Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 13 kwietnia 2016 r., III AUa 898/15

wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 13 kwietnia 2016 r., III AUa 898/15

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 898/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 13 kwietnia 2016 r.

3 Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

4 w składzie:

5 Przewodniczący - Sędzia

6 SA Barbara Hejwowska

7 Sędziowie:

8 SA Małgorzata Rokicka-Radoniewicz

9 SA Krystyna Smaga (spr.)

10 Protokolant: protokolant sądowy Kinga Panasiuk-Garbacz

11 po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016 r. w Lublinie

12 sprawy H. W.

13 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L.

14 o prawo do emerytury

15 na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L.

16 od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie

17 z dnia 20 lipca 2015 r. sygn. akt VIII U 206/14

18 I. oddala apelację;

19 II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. na rzecz H. W. kwotę 135 (sto trzydzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

20 Małgorzata Rokicka-Radoniewicz Barbara Hejwowska Krystyna Smaga

21 III AUa 898/15

Uzasadnienie

22 Decyzją z dnia 10 stycznia 2014 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił H. W. prawa do emerytury. ZUS wskazał, że wnioskodawczyni do 1 stycznia 1999 r nie udowodniła piętnastu lat pracy w szczególnych warunkach. ZUS do pracy w szczególnych warunkach nie zaliczył pracy w okresach: od 21 czerwca 1977 r do 30 grudnia 1982 r, od 17 kwietnia 1990 r do 19 listopada 1991 r, od 21 grudnia 1991 r do 11 marca 1992 r, od 28 marca 1992 r do 22 czerwca 1992 r, od 4 lipca 1992 r do 21 października 1992 r, od 31 października 1992 r do 12 czerwca 1993 r, od 1 lipca 1993 r do 13 lipca 1993 r, od 1 sierpnia 1993 r do 3 października 1993 r, od 17 października 1993 r do 4 kwietnia 1994 r, od 12 kwietnia 1994 r do 3 maja 1994 r, od 2 czerwca 1994 r do 1 grudnia 1994 r, od 24 grudnia 1994 r do 11 czerwca 1995 r, od 23 czerwca 1995 r do 11 stycznia 1996 r, od 18 stycznia 1996 r do 29 września 1996 r, od 10 października 1996 r do 28 września 1998 r (z wyłączeniem okresów urlopów bezpłatnych i okresów niezdolności do pracy przypadających po 14 listopada 1991 r), ponieważ wskazane w świadectwie stanowisko pracy obuwnik nie jest tożsame ze stanowiskami wymienionymi w powołanym akcie resortowym.

23 W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni domagała się jej zmiany i przyznania prawa do emerytury. Podniosła, że od początku pracy zawodowej wykonywała pracę w szczególnych warunkach polegające na szlifowaniu, klejeniu i wykańczaniu wyrobów przemysłu skórzanego. Ponadto domagała się zaliczenia do pracy w szczególnych warunkach okresów zasiłku chorobowego w czasie trwania stosunku pracy, przypadających po dniu wejścia w życie ustawy rewaloryzacyjnej z dnia 17 października 1991 r, jak też zaliczenia okresów urlopów wypoczynkowych i urlopów macierzyńskich, a także okresu pracy w charakterze pracownika młodocianego w trakcie nauki zawodu w szkole przyzakładowej.

24 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie odwołania.

25 Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z dnia 20 lipca 2015 r zmienił zaskarżoną decyzje i ustalił wnioskodawczyni prawo do emerytury od dnia 23 grudnia 2013 r.

26 Sąd ustalił, że H. W., urodzona (...), w dniu 10 grudnia 2013 r złożyła wniosek o emeryturę. Dołączyła świadectwo pracy z 2 października 2000 r, wystawione przez (...) SA, że od 1 września 1973 r do 7 października 1975 r była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku obuwnika, w tym od 1 września 1973 r do 30 czerwca 1975 r wykonywała pracę jako uczeń praktycznej nauki zawodu (świadectwo pracy, k. 15 ae), świadectwo pracy z 27 grudnia 2000 r, wystawione przez Zakład Produkcji (...) Spółka z oo w upadłości, potwierdzające że od 21 czerwca 1977 r do 2 stycznia 2000 r pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku obuwnika (k 17 ae). Ponadto złożyła świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, z którego wynika, że od 21 czerwca 1977 r do 30 grudnia 1982 r, od 17 kwietnia 1990 r do 19 listopada 1991 r, od 21 grudnia 1991 r do 11 marca 1992 r, od 28 marca 1992 r do 22 czerwca 1992 r, od 4 lipca 1992 r do 21 października 1992 r, od 31 października 1992 r do 12 czerwca 1993 r, od 1 lipca 1993 r do 13 lipca 1993 r, od 1 sierpnia 1993 r do 3 października 1993 r, od 17 października 1993 r do 4 kwietnia 1994 r, od 12 kwietnia 1994 r do 3 maja 1994 r, od 2 czerwca 1994 r do 1 grudnia 1994 r, od 24 grudnia 1994 r do 11 czerwca 1995 r, od 23 czerwca 1995 r do 11 stycznia 1996 r, od 18 stycznia 1996 r do 29 września 1996 r, od 10 października 1996 r do 28 września 1998 r stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace związane z szlifowaniem, klejeniem i wykańczaniem wyrobów przemysłu skórzanego wymienione w wykazie A, dziale VII, pozycji 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r (Dz. U. Nr 8, poz. 43) na stanowisku obuwnik, wymienionym w wykazie A, dziale VII, poz. 14, pkt 1-4 zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 7 z dnia 7 lipca 1987 r w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (świadectwo pracy, k. 19 akt ZUS).

27 Po dokonaniu analizy okresów podlegania ubezpieczeniu ZUS uwzględnił wnioskodawczyni do prawa do emerytury łącznie 21 lat 9 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Nie uznał żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach. W dniu 10 stycznia 2014 r wydana została zaskarżona decyzja (k 75 ae).

28 Dalej Sąd ustalił, że wnioskodawczyni uczęszczała do (...) Szkoły Zawodowej (...) w Ł. od 1 września 1973 r do 30 czerwca 1975 r. W tym okresie została zatrudniona w (...)w Ł. na okres dwóch lat w ramach nauki zawodu (świadectwo ukończenia szkoły, umowa w aktach osobowych k. 23). Po zakończeniu nauki, od 1 lipca 1975 r, została zatrudniona u powyższego pracodawcy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku obuwnika - szwacza. Umowa została rozwiązana 7 października 1975 r z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy. Pracodawca wystawił za ten okres świadectwo pracy z 24 października 1975 r, potwierdzające pracę w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku obuwnik - szwacz (akta osobowe, k. 23). Na zajmowanym stanowisku pracy H. W. zajmowała się powlekaniem elementów obuwia klejem i nakładaniem podszewki (zeznania wnioskodawczyni, k 16v as).

29 Ponownie odwołująca została zatrudniona od 21 czerwca 1977 r na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownika bezpośrednio produkcyjnego, następnie od 15 kwietnia 1978 r powierzono jej obowiązki obuwnika - montażysty (umowa, angaż w aktach osobowych k. 23).

30 (...)zajmowały się produkcją obuwia. W jednej hali znajdowały się wydziały produkcyjne: manipulacja, opracowanie, szwalnia i montaż. Wnioskodawczyni pracowała na dziale montażu i szwalni. W szwalni zajmowała się powlekaniem klejem elementów takich jak przyszwa, obłożyna, paski, międzypodszewki, podszewki. Na dziale montażu zajmowała się ścieraniem fałd, pracowała przy antykowaniu, tj. malowaniu i cieniowaniu obuwia oraz na apreturze, tj. nabłyszczaniu środkami chemicznymi i przy szlifowaniu fałd, które odbywało się przy użyciu maszyny z papierem ściernym, czynności tej towarzyszyło duże zapylenie. Na montażu, jak i w szwalni, wykonywano czynności związane z klejeniem obuwia. W hali panowało duże zapylenie, hałas, unosiły się toksyczne zapachy z kleju. W zakładzie prowadzone były dla każdego pracownika osobowe karty prac wykonywanych w szczególnych warunkach. Wypełniał je mistrz lub brygadzista. W kartach odnotowywano rodzaj pracy oraz okres jej wykonywania. Wpisy były robione na bieżąco. Pracownice w ciąży nie były odsuwane od prac w szczególnych warunkach.

31 Podczas zatrudnienia wnioskodawczyni od 16 lutego 1984 r do 20 czerwca 1984 r, od 12 stycznia 1985 r do 19 kwietnia 1985 r oraz od 9 stycznia 1986 r do 16 kwietnia 1986 r przebywała na zasiłku macierzyńskim. Bezpośrednio przed zasiłkami jak też po ich zakończeniu wnioskodawczyni pracowała w szczególnych warunkach.

32 Ponadto wnioskodawczyni od 26 listopada 1991 r do 20 grudnia 1991 r, od 12 marca 1992 r do 27 marca 1992 r, od 23 czerwca 1992 r do 26 czerwca 1992 r, od 29 czerwca 1992 r do 3 lipca 1992 r, od 6 października 1992 r do 10 października 1992 r, od 22 października 1992 r do 30 października 1992 r, od 4 października 1993 r do 9 października 1993 r, od 11 października 1993 r do 16 października 1993 r, od 10 stycznia 1994 r do 13 stycznia 1994 r, od 5 kwietnia 1994 r do 11 kwietnia 1994 r, od 4 maja 1994 r do 1 czerwca 1994 r, od 3 sierpnia 1994 r do 5 sierpnia 1994 r, od 2 grudnia 1994 r do 23 grudnia 1994 r, od 12 czerwca 1995 r do 22 czerwca 1995 r, od 12 stycznia 1996 r do 17 stycznia 1996 r, od 27 maja 1996 r do 31 maja 1996 r, od 30 września 1996 r do 9 października 1996 r, od 29 września 1998 r do 28 lutego 1999 r przebywała na zasiłkach chorobowych (karta przebiegu zatrudnienia, k. 73 akt ZUS, świadectwo pracy, k. 17 akt ZUS). Stosunek pracy ustał 2 stycznia 2000 r w wyniku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn ekonomicznych zakładu (świadectwo pracy, k. 17 akt ZUS).

33 Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach ZUS i aktach osobowych, na podstawie zeznań wnioskodawczyni (k 16-17, 45 as) i zeznań świadków M. B. (k. 43v-44 as), B. K.(k 44- 44v as), T. W. (k 44v - 45 as). W ocenie Sądu, zeznania wnioskodawczyni tworzą logiczną i spójną całość, znajdują potwierdzenie w zeznaniach świadków i dokumentacji, dlatego na wiarę zasługują. Sąd obdarzył wiarą zeznania świadków, którzy w sposób spójny przedstawili istotne okoliczności, jak zakres codziennych prac wnioskodawczyni, wykonywanych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na zajmowanych stanowiskach oraz warunki, w jakich praca była wykonywana. M. B. i B. K.zajmowały stanowiska obuwnika w szwalni i na montażu, a T. W. pracowała na stanowisku mistrza produkcji, specjalisty ds. klejenia. Świadkowie z racji swoich obowiązków pracowniczych znali organizację zakładu pracy i specyfikę czynności wykonywanych przez H. W..

34 Sąd zauważył, że ZUS nie uznał pracy za pracę wykonywaną w warunkach szczególnych, gdyż w świadectwie podano niepełną nazwę stanowiska pracy wnioskodawczynię. Jednak jak wskazał Sąd Najwyższy, dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy), w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2009 r, I PK 194/08). Ponadto Sąd wskazał, iż uchybienia formalne pracodawcy, objawiające się wystawieniem świadectwa pracy zawierającego braki, nie mogą skutkować pozbawieniem ubezpieczonego prawa do należnego mu świadczenia. Wynika to z faktu, iż świadectwo pracy nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 kpc, gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest ani organem państwowym, ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej. Tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowe zaświadczone. Natomiast omawiane świadectwo traktuje się w postępowaniu sądowym, jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 kpc, który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno, co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2004 r, III UK 31/04, OSNP 2005/1/13).

35 Jak wykazało postępowanie, wnioskodawczyni wykonywała prace związane ze szlifowaniem, klejeniem i wykańczaniem wyrobów przemysłu skórzanego. Pracowała jako obuwnik - szwacz i obuwnik montażysta, przy ścieraniu, ścienianiu i szlifowaniu elementów wyrobów, przy nanoszeniu kleju i sklejaniu elementów wyrobów z użyciem klejów toksycznych oraz przy wykańczaniu wyrobów środkami chemicznymi. Powyższe stanowiska wymienione są w przepisach resortowych, załączniku do zarządzeniu Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego, w wykazie A, dziale VII, poz. 14, pkt 1- 3.

36 Sąd wskazał, że odwołanie jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2009 r Nr 153, poz. 1227) związku z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r przysługuje emerytura jeżeli spełnili następujące warunki: osiągnęli wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet, nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa, w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 1 stycznia 1999 r osiągnęli okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 20 lat dla kobiet, w tym okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wynoszący co najmniej 15 lat. Zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 ustawy, ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 r będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Stosownie zaś do dodanego od 1 lipca 2004 r art. 32 ust. 1a pkt 1, przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

37 Z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r, wynika że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny i ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 ust. 1).

38 W ocenie Sądu Okręgowego, zasadne jest zaliczenie wnioskodawczyni do okresu pracy w szczególnych warunkach zatrudnienia wykazanego świadectwem pracy w szczególnych warunkach, bowiem mimo nieścisłości w tym dokumencie wnioskodawczyni faktycznie wykonywała pracę na stanowiskach wymienionych w przepisach resortowych. Powyższy okres wynosi 13 lat 2 miesiące i 27 dni. Zasadne jest także zaliczenie okresu zatrudnienia od 1 lipca 1975 r do 7 października 1975 r w ilości 3 miesiące 7 dni. Okres nie został ujęty w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, gdyż nie był ujęty w osobowej karcie pracy w szczególnych warunkach zawartej w aktach osobowych, jednak z zeznań wnioskodawczyni i świadków wynika, że odwołująca pracowała w tym okresie w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku obuwnika - szwacza i wykonywała czynności związane z klejeniem elementów i nakładaniem podszewki. Przede wszystkim jednak potwierdza to zachowana w aktach osobowych dokumentacja, w tym umowa o pracę z 1 lipca 1975 r i wystawione świadectwo pracy.

39 Sąd zauważył, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego należy zaliczyć odwołującej do okresu pracy w szczególnych warunkach także okresy zasiłku macierzyńskiego oraz okresy zasiłków chorobowych w czasie trwania stosunku pracy, przypadające po dniu wejścia w życie ustawy rewaloryzacyjnej z dnia 17 października 1991 r. W wyroku z dnia 13 lipca 2011 r, I UK 12/11, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że zastosowanie art. 32 ust. 1a pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do osób, które przed dniem 1 lipca 2004 r nie spełniły wszystkich warunków nabycia prawa do wcześniejszej emerytury (przewidzianych w art. 184 ustawy) nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Wymaganie od osób, które spełniły 1 stycznia 1999 r warunki dotyczące stażu ubezpieczenia dodatkowo warunku osiągnięcia przed 1 lipca 2004 r przewidzianego w art. 32 i 46 ustawy wieku należy uznać za zbyt daleko idące, pomijające ochronę prawa tymczasowego, ukierunkowanego na przyszłe świadczenia. Wykazanie 1 stycznia 1999 r określonego w art. 184 okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego, według zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 obowiązujących po dniu 1 lipca 2004 r. Natomiast w wyroku z dnia 7 października 2014 r, I UK 51/14, Sąd Najwyższy wskazał, że kobieta zatrudniona na stanowisku pracy zaliczanym do pracy w szczególnych warunkach, wzbronionej kobietom w ciąży, musi być przeniesiona do innej pracy na podstawie art. 179 kp. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że jeśli po skorzystaniu z uprawnień związanych z urodzeniem dziecka wraca do pracy na stanowisko zaliczane do pracy w szczególnych warunkach, powinna mieć zaliczone do okresu zatrudnienia w tych warunkach okresy pobierania zasiłku chorobowego oraz zasiłku macierzyńskiego związane z ciążą i macierzyństwem. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że orzecznictwo Sądu Najwyższego poszło w kierunku zrównania sytuacji pracowników, którzy nie wykonywali pracy, pobierając świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, także przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r, co pozwala zaliczyć do pracy w szczególnych warunkach okresy niezdolności do pracy sprzed 1 lipca 2004 r, jako daty wprowadzenia nowej regulacji - dodania ust. 1a do art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

40 Mając na uwadze powyższe Sąd zaliczył wnioskodawczyni okres przebywania na zasiłkach macierzyńskich w ilości 10 miesięcy i 15 dni oraz okresy przebywania na zasiłku chorobowym w ilości 8 miesięcy i 26 dni. Łącznie okres pracy odwołującej w szczególnych warunkach wyniósł 15 lat 1 miesiąc i 15 dni.

41 Sąd Okręgowy, kierując się powyższymi ustaleniami, na podstawie powołanych wyżej przepisów i na mocy art. 477¹⁴ § 2 kpc orzekł jak w wyroku.

42 Apelację od powyższego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

43 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 184 ust. 1 pkt l ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r, poz. 748) w związku z § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r Nr 8, poz. 43 ze zm.),

44 2) naruszenie prawa procesowego przez przekroczenie wyrażonej w art. 233 § 1 kpc zasady swobodnej oceny dowodów,

45 3) sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez uznanie, że wnioskodawczyni spełniła wszystkie warunki wymagane do przyznania emerytury, w tym ponad 15 lat pracy wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach.

46 Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania.

47 W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, że na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów ZUS uznał udowodniony na dzień 1 stycznia 1999 r okres ubezpieczenia 21 lat 9 miesięcy i 21. Zakład nie zaliczył do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia wnioskodawczyni w Zakładzie Produkcji (...) w okresach wskazanych w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 27 grudnia 2000 r na stanowisku „obuwnik”. Sąd wywiódł, że w istocie wnioskodawczyni we wskazanych w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 27 grudnia 2000 r oraz dodatkowo od 1 lipca 1975 r do 7 października 1975 r, na stanowisku obuwnika wykonywała prace związane ze szlifowaniem, klejeniem i wykańczaniem wyrobów przemysłu skórzanego określone w wykazie A rozporządzenia, Dział VII, poz. 14. Sąd uznał za udowodnione ogółem 13 lat 2 miesięcy i 27 dni pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Sąd uwzględnił dodatkowo do stażu pracy w szczególnych warunkach okresy przebywania wnioskodawczyni na zasiłku macierzyńskim w okresach od 16 lutego 1984 r do 20 czerwca 1984 r, od 12 stycznia 1985 r do 19 kwietnia 1985 r i od 9 stycznia 1986 r do 16 kwietnia 1986 r - w wymiarze 10 miesięcy i 15 dni oraz na zasiłkach chorobowych po dniu 14 listopada 1991 r - w wymiarze 8 miesięcy i 26 dni. W ocenie Sądu łączny okres pracy w szczególnych warunkach wyniósł 15 lat 1 miesiąc i 15 dni. Tym samym Sąd uznał, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki przewidziane w art. 184 ustawy emerytalnej, warunkujące ustalenie prawa do emerytury w obniżonym wieku.

48 Zdaniem apelującego powyższe wywody Sądu nie zasługują na uwzględnienie.

49 Ustalając okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, Sąd zaliczył do pracy w szczególnych warunkach okresy zasiłków macierzyńskich, na których wnioskodawczyni przebywała w czasie korzystania z urlopu wychowawczego od 1 stycznia 1983 r do 16 kwietnia 1990 r, a zatem nie w trakcie pracy uznanej za pracę w szczególnych warunkach w zakładzie (...). W świadectwie pracy z 27 grudnia 2000 r pracodawca wnioskodawczyni wykazał, że od 1 stycznia 1983 r do 16 kwietnia 1990 r korzystała z urlopu wychowawczego. Konsekwentnie w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach i osobowej karcie prac wykonywanych w warunkach szczególnych okres ten nie został ujęty. Rozstrzygając sprawę Sąd oparł się na orzecznictwie sądowym, m.in. uchwale Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r, III UZP 10/03 i wyroku Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2010 r, II UK 313/09, zgodnie z którymi do okresu pracy w szczególnych warunkach, o jakich mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, wlicza się okresy zasiłku chorobowego w czasie trwania tego stosunku pracy, przypadające po dniu wejścia w życie ustawy z 17 października 1991 r o rewaloryzacji emerytur i rent oraz okresy urlopów macierzyńskich.

50 Apelujący stwierdził, że nie podziela powyższego poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów, stojąc na stanowisku, iż osoby, które przez część okresu uwzględnianego przy ustalaniu 15 lat pracy wykonywanej w warunkach szczególnych pobierały zasiłki macierzyńskie i zasiłki chorobowe, nie miał 1 stycznia 1999 r wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach, a tym samym nie spełniają przesłanek do emerytury. Orzeczenia te nie znajdują ponadto zastosowania w tej sprawie, gdzie stan faktyczny jest odmienny. Wnioskodawczyni domagała się bowiem zaliczenia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresów pobierania zasiłku macierzyńskiego w trakcie urlopu wychowawczego. Do okresu pracy w szczególnych warunkach nie zalicza się urlopu wychowawczego (wyrok Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2013 r, I UK 561/12). Okres pracy w szczególnych warunkach odnosi się do okresu faktycznego wykonywania takiej pracy, z pominięciem okresów wyłącznie formalnego pozostawania w zatrudnieniu, w których pracownik - zgodnie z treścią łączącego go z pracodawcą stosunku pracy - zajmuje stanowisko, z którym łączy się wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, lecz w rzeczywistości pracy tej nie wykonuje, a tym samym nie jest narażony na uciążliwość związaną z warunkami lub charakterem pracy. Okres niewykonywania pracy nie wpływa zatem na szybszą utratę zdolności pracownika do zarobkowania. Skoro przez pracę w szczególnych warunkach rozumie się wykonywanie takiej pracy, a nie pozostawanie w stosunku pracy, to nie ma podstaw do zaliczenia urlopu wychowawczego do okresu pracy w szczególnych warunkach, skoro pracownik w czasie tego urlopu jest zwolniony z obowiązku świadczenia takiej pracy w takich, szczególnych warunkach. Stosownie do § 2 pkt l rozporządzenia, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczenia na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Uprawnienie do wcześniejszej emerytury jest przywilejem przysługującym osobom, które przez określony czas wykonywały pracę w tzw. szczególnych warunkach lub charakterze. Okresem pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach wymienianych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu obowiązującym na danym stanowisku pracy. W świetle przytoczonych regulacji, przez pracę w szczególnych warunkach rozumie się wykonywanie pracy o określonym charakterze, przy czym niewystarczające jest wyłącznie pozostawanie w stosunku pracy. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądowym skoro przez pracę w szczególnych warunkach rozumie się wykonywanie takiej pracy, a nie pozostawanie w stosunku pracy, nie ma podstaw do zaliczenia okresu urlopu wychowawczego do okresu pracy w szczególnych warunkach, w sytuacji gdy pracownik w czasie tego urlopu jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2013 r, II UK 127/13, z dnia 6 czerwca 2006 r, I UK 338/05). Ponadto nie można pomijać regulacji prawnych obowiązujących w okresie w którym wnioskodawczyni uprawniona została do urlopu wychowawczego. Zgodnie z zasadą wynikającą z § 9 rozporządzeni Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r w sprawie urlopów wychowawczych (Dz. U. Nr 76, poz. 454 ze zm.), fakt uzyskania prawa do zasiłku macierzyńskiego w okresie urlopu wychowawczego, nie skutkował przerwaniem tego urlopu i uzyskaniem prawa do urlopu macierzyńskiego. W ustalonym stanie faktycznym i prawnym, zdaniem apelującego, brak podstaw do zakwalifikowania jako okresu pracy w szczególnych warunkach, okresu w którym wnioskodawczyni nabyła prawo do zasiłku macierzyńskiego w okresie urlopu wychowawczego. Po wyłączeniu okresów urlopu macierzyńskiego, zasiłków macierzyńskich i zasiłków chorobowych z okresu pracy w szczególnych warunkach w zakładzie (...), okres uznany przez Sąd i niekwestionowanym przez organ rentowy za okres pracy w szczególnych warunkach wynosi mniej niż 15 lat.

51 W ocenie skarżącego, wobec ustalenie prawa do świadczenia osobie, która nie spełniła ustawowych przesłanek, nastąpiło z naruszeniem powołanych przepisów i w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym.

52 W toku postępowania apelacyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie procesowym z dnia 10 lutego 2016 r podał, że okresy zasiłków macierzyńskich wnioskodawczyni wynoszą 10 miesięcy 22 dni, okresy zasiłków chorobowych wynoszą 8 miesięcy 25 dni, a okresy składkowe (od 21 czerwca 1977 r) wynoszą 13 lat 3 miesiące 12 dni (k. 89 - 98 akt sprawy). Zakład załączył wykaz podanych okresów.

53 Wskazał, że okresy składkowe, to okresy:

54 od 21 czerwca 1977 r do 30 czerwca 1979 r, tj. 2 lata 10 dni,

55 od 5 lipca 1979 r do 31 lipca 1979 r, tj. 27 dni,

56 od 5 sierpnia 1979 r do 31 sierpnia 1979 r, tj. 27 dni,

57 od 2 września 1979 r do 31 października 1980 r, tj. 1 rok 1 miesiąc 29 dni,

58 od 3 listopada 1980 r do 31 marca 1981 r, tj. 4 miesiące 28 dni,

59 od 2 kwietnia 1981 r do 31 sierpnia 1981 r, tj. 4 miesiące 29 dni,

60 od 3 września 1981 r do 30 września 1981 r, tj. 28 dni,

61 od 4 października 1981 r do 30 listopada 1981 r, tj. 1 miesiąc 28 dni,

62 od 3 grudnia 1981 r do 31 grudnia 1982 r, tj. 1 rok 29 dni,

63 od 17 kwietnia 1990 r do 30 kwietnia 1990 r, tj. 14 dni,

64 od 3 maja 1990 r do 30 czerwca 1990 r, tj. 1 miesiąc 29 dni,

65 od 2 lipca 1990 r do 31 grudnia 1990 r, tj. 6 miesięcy,

66 od 3 stycznia 1991 r do 1 marca 1991 r, tj. 2 miesiące,

67 od 4 marca 1991 r do 31 marca 1991 r , tj. 28 dni,

68 od 2 kwietnia 1991 r do 30 kwietnia 1991 r, tj. 29 dni,

69 od 3 maja 1991 r do 25 listopada 1991 r, tj. 6 miesięcy 24 dni,

70 od 25 grudnia 1991 r do 11 marca 1992 r, tj. 2 miesiące 18 dni,

71 od 28 marca 1992 r do 22 czerwca 1992 r, tj. 2 miesiące 26 dni,

72 od 27 czerwca 1992 r do 28 czerwca 1992 r, tj. 2 dni,

73 od 4 lipca 1992 r do 5 października 1992 r, tj. 3 miesiące 3 dni,

74 od 11 października 1992 r do 21 października 1992 r, tj. 11 dni,

75 od 31 października 1992 r do 1 marca 1993 r, tj. 4 miesiące 2 dni,

76 od 4 marca 1993 r do 31 marca 1993 r, tj. 28 dni,

77 od 4 kwietnia 1993 r do 30 kwietnia 1993 r, tj. 27 dni,

78 od 3 maja 1993 r do 31 maja 1993 r, tj. 29 dni,

79 od 13 czerwca 1993 r do 30 czerwca 1993 r, tj. 18 dni,

80 od 12 lipca 1993 r do 31 lipca 1993 r, tj. 20 dni,

81 od 2 sierpnia 1993 r do 3 października 1993 r , tj. 2 miesiące 3 dni,

82 10 października 1993 r 1 dzień,

83 od 17 października 1993 r do 31 grudnia 1993 r, tj. 2 miesiące 15 dni,

84 od 3 stycznia 1994 r do 9 stycznia 1994 r, tj. 7 dni,

85 od 14 stycznia 1994 r do 31 stycznia 1994 r, tj. 18 dni,

86 od 2 lutego 1994 r do 1 marca 1994 r, tj. 28 dni,

87 od 4 marca 1994 r do 31 marca 1994 r, tj. 28 dni,

88 od 3 kwietnia 1994 r do 4 kwietnia 1994 r, tj. 2 dni,

89 od 12 kwietnia 1994 r do 3 maja 1994 r, tj. 22 dni,

90 od 2 czerwca 1994 r do 2 sierpnia 1994 r, tj. 2 miesiące 1 dzień,

91 od 6 sierpnia 1994 r do 1 grudnia 1994 r, tj. 3 miesiące 27 dni,

92 od 24 grudnia 1994 r do 11 maja 1995 r , tj. 4 miesiące 19 dni,

93 od 23 czerwca 1995 r do 11 stycznia 1996 r, tj. 6 miesięcy 19 dni,

94 od 18 stycznia 1996 r do 26 maja 1996 r, tj. 4 miesiące 10 dni,

95 od 1 czerwca 1996 r do 29 września 1996 r, tj. 3 miesiące 29 dni,

96 od 10 października 1996 do 28 września 1998 r, tj. 1 rok 11 miesięcy 20 dni.

97 ZUS podał, że okresy zasiłków macierzyńskich to okresy:

98 od 16 lutego 1984 r do 20 czerwca 1984 r, tj. 4 miesiące 4 dni,

99 od 12 stycznia 1985 r do 19 kwietnia 1985 r, tj. 3miesiące 9 dni,

100 od 9 stycznia 1986 r do 16 kwietnia 1986 r, tj. 3 miesiące 9 dni.

101 Natomiast okresy zasiłków chorobowych wnioskodawczyni to okresy:

102 od 26 listopada 1991 r do 20 grudnia 1991 r, tj. 25 dni,

103 od 12 marca 1992 r do 27 marca 1992 r, tj. 16 dni,

104 od 23 czerwca 1992 r do 26 czerwca 1992 r, tj. 4 dni,

105 od 29 czerwca 1992 r do 3 lipca 1992 r, tj. 5 dni,

106 od 6 października 1992 r do 10 października 1992 r, tj. 5 dni,

107 od 22 października 1992 r do 30 października 1992 r, tj. 9 dni,

108 od 4 października 1993 r do 9 października 1993 r, tj. 6 dni,

109 od 11 października 1993 r do 16 października 1993 r, tj. 6 dni,

110 od 10 stycznia 1994 r do 13 stycznia 1994 r, tj. 4 dni,

111 od 5 kwietnia 1994 r do 11 kwietnia 1994 r, tj. 7 dni,

112 od 4 maja 1994 r do 1 czerwca 1994 r, tj. 29 dni,

113 od 3 sierpnia 1994 r do 5 sierpnia 1994 r, tj. 3 dni,

114 od 2 grudnia 1994 r do 23 grudnia 1994 r, tj. 22 dni,

115 od 12 czerwca 1995 r do 22 czerwca 1995 r, tj. 11 dni,

116 od 12 stycznia 1996 r do 17 stycznia 1996 r, tj. 6 dni,

117 od 27 maja 1996 r do 31 maja 1996 r, tj. 5 dni,

118 od 30 września 1996 r do 9 października 1996 r, tj. 10 dni,

119 od 29 września 1998 r do 31 grudnia 1998 r, tj. 3 miesiące 2 dni.

120 Wyliczenia podanych wyżej okresów nie były kwestionowane przez wnioskodawczynię.

121 Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

122 Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

123 Sąd Okręgowy nie naruszył prawa materialnego, uznając że wnioskodawczyni spełniła wszystkie warunki do nabycia prawa do emerytury na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i retach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r, poz. 748). Prawidłowe są ustalenia Sądu Okręgowego, że wnioskodawczyni wykazała ponad 15 lat pracy wykonywanej w warunkach szczególnych, będąc zatrudniona w okresach od 1 lipca 1975 r do 7 października 1975 r (po ukończeniu okresu praktycznej nauki zawodu) oraz od 21 czerwca 1977 r do 31 grudnia 1998 r w (...)

124 Do wykazanego w świadectwie pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresu prawidłowo Sąd włączył okres zatrudnienia od 1 lipca 1995 r do 7 października 1975 r, kiedy wnioskodawczyni pracowała przez krótki okres (3 miesiące 7 dni), na który nie zostało wystawione świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Fakt zatrudnienia wynika z akt osobowych. Natomiast rodzaj pracy wynika z zeznań skarżącej i świadka B. K.(k. 44 akt sprawy), która pracowała z wnioskodawczynią od 1975 r i samej wnioskodawczyni.

125 Wnioskodawczyni, pracując w okresie od 1 lipca 1975 r do 7 października 1975 r na stanowisku obuwnika, wykonywała prace związane ze szlifowaniem, klejeniem i wykańczaniem wyrobów przemysłu skórzanego, określone w wykazie A Dział VII, poz. 14. wykazu A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r, podobnie jak w drugim okresie zatrudnienia.

126 Z treści apelacji nie wynika, żeby apelujący kwestionował ustalone przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, że wnioskodawczyni w okresach, kiedy faktycznie wykonywała pracę, to pracowała w warunkach szczególnych.

127 Skarżący nie zgadza się natomiast z zaliczeniem do okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresów pobierania przez wnioskodawczynię zasiłków chorobowych oraz okresów zasiłków macierzyńskich.

128 Zagadnienie zaliczania do okresów pracy wykonywanej w warunkach szczególnych okresów zasiłków macierzyńskich i zasiłków chorobowych było wielokrotnie omawiane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych, stanowisko judykatury w tym zakresie jest ustalone i powszechnie aprobowane. W okresie do 1 stycznia 1999 r (a więc przed wejściem w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS), do której to daty ustala się okresy wykonywania pracy w warunkach szczególnych, żadne przepisy prawa nie nakazywały wyłączać z okresów pracy w warunkach szczególnych okresów zasiłków chorobowych i zasiłków macierzyńskich. Sąd pierwszej instancji w tym zakresie rozważył obowiązujące przepisy prawa i orzecznictwo Sądu Najwyższego. Sąd Apelacyjny podziela te rozważania, nie ma zatem potrzeby ich powtarzania.

129 Podkreślić należy, że nie ma istotnego znaczenia, że okresy zasiłków macierzyńskich przypadały w czasie, gdy wnioskodawczyni przebywała na urlopie bezpłatnych w związku z opieką nad wcześniej urodzonym dzieckiem. Taki zasiłek macierzyński przysługiwał i wypłacany był w czasie trwania stosunku pracy, podczas którego wnioskodawczyni wykonywała pracę w warunkach szczególnych. Nadto należy mieć na uwadze, że okres pobierania zasiłku macierzyńskiego jest okresem składkowym i dlatego w sposób istotny jest związany ze stosunkiem pracy. Nie ma także znaczenia, że zasiłek macierzyński wypłacany był w czasie trwania urlopu bezpłatnego, a nie w czasie trwania urlopu macierzyńskiego. Przepis art. 6 pkt 7) ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyraźnie stanowi, że okresami składkowymi są okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego (a nie okresy przebywania na urlopach macierzyńskich).

130 Dlatego nie ma żadnych podstaw do wyłączenia okresu urlopu macierzyńskiego z okresu zatrudnienia uznanego za okres pracy w warunkach szczególnych, nawet jeżeli przypadał w okresie urlopu bezpłatnego, udzielonego w związku z opieka nad wcześniej urodzonym dzieckiem.

131 Na okres pracy wykonywanej przez wnioskodawczynię w warunkach szczególnych składają się zatem następujące okresy. Uznane przez ZUS okresy składkowe w wymiarze 13 lat 3 miesiące 12 dni, okres składkowy (okres zatrudnienia) od 1 lipca 1975 r do 7 października 1975 r, czyli 3 miesiące 7 dni, okresy pobierania zasiłków chorobowych w rozmiarze 8 miesięcy 25 dni i oraz okresy zasiłków macierzyńskich - 10 miesięcy 22 dni. Razem okres wykonywania pracy w warunkach szczególnych wynosi 15 lat 2 miesiące 6 dni.

132 Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawczyni udowodniła ponad 15 lat pracy wykonywanej w warunkach szczególnych i spełniła wszystkie przesłanki niezbędne do nabycia emerytury.

133 Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako bezzasadną.

134 Małgorzata Rokicka-Radoniewicz Barbara Hejwowska Krystyna Smaga