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2025 r. w S.

8 sprawy A. P.

9 przeciwko Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

10 o umorzenie należności Funduszu Alimentacyjnego

11 na skutek apelacji ubezpieczonej

12 od wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 stycznia 2024 r., sygn. akt VI U 312/23

13 oddala apelację.

14 Barbara Białecka

15 Sygn. akt III AUa 93/24

Uzasadnienie

16 Likwidator Funduszu Alimentacyjnego - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją (...) z dnia 16 czerwca 2023 r. odmówił A. P. umorzenia należności Funduszu Alimentacyjnego.

17 Odwołanie od decyzji wniosła A. P.. Wniosła o jej zmianę i umorzenie należności.

18 Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

19 Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia 12 stycznia 2024 r. oddalił odwołanie.

20 Powyższe orzeczenie Sąd pierwszej instancji oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

21 A. P. urodziła się (...) Przebyła udar, choruje na cukrzycę. Jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

22 Pracuje w (...), zarabia niecałe 4000 zł. Uzyskuje także dochody z prac dorywczych. Aktualnie nie korzysta z pomocy społecznej.

23 Ma 4 dzieci, w tym dwoje niepełnoletnich - 15 i 12 lat. Młodsze z dzieci jest niepełnosprawne – rozpoznano u niego autyzm. Ponosi opłaty za szkoły - 650 zł miesięcznie. Czynsz za mieszkanie wynosi około 1000 zł, media również około 1000 zł. Na młodsze dzieci ma zasądzone łącznie 300 zł alimentów, otrzymuje także świadczenia „500+”.

24 Niespłacone należności Funduszu Alimentacyjnego wynoszą 48.091.62 zł.

25 Wobec ubezpieczonej orzeczono upadłość konsumencką w 2020 r. Wobec powyższego wszelkie długi odwołującej się (poza objętym niniejszym postępowaniem), wygasły.

26 Sąd Okręgowy zważył, że odwołanie nie było zasadne.

27 Sąd ten wskazał, iż zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2023.390) w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby, przeciwko której jest prowadzona egzekucja alimentów, lub osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu, likwidator może umorzyć, rozłożyć na raty lub odroczyć termin płatności należności likwidowanego funduszu z tytułu wypłaconych lub bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu.

28 Sąd pierwszej instancji podkreślił, że przepis ten nie wymienia enumeratywnie przypadków „szczególnie uzasadnionych" stanowiących podstawę umorzenia należności, a jedynie ogólnie odnosi się do sytuacji zdrowotnej lub rodzinnej osoby zobowiązanej, którą sąd ma za zadanie wszechstronnie ocenić. W oparciu o utrwaloną linę orzeczniczą Sąd ten stwierdził, że art. 68 ust. 1 ustawy ma zastosowanie w wyjątkowych sytuacjach, gdy zobowiązany wobec funduszu alimentacyjnego wykaże, że uiszczenie należności nie jest możliwe, a zapłacenie zaległych należności wobec funduszu spowodowałoby dla dłużnika i jego rodziny zbyt ciężkie skutki, takie jak niedostatek, brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Taką wykładnię zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z 3 lutego 2010 r., (I UK 270/09, LEX nr 585729) stwierdzając, że szczególnie uzasadnione przypadki, związane z sytuacją zdrowotną lub rodzinną zobowiązanego to sytuacje nadzwyczajne (wyjątkowe), powstałe w wyniku wypadku losowego, a w każdym razie istniejące niezależnie od zobowiązanego, w następstwie których jego sytuacja ulegnie takiemu pogorszeniu, że nie jest on w stanie na bieżąco spłacać swoich należności, a nadto nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji. W wyroku z 10 listopada 2010 r. (I UK 119/10, LEX nr 686798), Sąd Najwyższy uznał za przypadki szczególnie uzasadnione – okoliczności związane z sytuacją zdrowotną lub rodzinną zobowiązanego, niezależne od zobowiązanego alimentacyjnie sytuacje losowe lub nadzwyczajne, które sprawiają, że nie jest on w stanie na bieżąco ani w dającej się przewidzieć perspektywie regulować obarczających go zaległości alimentacyjnych, bez uszczerbku dla jego zdrowia oraz naruszenia innych istotnych dóbr najbliższych członków jego rodziny.

29 Sąd meriti wskazał, iż poza sporem w sprawie pozostawała wysokość niespłaconych należności. A. P. w odwołaniu wniosła o umorzenie należności. Na uzasadnienie swego żądania przywołała swój stan zdrowia oraz trwałą niemożność regulowania należności.

30 W ocenie Sądu Okręgowego stan zdrowia ubezpieczonej nie uniemożliwia jej wykonywania zatrudnienia etatowego, a także podejmowania dodatkowych prac. Również sytuacja rodzinna i ekonomiczna wnioskodawczyni nie uzasadnia umorzenia należności. Uzyskiwane przychody przekraczają bowiem deklarowane (tak w zeznaniach jak i w załączonym do wniosku o umorzenia należności oświadczeniu) wydatki. Sąd ten podkreślił, że sytuacja majątkowa nie jest korzystna, niemniej nie uniemożliwia podjęcia starań ukierunkowanych na spłatę zadłużenia, choćby w ratach. Podkreślenia wymaga, iż ustawodawca przewidział 3 sposoby udzielania ulgi: umorzenie, rozłożenie na raty i odroczenie terminu płatności. Skorzystanie z ulgi najdalej idącej - umorzenia, musi być poprzedzone niemożnością spłaty zobowiązań z wykorzystaniem pozostałych ulg. Ubezpieczona żadnych prób spłaty zobowiązań nie podjęła.

31 Tym samum, w ocenie Sądu Okręgowego, organ rentowy prawidłowo nie uwzględnił wniosku o umorzenie należności.

32 Z powyższym orzeczeniem nie zgodziła się ubezpieczona, w wywiedzionej apelacji zaskarżając je w całości i zarzucając:

33 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj.:

34 a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów przeprowadzonych w sprawie oraz poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, w tym błędną ocenę dokumentacji medycznej wnioskodawczyni, pominięcie dokumentu aktu zgonu S. G. (ojca małoletnich dzieci odwołującej), błędne, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego zestawienie dochodów i wydatków co finalnie skutkowało uznaniem, że sytuacja majątkowa, rodzinna i zdrowotna odwołującej pozwala jej na spłatę zadłużenia i w związku z tym odmówił jej umorzenia należności na podstawie art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako: „u.ś.r.).

35 b) art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną, wywołującą wątpliwość, co do wszechstronnego przeanalizowania materiału dowodowego i sprzeczną z wiedzą życiową oraz zasadami logiki, ocenę dowodów, w szczególności przez uznanie, że zaprezentowana sytuacja zdrowotna, majątkowa i rodzinna A. P. przemawia za tym, iż odmowa uwzględnienia wniosku A. P. przez organ - była słuszna;

36 c) art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną, wywołującą wątpliwość, co do wszechstronnego przeanalizowania materiału dowodowego i sprzeczną z wiedzą życiową oraz zasadami logiki ocenę dowodów, w szczególności przez uznanie, że sytuacja zdrowotna, majątkowa i rodzinna odwołującej przemawia za tym, iż odmowa uwzględnienia wniosku A. P. dotyczącego umorzenia należności - była słuszna;

37 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 68 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że nie było podstaw do umorzenia wnioskodawczyni należności likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego z tytułu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 5% opłaty na pokrycie kosztów związanych z działalnością funduszu, podczas gdy apelująca spełnia przesłanki do umorzenia tych należności zgodnie w ww. przepisem, bowiem w jej przypadku występuje szczególnie uzasadniony przypadek związany z sytuacją zdrowotną, rodzinną i osobistą, który winien skutkować umorzeniem należności likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego.

38 Apelująca wniosła o:

39 1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez umorzenie w całości należności A. P. wobec likwidowanego Funduszu Alimentacyjnego oraz 5% opłaty na pokrycie kosztów związanych z działalnością funduszu;

40 2. uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;

41 3. przeprowadzenie dowodu z dokumentów wymienionych w treści pisma na wykazanie wskazanych tam faktów;

42 4. zwolnienie skarżącej z kosztów postępowania apelacyjnego.

43 W odpowiedzi na apelację organ rentowy wniósł o oddalenie jej w całości.

44 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

45 Apelacja okazała się nieuzasadniona.

46 Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, a swe ustalenia oparł na należycie zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena nie wykraczała poza granice wskazane w art. 233 § 1 k.p.c. Sąd pierwszej instancji wywiódł prawidłowe wnioski z poprawnie dokonanej analizy dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Stąd też Sąd Apelacyjny ustalenia tego Sądu w całości uznał i przyjął jako własne.

47 Sąd Odwoławczy nie stwierdził przy tym naruszenia przez Sąd Okręgowy prawa materialnego, w związku z czym poparł rozważania tego Sądu również w zakresie przyjętych przez niego podstaw prawnych orzeczenia.

48 Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się zarzucanych Sądowi pierwszej instancji błędów w zakresie postępowania dowodowego. Przeciwnie, stwierdzić należy, iż Sąd meriti starannie zebrał i szczegółowo rozważył wszystkie dowody oraz ocenił je w sposób nienaruszający swobodnej oceny dowodów, uwzględniając w ramach tejże oceny zasady logiki i wskazania doświadczenia życiowego. Wobec tego nie sposób jest podważać adekwatności dokonanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń do treści przeprowadzonych dowodów. Sąd Odwoławczy podziela stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w orzeczeniu z dnia 10 czerwca 1999 r. (II UKN 685/98 OSNAPiUS 2000/17/655), zgodnie z którym normy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. W ocenie Sądu brak jest w niniejszej sprawie podstaw do uznania, iż Sąd pierwszej instancji postąpił wbrew którejkolwiek ze wskazanych wyżej reguł.

49 Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd Okręgowy prawidłowo zastosował obowiązujące przepisy dochodząc do wniosku, iż nie zostały spełnione warunki do umorzenia ubezpieczonej należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego określonej w zaskarżonej decyzji.

50 Apelująca nie wykazała zaś, aby ustalając stan faktyczny w wyniku przeprowadzonej oceny dowodów Sąd Okręgowy uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Należy zauważyć, iż zgromadzone dowody zostały uznane przez Sąd za wiarygodne i stały się podstawą dokonanych ustaleń faktycznych. Także oceny zawarte w zarzutach do decyzji i w apelacji nie mogły być wiążące dla Sądu, który był zobowiązany do samodzielnego ustalenia czy zaistniał „szczególnie uzasadniony przypadek” pozwalający na umorzenie należności wnioskodawczyni wobec likwidowanego funduszu alimentacyjnego.

51 Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji dokonał właściwej wykładni art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm.) powołując się na bogate orzecznictwo i szczegółowo odnosząc się do wielokrotnie interpretowanego w judykaturze pojęcia „szczególnie uzasadnionych przypadków związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną osoby zobowiązanej do zwrotu bezpodstawnie pobranych świadczeń z funduszu”. Sąd Apelacyjny przyjmuje te rozważania za własne.

52 Należy podkreślić, że regułą jest egzekwowanie należności od dłużników alimentacyjnych, natomiast umorzenie należności może nastąpić tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach rozumianych jako sytuacje nadzwyczajne, wyjątkowe, nietypowe (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt I UK 119/10, LEX nr 686798). Do przyjęcia, iż zachodzi „szczególnie uzasadniony przypadek” pozwalający na umorzenie ubezpieczonemu należności likwidowanego funduszu alimentacyjnego konieczna jest ocena, iż przy uwzględnieniu jego wieku, stanu rodzinnego, kwalifikacji zawodowych oraz rokowań zdrowotnych nie jest i nie będzie on w stanie w przyszłości spłacać tych należności bez narażania siebie i swojej rodziny na pozbawienie możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 kwietnia 2007 r., III AUa 336/06, LEX nr 446757). Sytuacja materialna nie jest również wystarczającym powodem dla umorzenia należności ubezpieczonego. Brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna jest bowiem okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie funduszu alimentacyjnego następowało tylko wówczas, gdy dłużnik nie miał majątku ani dochodów podlegających egzekucji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt III AUa 2138/13, LEX nr 1483725).

53 Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji ubezpieczonej należy uznać, że nie mamy do czynienia ze „szczególnie uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.), co prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji.

54 Słusznie podkreślał Sąd pierwszej instancji, że ubezpieczona obecnie pracuje i jest to stała praca. Ubezpieczona nie wykazała również, aby stan zdrowia uniemożliwiał jej spłatę zadłużenia. Nie wskazała, czy w związku ze śmiercią ojca małoletnich dzieci wniosła w imieniu tych dzieci o rentę rodzinną.

55 Podsumowując, należy stwierdzić, iż zarzuty sformułowane w apelacji muszą być uznane za chybione. Sąd Okręgowy prawidłowo przyjął bowiem, że interpretacja obowiązujących przepisów prowadzi do wniosku, iż w sytuacji odwołującej się na dzień wydania decyzji nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek związany z sytuacją zdrowotną lub rodzinną ubezpieczonej uzasadniający umorzenie należności na rzecz likwidowanego funduszu alimentacyjnego. Ponadto warto wskazać za Sądem Okręgowym, iż umorzenie należności jest najdalej idąca formą ulgi, a ubezpieczona nie wnioskowała o inne formy. Spłata zadłużenia chociażby w minimalnych ratach wskazywałaby na dobrą wolę dłużniczki i częściowo uwolniłaby ją od długu.

56 Zaskarżone orzeczenie Sądu pierwszej instancji należało zatem uznać za prawidłowe.

57 Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny oddalił apelację ubezpieczonej na podstawie art. 385 k.p.c.