Uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 lutego 2025 r., III AUz 200/24

uzasadnienie orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 lutego 2025 r., III AUz 200/24

Tekst

1 Sygn. akt III AUz 200/24

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z 7 czerwca 2024r. organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., stwierdził, że dla płatnika M. P. podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od kwietnia 2024 r. stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek.

3 Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Rzecznik Małych i Średnich (...), wnosząc o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2024 r. powinna być ustalona na podstawie art. 18c ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

4 Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji.

5 Postanowieniem z 10 października 2024r. Sąd Okręgowy w Katowicach odrzucił odwołanie Rzecznika Małych i Średnich (...).

6 Sąd I instancji podał, że stosownie do art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. sąd odrzuci pozew (odwołanie), jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna.

7 Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z art. 477¹¹ § 1 i 2 k.p.c. stronami są ubezpieczony, osoba odwołująca się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy, wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności i zainteresowany. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli zainteresowany nie bierze udziału w sprawie, sąd zawiadomi go o toczącym się postępowaniu. Zainteresowany może przystąpić do sprawy w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia zawiadomienia. Do zainteresowanego przepisu art. 174 § 1 nie stosuje się.

8 Sąd Okręgowy przypominał, ze przepis art. 477¹¹ § 1 i 2 k.p.c. określa podmioty, które mogą wziąć udział w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, tj. ubezpieczonego, osobę odwołującą się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, inną osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja. Stroną jest ponadto organ rentowy, wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności i zainteresowany. W literaturze wskazuje się, że inną osobą, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, jest ten podmiot, w stosunku do którego organ rentowy wydał decyzję z urzędu; podmiot ten nie został bowiem zdefiniowany w kodeksie. W judykaturze wskazano, że z określenia tego podmiotu użytego w art. 477¹¹ § 1 wynika, że chodzi o osobę, na której sferę prawną zaskarżona decyzja oddziałuje bezpośrednio, przy czym jest to podmiot inny od ubezpieczonego oraz od zainteresowanego. Podobnie jak ubezpieczony, osoba ta jest adresatem decyzji wydanej przez organ rentowy. W odróżnieniu od zainteresowanego będzie nią osoba, w stosunku do której decyzja organu rentowego wywołuje bezpośrednie skutki prawne. Osoba ta nie jest jednak inicjatorem postępowania przed tym organem, który wydaje względem niej decyzję, działając bez jej wniosku (z urzędu, w wyniku kontroli uprawnień). Chodzi tu m.in. o decyzje wydawane w sprawach o ustalenie istnienia ubezpieczenia i obowiązku uiszczenia składek z tego tytułu. W literaturze wskazuje się, że w przeciwieństwie do ubezpieczonego, którym jest osoba ubiegająca się o wydanie decyzji przez organ rentowy (art. 476 § 5 pkt 2), inną osobą, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, jest podmiot, w stosunku do którego organ rentowy wydał decyzję z urzędu. Zarówno ubezpieczony, jak i inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, są więc adresatami decyzji. Każdy z tych podmiotów występuje w procesie po stronie.

9 Z jednoznacznego brzmienia przepisu art. 9 ust. 1 pkt 6a ustawy o Rzeczniku Małych i Średnich (...) wynika, że Rzecznik (jeżeli stroną jest przedsiębiorca, który wyraził zgodę na piśmie na udział Rzecznika) może jedynie przystępować do toczącego się postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma natomiast zdolności do wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego. Takiej kompetencji nie przewidział ustawodawca, zaś stwierdzenie „na prawach przysługujących prokuratorowi”, odnosi się w tym przypadku do uprawnień procesowych określonych w art. 60 k.p.c.

10 Sąd Okręgowy podał, że ubezpieczona w swym oświadczeniu z 30 kwietnia 2024r. wyraziła zgodę na udział Rzecznika w postępowaniu sądowym z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, dotyczącym odwołania od decyzji organu rentowego, co nie oznacza jednak, iż Rzecznik mógł samodzielnie wnieść odwołanie.

11 Sąd Okręgowy podał, że nie jest dopuszczalna droga sądowa w sprawie z odwołania rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorstw od decyzji wydanej przez organ rentowy w sprawie administracyjnej, co z mocy art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. implikowało koniecznością odrzucenia wniesionego przez niego odwołania.

12 Rzecznik Małych i Średnich (...) wniósł zażalenie , domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia w całości.

13 Rzecznik Małych i Średnich (...) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

14 - naruszenie art. 9 ust. 1 pkt 6a i 8 ustawy z dnia 6 marca 2018r. o Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorstw(t.j. Dz.U. z 2023r. poz. 1668) w związku z art. 182-184 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 572) i art. 188 k.p.a., a także w związku z art. 7 k.p.c. poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że Rzecznik ma prawo jedynie przystąpić do toczącego się postępowania sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a nie samodzielnie wnosić odwołania od decyzji organu rentowego, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów powinna prowadzić do uznania, że Rzecznik biorąc udział w postępowaniu na prawach przysługujących prokuratorowi, na podstawie art. 188 k.p.a. nabył i na podstawie art. 7 k.p.c. utrzymał (analogicznie jak ma to miejsce w przypadku prokuratora) prawa strony, także do wniesienia odwołania od decyzji i co za tym idzie Rzecznik będąc uczestnikiem na prawach strony w tym postępowaniu jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych, w tym samodzielnego wnoszenia odwołania od decyzji ZUS oraz dalszego udziału w postępowaniu sądowym zainicjowanym wniesionym odwołaniem;

15 - naruszenie art. 199 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na odrzuceniu odwołania Rzecznika z uwagi na uznanie, że droga sądowa w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, podczas gdy w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek ustawowych niedopuszczalności drogi sądowej, a Rzecznikowi służą prawa do udziału w niniejszym postepowaniu przed sądem, w tym prawo do złożenia odwołania od decyzji organu rentowego

16 z uwagi na skuteczne wyłączenie się do postepowania przed organem jeszcze na etapie postepowania administracyjnego.

17 Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

18 zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

19 Postanowienie Sądu Okręgowego odpowiada prawu.

20 Sąd drugiej instancji ma świadomość, że odrzucenie pozwu (odwołania od decyzji

21 organu rentowego) jest uprawnione tylko ze względu na ściśle określone w ustawie negatywne przesłanki postępowania cywilnego, skoro zasadą jest prawo do rozpoznania sprawy na drodze sądowej przed sądem powszechnym - art. 1 i 2 k.p.c. Katalog przyczyn odrzucenia odwołania (pozwu) nie jest otwarty, lecz zamknięty. Jednoznacznie wynika to z treści art. 199 § 1 k.p.c. Inne negatywne przesłanki procesowe również są ściśle określone w procedurze, bowiem

22 zasadą jest dostępność drogi sądowej przed sądem powszechnym. Z mocy art. 1 i 2 k.p.c. sąd powszechny rozpoznaje również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 459 k.p.c. i nast.). Pamiętać przy tym trzeba, iż niezasadne odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 k.p.c., to sytuacja wyjątkowa, która nie pozwala na realizację prawa do sądu, znajdującego

23 swoje umocowanie w art. 45 ust. 1 Konstytucji).

24 Jednocześnie trzeba wskazać, iż w wyroku Sądu Najwyższego z 22 listopada 2018r., w sprawie II UK 361/17, trafnie wskazano, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych poprzedza decyzja organu administracyjnego (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) w zakresie indywidualnych spraw wymienionych przykładowo w art. 83 ust. 1

25 pkt 1-5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Decyzja ta wyraża stanowisko organu rentowego jako strony postępowania administracyjnego, które może być zakwestionowane

26 w drodze odwołania (art. 83 ust. 2 ustawy systemowej w związku z art. 476 § 2 i art. 477⁹

27 k.p.c.). Odwołanie przysługuje do sądu ubezpieczeń społecznych, który jest sądem powszechnym i rozpoznaje sprawę cywilną na drodze sądowej (art. 1 i 2 k.p.c.). Zadaniem sądu jest rozpoznanie sprawy (sporu) i taka jest istota zadania ujęta w art. 477¹⁴ § 1 i § 2 k.p.c. Organ rentowy staje się wówczas stroną postępowania cywilnego (pozwaną) i spór jest rozpoznawany wedle reguł procedury cywilnej, przy uwzględnieniu szczególnych regulacji (art. 459 k.p.c. i nast.), które nie oznaczają powrotu do przepisów postępowania administracyjnego. Wskazany wyżej prymat prawa materialnego wyróżnia więc rozpoznanie sprawy cywilnej od

28 postępowania administracyjnego. Chodzi o rozpoznanie sprawy, a nie tylko o rozpoznanie odwołania od decyzji w trybie administracyjnym. Przy czym dopuszczalność drogi sądowej w tego rodzaju sprawach uzależniona została od zdolności postulacyjnej podmiotu składającego odwołanie od decyzji organu rentowego.

29 Podnieść zatem należy, iż stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018r. o Rzeczniku Małych i Średnich (...) (Dz.U. z 2018r. poz. 648 ze zm.) Rzecznik Małych i Średnich (...) stoi na straży praw mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców, w szczególności poszanowania zasady wolności działalności gospodarczej, pogłębiania zaufania przedsiębiorców do władzy publicznej, bezstronności i równego traktowania, zrównoważonego rozwoju oraz zasady uczciwej konkurencji i poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów przedsiębiorców. Na podstawie

30 art. 9 ust. 1 pkt 8 ustawy o Rzeczniku, w zakresie ochrony praw przedsiębiorców Rzecznik

31 może zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi i skargi

32 kasacyjne do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na

33 prawach przysługujących prokuratorowi. Natomiast na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 6a cytowanej ustawy, Rzecznik może brać udział w postępowaniu w sprawach cywilnych z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, o których mowa w części pierwszej w księdze pierwszej w tytule VII w dziale III ustawy z dnia 17 listopada 1964r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021r. poz. 1805, z późn. zm.), jeżeli stroną jest przedsiębiorca, który wyraził zgodę

34 na piśmie na udział Rzecznika oraz jeżeli Rzecznik brał udział w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym to postępowanie sądowe - na prawach przysługujących prokuratorowi.

35 Z powołanego wyżej jednoznacznego brzmienia przepisu art. 9 ust. 1 pkt 6a cytowanej ustawy, wynika, że Rzecznik (jeżeli stroną jest przedsiębiorca, który wyraził zgodę na piśmie

36 na udział Rzecznika) może jedynie przystępować do toczącego się postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, nie ma natomiast zdolności do wniesienia odwołania od decyzji organu rentowego. Takiej kompetencji nie przewidział ustawodawca, zaś stwierdzenie „na prawach przysługujących prokuratorowi”, odnosi się w tym przypadku do uprawnień procesowych określonych w art. 60 k.p.c.

37 Dodać należy, iż ubezpieczona w swym oświadczeniu na piśmie stwierdził, że wyraża zgodę na udział Rzecznika w postępowaniu z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, dotyczącym zaskarżonej decyzji organu rentowego.

38 Trzeba jednocześnie wskazać, że zdolność postulacyjną (do złożenia odwołania) przewidziano dla podmiotów, które są wymienione w katalogu określającym strony w postępowaniach w sprawach ubezpieczeń społecznych (art. 477¹¹ k.p.c.). Jednocześnie, jeżeli ustawodawca przyznaje ją innym podmiotom, to czyni to w sposób jednoznaczny, jak w treści art. 462 k.p.c. w odniesieniu do właściwych organizacji pozarządowych.

39 Kierując się przedstawionymi okolicznościami, Sąd drugiej instancji, na mocy art. 397

40 § 3 k.p.c. w zw. z art. 385 k.p.c. oddalił zażalenie.

41 /-/SSA Grzegorz Tyrka