Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2016 r., III AUa 1238/15

wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2016 r., III AUa 1238/15

Tekst

1 Sygn. akt III AUa 1238/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

2 Dnia 6 kwietnia 2016 r.

3 Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G.

4 w składzie:

5 Przewodniczący:

6 SSA Małgorzata Gerszewska

7 Sędziowie:

8 SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń (spr.)

9 SSA Maciej Piankowski

10 Protokolant:

11 stażysta Sylwia Gruba

12 po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. w Gdańsku

13 sprawy T. C.

14 przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

15 o prawo do emerytury

16 na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S.

17 od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku V Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 maja 2015 r., sygn. akt V U 111/14

18 zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie.

19 SSA Iwona Krzeczowska - Lasoń SSA Małgorzata Gierszewska SSA Maciej Piankowski

20 Sygn. akt III AUa 1238/15

Uzasadnienie

21 Ubezpieczony T. C. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 24.01.2014 r. odmawiającej prawa do emerytury. Domagał się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do emerytury.

22 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kosztów procesu według norm przepisanych, podnosząc, iż ubezpieczony wykazał

23 na 01.01.1999 r. wymagany staż ogółem, ale nie wykazał żadnego okresu pracy

24 w warunkach szczególnych.

25 Sąd Okręgowy w Słupsku – Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 28 maja 2015 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób,

26 że przyznał ubezpieczonemu T. C. prawo do emerytury od dnia 21 maja 2013 r., nie stwierdzając odpowiedzialności organu rentowego

27 za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

28 Sąd Okręgowy orzekał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne

29 i rozważania prawne.

30 Ubezpieczony T. C., urodzony (...), w dniu

31 21.03.2013 r. złożył wniosek o emeryturę. Nie jest członkiem OFE. Wykazał według stanu na dzień 01.01.1999 r. okres składkowy oraz nieskładkowy w wymiarze 30 lat, 3 miesięcy i 1 dnia, w tym - w ocenie organu rentowego - żadnego okresu pracy

32 w warunkach szczególnych. Zaskarżoną decyzją z dnia 24.01.2014 r. odmówiono mu prawa do emerytury z uwagi na nie wykazanie 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych.

33 W okresie od 01.07.1971 r. do 31.12.1976 r. ubezpieczony T. C. zatrudniony był stale i w pełnym wymiarze w F. M.

34 w K.. W całym spornym okresie pracował na tokarni. Głównie toczył elementy żeliwne do dalszej produkcji, montażu. W fabryce było kilka stanowisk tokarskich,

35 ale w żeliwie pracował tylko ubezpieczony. Czasami pomagali mu inni tokarze. Ubezpieczony toczył obudowy do łożysk, rolki do łańcuchów, rolki do przenośników nie napędzanych.

36 W okresie od 27.04.1973 r. do 12.04.1975 r. ubezpieczony odbywał zasadniczą służbę wojskową.

37 Następnie ubezpieczony T. C. w okresie od 01.01.1977 r.

38 do 31.08.1977 r. i od 02.02.1984 r. do 07.01.1994 r. zatrudniony był stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w G. w K. jako tokarz. W toku spornego okresu zatrudnienia wykonywał prace związane z toczeniem różnych materiałów metalowych i niemetalowych tj. toczenie stali, mosiądzu, miedzi, żeliwa. W czasie tego zatrudnienia ubezpieczony toczył głównie w żeliwie, sporadycznie toczył elementy z innych materiałów. Toczeniem elementów w żeliwie zajmował się przede wszystkim ubezpieczony, pozostali tokarze toczyli elementy w innych materiałach.

39 Z reguły tokarnia T. C. była ustawiona na żeliwo.

40 Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony według stanu na dzień 01.01.1999 r. posiada wymagany 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych.

41 Przechodząc do rozważań merytorycznych Sąd I instancji wskazał, że kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie było ustalenie uprawnień ubezpieczonego do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy

42 w szczególnych warunkach, na podstawie art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ) oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

43 w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 , poz. 43

44 ze zm.).

45 Zgodnie z art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia ustawy osiągnęli:

46 1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury

47 w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz

48 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27

49 W myśl ust. 2 art. 184 emerytura przysługuje ubezpieczonym, którzy nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.

50 Okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, to 25 lat

51 w przypadku mężczyzny (art. 27 pkt 2). Wiek emerytalny wynika z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach

52 lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zm.), do którego odsyła art. 32 ust. 4 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

53 Dla mężczyzny jest to 60 lat. Wymagany okres zatrudnienia w warunkach szczególnych przewidziany w przepisach dotychczasowych, o którym mowa

54 w art. 184 ust. 1, to okres 15 lat, o czym stanowi § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia.

55 Bezsporne w niniejszej sprawie było, że ubezpieczony T. C.

56 na dzień złożenia wniosku o emeryturę miał ukończone 60 lat - ukończył je w dniu (...). Nie jest członkiem OFE. Posiada wymagany 25 letni staż pracy liczony na dzień wejścia w życie ustawy, tj. na dzień 01.01.1999 roku.

57 Oznacza to, iż jedyną przesłanką, jaką musiał ubezpieczony udowodnić

58 w przedmiotowej sprawie była praca w warunkach szczególnych w wymiarze 15 lat według stanu na dzień 01.01.1999 r.

59 Sąd Okręgowy przytoczył, iż zgodnie § 22 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania

60 o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. nr 237 poz. 1312) środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności:

61 1) legitymacja ubezpieczeniowa;

62 2) legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia.

63 Z kolei ust. 2 tego przepisu stanowi, że jeżeli ustawa przewiduje możliwość udowodnienia zeznaniami świadków okresu składkowego, od którego zależy prawo lub wysokość świadczenia, dowód ten dopuszcza się pod warunkiem złożenia

64 przez zainteresowanego oświadczenia w formie pisemnej lub ustnej do protokołu,

65 że nie może przedłożyć odpowiedniego dokumentu potwierdzającego ten okres.

66 Jednak w spornych przypadkach, uwzględnienie okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach następuje po ustaleniu rzeczywistego zakresu obowiązków oraz wykonywania bezpośrednio i stale, w pełnym wymiarze czasu pracy tego zatrudnienia.

67 W postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych w sprawach

68 o świadczenia emerytalno - rentowe prowadzenie dowodu z zeznań świadków

69 lub z przesłuchania stron nie podlega żadnym ograniczeniom.

70 Według art. 473 § 1 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron.

71 Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 k.p.c., sprawia,

72 że każdy istotny fakt (np. taki, którego ustalenie jest niezbędne do przyznania ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury), może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2007 r. I UK 111/07).

73 W ocenie Sądu Okręgowego jest oczywiste, iż brzmienie zajmowanego stanowiska, jakie widnieje w dokumentach prowadzonych i wystawionych

74 przez pracodawcę nie może mieć rozstrzygającego znaczenia w sprawie. Decyduje rodzaj wykonywanej pracy, co nadto wynika z powołanych wyżej przepisów prawa,

75 w szczególności art. 32 ust. 2, który stanowi, iż dla celów ustalenia uprawnień

76 do emerytury w obniżonym wieku za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne

77 lub otoczenia.

78 Rodzaje prac ustala się na podstawie powołanego już wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, który

79 w załączniku A w Działach od I do XIV wymienia rodzaje prac, które są pracą

80 w warunkach szczególnych.

81 Ponadto, w myśl § 2 ust. 1 tegoż rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

82 Sąd Okręgowy stwierdził, że praca operatora maszyn do obróbki wiórowej odlewów żeliwnych (Dział III pkt 11 poz. 23) oraz praca operatora urządzeń obróbki gumy i tworzyw sztucznych (Dział IV pkt 11 poz. 21) została wymieniona

83 w załączniku nr 1 do zarządzenia nr 9 Ministra Administracji Gospodarki Terenowej

84 i Ochrony Środowiska z dnia 01.07.1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy

85 w zakładach pracy resortu administracji gospodarki terenowej i ochrony środowiska na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające

86 do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty

87 (Dz. Urz. M.A. Z 1983 r. nr 2 poz. 3)

88 W ocenie Sądu ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że praca ubezpieczonego od 01.07.1971 r. do 31.12.1976 r. w F. M. w K. oraz od 01.01.1977 r. do 31.08.1977 r. i od 02.02.1984 r.

89 do 07.01.1994 r. w G. w K. była pracą w warunkach szczególnych. Fakt ten został potwierdzony zeznaniami świadków S. Ł., S. T., K. C. oraz B. F.. Dodatkowo świadkowie S. Ł. oraz S. T. dwukrotnie zeznawali w toku przedmiotowego postępowania w celu wyjaśnienia szczegółowego zakresu prac wykonywanych przez ubezpieczonego w spornych okresach zatrudnienia. Sąd Okręgowy zważył, iż kolejne zeznania świadków S. Ł. oraz S. T. nie różniły się od siebie, natomiast pierwsze zeznania tych świadków nie były na tyle precyzyjne, aby można było na ich podstawie ustalić,

90 czy prace w żeliwie ubezpieczonego były podstawowymi zajęciami czy też ubezpieczony toczył trochę w żeliwie, a trochę w innych materiałach. Uzupełniające przesłuchanie S. Ł. oraz S. T. usunęło,

91 jak wskazał Sąd, wszelkie wątpliwości, albowiem świadkowie byli pewni tego,

92 że ubezpieczony przeważnie toczył w żeliwie, że prace w żeliwie stanowiły główne zajęcie ubezpieczonego.

93 Zeznania świadków Sąd I instancji ocenił jako jasne, rzeczowe, logiczne

94 i spójne. Sąd uznał je za wiarygodne, albowiem w pełni korelują one z pozostałym materiałem dowodowym, w tym z danymi zawartymi w aktach osobowych. Świadkowie to osoby, które miały bezpośredni kontakt z ubezpieczonym w trakcie świadczenia przez niego pracy, zorientowani zatem byli w materii będącej przedmiotem ich zeznań.

95 Sąd Okręgowy przyjął również opinie biegłego sądowego w osobie D. S. (1) za podstawę rozstrzygnięcia, czy praca ubezpieczonego w spornych okresach może być traktowana jako praca w szczególnych warunkach.

96 Dokonując oceny opinii biegłego D. S. (1) Sąd uznał ją

97 za rzetelną i fachową. Autor opinii w sposób jasny i jednoznaczny wskazał, na jakiej podstawie wyciągnął konkretne wnioski. Przy sporządzaniu opinii wziął pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, dokumenty znajdujące się

98 w aktach organu rentowego oraz aktach osobowych ubezpieczonego. Opinia została opracowana przejrzyście, w sposób zrozumiały i pozwalający na jej weryfikację.

99 Sąd zaznaczył, że sposób motywowania oraz stopień stanowczości wniosków wyrażonych w opinii biegłych jest jednym z podstawowych kryteriów oceny dokonywanej przez sąd, niezależnie od kryteriów zgodności z zasadami wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego oraz podstaw teoretycznych opinii

100 (tak: postanowienie SN 2000.11.27. I CKN 1170/98 OSNC 2001 nr 4 poz. 84).

101 Biegły dwukrotnie uzupełniał swoją opinię. Natomiast organ rentowy jej niekwestionował.

102 Kontynuując rozważania Sąd Okręgowy wskazał, że przedmiotem sporu pozostało również ustalenie, czy nieuwzględniony przez organ rentowy okres odbywania zasadniczej służby wojskowej od 27.04.1973 r. do 12.04.1975 r. roku może zostać uznany za okres pracy w szczególnych warunkach. W okolicznościach niniejszej sprawy biegły wprawdzie nie stwierdził, że ubezpieczony w okresie pracy

103 wF. M. pracował w szczególnych warunkach, to jednak składał on opinię przed kolejnym przesłuchaniem S. Ł. oraz S. T., którzy jednoznacznie potwierdzili, że toczenie w żeliwie zdecydowanie przeważało w pracy ubezpieczonego. W ocenie Sądu Okręgowego

104 w takiej sytuacji zbędne stało się dodatkowe wydawanie opinii przez biegłego, gdyż przedłużyłoby to jedynie postępowanie. W chwili, gdy biegły składał opinię po raz ostatni na rozprawie w dniu 28.04.2015 r. - stwierdził, że ,, jeżeli ubezpieczony jako podstawowe wykonywałby prace toczenia w żeliwie - to można by jego pracę kwalifikować jako pracę w szczególnych warunkach”. Natomiast z powodu braku dowodów w tym stadium postępowania biegły nie był w stanie przyjąć, że praca ubezpieczonego mogła być kwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach. Nie zaprzeczył jednak też istnieniu takiej możliwości. Po uzupełnieniu postępowania dowodowego, zważywszy na treść wcześniejszej opinii i rozumowanie biegłego -

105 w ocenie Sądu zbędne stało się zasięganie opinii.

106 Sąd I instancji zwrócił uwagę, że wobec pewnych rozbieżności orzeczniczych , Sąd Najwyższy podjął uchwałę w składzie 7 sędziów w sprawie o sygn. akt II UZP 6/13 w dniu 16 października 2013 r. orzekając, iż czas zasadniczej służby wojskowej odbytej w okresie obowiązywania art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r.

107 o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. Nr 44, poz. 220, ) zalicza się - na warunkach wynikających z tego przepisu - do okresu pracy wymaganego do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym (art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

108 i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r.

109 Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

110 W uzasadnieniu powyższej uchwały wskazano, iż na gruncie przepisów ubezpieczeniowych okres zasadniczej służby wojskowej nie jest obecnie, ale nie był też na podstawie przeszłych regulacji, okresem zatrudnienia, zaś jego uwzględnianie w stażu ubezpieczeniowym (jako okresu zaliczanego, albo równorzędnego), było możliwe tylko na podstawie odrębnego przepisu. Szczegółowe zasady zaliczenia zasadniczej służby wojskowej do okresu zatrudnienia zostały uregulowane

111 w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy i ich rodzin, które w § 5 ust. 1, wskazało,

112 że pracownikowi, który podjął zatrudnienie po odbyciu służby, zaliczało się okres odbytej służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakresie uprawnień uzależnionych od ilości lat pracy w danym zakładzie lub gałęzi pracy oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Rozporządzenie to zostało uchylone z dniem 1 września 1979 r. przez rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 września 1979 r.

113 uprawnień żołnierzy i osób spełniających zastępczo w sprawie szczególnych obowiązek służby wojskowej oraz członków ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Uwzględniając utrwalony w judykaturze pogląd, że do oceny określonego stanu faktycznego, w tym zrealizowanego przed wejściem w życie ustawy o emeryturach

114 i rentach, wywołującego określony skutek prawny, należy stosować przepisy obowiązujące w czasie realizacji tego stanu faktycznego (por. wyrok z dnia 20 marca 2013 r., I UK 544/12, w którym przyjęto, że dla kwalifikacji okresu zasadniczej służby wojskowej jako okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach, należy stosować regulacje prawne obowiązujące w okresie odbywania tej służby , a szczególne uprawnienia żołnierzy odbywających zasadniczą służbę wojskową regulował wówczas art. 108 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (w jego pierwotnym brzmieniu) i § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada

115 1968 r. Z przepisów tych wynikała zasada, że pracownikowi, który we wskazanym terminie po zakończeniu służby wojskowej podjął pracę u pracodawcy, u którego był zatrudniony w chwili powołania do tej służby, okres służby podlegał wliczeniu

116 do okresu zatrudnienia w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych

117 od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Ustanawiały więc one tzw. fikcję prawną, z której wynika, że pracownik zatrudniony

118 w szczególnych warunkach, który po zakończeniu czynnej służby wojskowej powraca do tego zatrudnienia w przepisanym terminie, zachowuje status pracownika zatrudnionego w szczególnych warunkach w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w okresie pełnienia tej służby, że w czasie,

119 w którym przypadała poborowa ("przymusowa") służba wojskowa wnioskodawcy -

120 od dnia 23 kwietnia 1971 r. do 1 maja 1973 r. - poza wymienionymi wyżej przepisami ubezpieczeniowymi, obowiązywała ustawa z 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony, gwarantująca pracownikowi, po spełnieniu warunków w niej wskazanych (określonych w art. 106 ust. 1), wliczenie okresu służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby, oraz rozporządzenie wykonawcze

121 z 1968 r., według którego pracownikowi, który podjął zatrudnienie (stosownie

122 do zasad określonych w § 1 lub 2), zalicza się okres odbytej służby wojskowej

123 do okresu zatrudnienia w zakresie uprawnień uzależnionych od ilości lat pracy

124 w zakresie szczególnych uprawnień w danym zakładzie lub gałęzi pracy oraz uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Tak więc z językowej wykładni tego przepisu, w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że pod rządem ustawy z dnia 21 listopada 1967 r.

125 o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i wydanego na jej podstawie (art. 108 ust. 4) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 1968 r. w sprawie szczególnych uprawnień żołnierzy żołnierzowi zatrudnionemu

126 przed powołaniem do czynnej służby wojskowej w warunkach szczególnych

127 (I kategorii zatrudnienia), który po zakończeniu tej służby podjął zatrudnienie w tych samych warunkach czas odbywania służby wojskowej wliczał się do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z zatrudnieniem

128 przed powołaniem do służby wojskowej oraz w zakresie szczególnych uprawnień uzależnionych od wykonywania pracy na określonym stanowisku lub w określonym zawodzie. Oznacza to, że w powyższych okolicznościach taki okres służby wojskowej jest nie tylko okresem służby w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy

129 o emeryturach i rentach, ale także okresem pracy w szczególnych warunkach

130 w rozumieniu § 3 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., (gdy się dodatkowo uwzględni wartości konstytucyjne w ślad za rozważaniami Sądu Najwyższego zawartymi w wyroku z dnia 6 kwietnia 2006 r., III UK 5/06, w którym trafnie wskazano, na wynikający z art. 85 ust. 1 Konstytucji, obowiązek obywatela polskiego obrony ojczyzny, stwierdzając nadto, że z art. 2 i 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, wynika zakaz ustanawiania takich regulacji ustawowych lub dokonywania takiej wykładni przepisów prawa powszechnie obowiązującego, które dopuszczałyby jakiekolwiek pokrzywdzenie obywatela z powodu wykonywania publicznego obowiązku obrony ojczyzny). Innymi słowy, jeżeli zostały spełnione przez pracownika wskazane wyżej warunki powrotu do poprzedniego zatrudnienia zostaje zachowana tzw. ciągłość pracy, a okres zasadniczej służby wojskowej jest okresem zatrudnienia na takich samych warunkach, jak przed powołaniem do tej służby.

131 Powyższa uchwała Sądu Najwyższego zapadła na kanwie stanu faktycznego oraz prawnego z lat 1971-1973 - a w przedmiotowej sprawie wnioskodawca T. C. odbywał zasadniczą służbę wojskową w latach 1973-1975 - jednakże okoliczność ta pozostaje bez znaczenia i rozważania Sądu Najwyższego zachowują swoją aktualność. Wynika to z faktu, iż art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

132 w pierwotnie brzmiał: „Okres odbytej zasadniczej lub okresowej służby wojskowej zalicza się do okresu zatrudnienia, w zakresie wszelkich uprawnień związanych

133 z zatrudnieniem, pracownikom, którzy po odbyciu tej służby podjęli zatrudnienie

134 w tym samym zakładzie pracy, w którym byli zatrudnieni przed powołaniem

135 do służby, albo w tej samej gałęzi pracy” (Dz. U. z 1967 r. nr 44 poz. 220), natomiast po zmianie od dnia 01 stycznia 1975 r. przyjął brzmienie: „Czas odbywania zasadniczej lub okresowej służby wojskowej wlicza się pracownikowi do okresu zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień związanych z tym zatrudnieniem, jeżeli po odbyciu tej służby podjął on zatrudnienie w tym samym zakładzie pracy, w którym był zatrudniony przed powołaniem do służby” (Dz. U. z 1974 r. nr 24 poz. 142) - zatem minimalna różnica w treści przepisu pomiędzy stanem prawnym z 1974

136 a 1975 r. w tym zakresie pozostaje bez znaczenia pod kątem wymogów, jakie spełnić musiał żołnierz odbywający zasadniczą służbę wojskową, aby jej okres został doliczony do jego stażu pracy w warunkach szczególnych.

137 Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy wskazał iż nie budzi żądnych wątpliwości, że ubezpieczony T. C. zarówno przed powołaniem do odbycia zasadniczej służby wojskowej,

138 jak i po odbyciu zasadniczej służby wojskowej świadczył prace w warunkach szczególnych. W ustawowym terminie 30 dni po zakończeniu służby ubezpieczony zgłosi powrót do zakładu, a zatem zachował tzw. ciągłość pracy. Tym samym okres odbywania zasadniczej służby wojskowej od 27.04.1973 do 12.04.1975 r. r. podlega zaliczeniu do okresu pracy w warunkach szczególnych.

139 Do stażu pracy w warunkach szczególnych uwzględnieniu podlegały zatem okresy zatrudnienia od 01.07.1971 r. do 31.12.1976 r. (tj. 5 lat i 6 miesięcy)

140 w F. M. w K. oraz od 01.01.1977 r.

141 do 31.08.1977 r. (tj. 7 miesięcy i 13 dni) i od 02.02.1984 r. do 07.01.1994 r. (tj. 9 lat 11 miesięcy i 6 dni) w G. w K. i z całą pewnością po sumowaniu tych okresów przekraczają one wymagane 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Łączny okres pracy w szczególnych warunkach po odliczeniu okresów nieskładkowych (12 dni) i okresu między odbyciem służby wojskowej a powrotem

142 do pracy ( 19 dni ) wynosi 15 lat, 11 miesięcy i 27 dni.

143 W dalszej kolejności Sąd I instancji zważył, iż Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 27.01.2012 r., w sprawie II UK 103/11, uznał iż pracownik, który

144 u jednego pracodawcy w tym samym czasie (okresie) wykonywał różne rodzaje pracy w szczególnych warunkach (wymienione w załączniku do rozporządzenia

145 z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

146 w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - wykaz A), stale

147 i w pełnym wymiarze czasu pracy, nie powinien być pozbawiony uprawnienia

148 do zaliczenia tego okresu do zatrudnienia w szczególnych warunkach wymaganego do emerytury na podstawie art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy o emeryturach i rentach

149 z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( vide: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27.01.2012 r., w sprawie II UK 103/11).

150 Sąd Okręgowy w pełni zaaprobował powyższe stanowisko Sądu Najwyższego.

151 Pracodawca nie wystawił ubezpieczonemu świadectwa pracy w warunkach szczególnych za sporne okresy zatrudnienia. Z tej przyczyny Sąd bardzo starannie analizował dane wynikające z zeznań świadka, akt osobowych ubezpieczonego

152 z opinii biegłego D. S.. Brak świadectwa pracy sam w sobie nie świadczy bowiem, że ubezpieczony nie świadczył w spornym okresie pracy w warunkach szczególnych. Sąd zważył, iż świadectwo pracy wydane przez pracodawcę nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c., gdyż podmiot go wydający nie jest organem państwowym ani organem wykonującym zadania

153 w zakresie administracji państwowej, a tylko takie dokumenty stanowią dowód tego co zostało w nim urzędowo potwierdzone. Wydane przez pracodawcę świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej, co podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 maja 2004 r., sygn. akt III UK 31/2004 (OSNP 2005/1 poz.13).

154 W ocenie Sądu I instancji ponad wszelką wątpliwość postępowanie dowodowe wykazało, że praca ubezpieczonego w spornych okresach zatrudnienia była pracą

155 w warunkach szczególnych i przekraczała 15 lat. Oznacza to, iż istotnie na dzień 01.01.1999 r. ubezpieczony legitymuje się wymaganym 15-letnim stażem pracy

156 w szczególnych warunkach, a tym samym spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania prawa do emerytury w obniżonym wieku w oparciu o art. 184 i art. 32 st. 1 ustawy

157 o emeryturach i rentach z FUS.

158 Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Ubezpieczony T. C. ukończył 60 lat w dniu (...), a wniosek o ustalenie prawa

159 do emerytury złożył w dniu 21.03.2013 r. Mając zatem na uwadze treść w/w przepisu, prawo do emerytury przysługuje ubezpieczonemu od dnia 21.03.2013 roku.

160 W tym stanie rzeczy, z przytoczonych motywów, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu T. C. prawo do emerytury od dnia

161 21.03.2013 roku, nie stwierdzając odpowiedzialności organu rentowego

162 za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, o czym orzekł, jak w sentencji wyroku.

163 Ustalenie, czy ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

164 w spornych okresach zatrudnienia wykonywał pracę w warunkach szczególnych wymagało rozważenia, czy czynności przezeń wykonywane były pracą w warunkach szczególnych oraz wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego

165 przez Sąd. Z tych przyczyn nie można przypisać organowi rentowemu odpowiedzialności za nieprzyznanie świadczenia emerytalnego. Mając na uwadze dyspozycję art. 118 ust. 1 a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Sąd nie stwierdził odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

166 Apelację od wyroku wywiódł pozwany organ rentowy, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie:

167 1) art. 32 w zw. z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

168 i rentach z FUS (Dz. U z 2009r. Nr 153, poz. 1227);

169 2) § 1 i 2 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43);

170 3) Dział III, poz. 23 pkt. 11 i 21 zarządzenia nr 9 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 1 lipca 1983 r. (Dz. Urz. M.A.

171 z 1983r. nr 2, poz.

172 oraz

173 4) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego,

174 Mając na uwadze powyższe pozwany organ wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

175 W uzasadnieniu apelacji podniesiono, iż kwalifikacja zatrudnienia ubezpieczonego dokonana przez Sąd I instancji w żaden sposób nie przystaje

176 do rzeczywiście wykonywanej przez ubezpieczonego pracy, bowiem toczenie elementów żeliwnych nie może być zakwalifikowane jako obróbka wiórowa odlewów żeliwnych, są to zupełnie inne przedmiotowo prace, organ rentowy nie doszukał się również w zebranym materiale dowodowym, by ubezpieczony wykonywał prace operatora urządzeń obróbki gumy i tworzyw sztucznych.

177 Również biegły sądowy w opinii z dnia 8 sierpnia 2014 r. na okoliczność ustalenia, czy praca świadczona przez ubezpieczonego w w/w okresach może być kwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach, na stronie 5 opinii stwierdza że: „Z zeznań świadków nie wynika, że podstawowymi czynnościami wykonywanymi przez ubezpieczonego było toczenie żeliwa lub obróbka wałków gumowych. Świadkowie wskazują, że toczone były elementy w zależności od potrzeb”. Pisze również, że nie można stwierdzić, że prace w szczególnych warunkach były podstawowymi czynnościami wykonywanymi przez ubezpieczonego, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że ubezpieczony stale

178 i w pełnym wymiarze czasu pracy jako podstawowe czynności wykonywał prace

179 w warunkach szczególnych.

180 Zdaniem organu rentowego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, że ubezpieczony pracował w warunkach szczególnych,

181 a dokonana przez Sąd kwalifikacja wykonywanej przez ubezpieczonego pracy jako operatora maszyn do obróbki wiórowej odlewów żeliwnych oraz praca operatora urządzeń obróbki gumy i tworzyw sztucznych, została dokonana sprzecznie

182 z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i faktycznie wykonywane

183 przez ubezpieczonego prace w żaden sposób nie pozwalają na dokonanie takiej kwalifikacji, a ponadto na co wskazywał biegły w nie uzasadniają w żaden sposób uznania, że pracę w warunkach szczególnych ubezpieczony wykonywał.

184 Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

185 Apelacja pozwanego organu rentowego zasługuje na uwzględnienie w sposób skutkujący zmianą zaskarżonego wyroku i oddaleniem odwołania.

186 Przedmiotem sporu między stronami było, czy wnioskodawca spełnia kumulatywne przesłanki warunkujące nabycie prawa do emerytury na podstawie

187 art. 184 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

188 z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j. t. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227

189 ze zm.), w szczególności przesłankę 15 – letniego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych.

190 Zdaniem Sądu Apelacyjnego we wskazanym powyżej zakresie Sąd Okręgowy dokonał błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

191 jak również nie zastosował prawidłowo przepisów prawa materialnego.

192 Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny w pierwszej kolejności podkreśla,

193 że prawidłowe rozstrzygnięcie każdej sprawy uzależnione jest od spełnienia

194 przez Sąd orzekający dwóch naczelnych obowiązków procesowych,

195 tj. przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób określony przepisami kodeksu postępowania cywilnego oraz dokonania wszechstronnej oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Rozstrzygnięcie to winno również znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego adekwatnych do poczynionych ustaleń faktycznych. Kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia ma natomiast

196 na celu ustalenie, czy w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Sąd pierwszej instancji sprostał tym wymogom. Istotą postępowania apelacyjnego jest zbadanie zasadności zarzutów skierowanych przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji. Sąd odwoławczy orzeka jednak w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, dokonując na nowo jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny,

197 w tym oceny zgromadzonych w postępowaniu przed sądami obu instancji dowodów. Jako Sąd merytoryczny, bazując na tym samym materiale dowodowym, co Sąd pierwszej instancji, Sąd odwoławczy może czynić własne, odmienne ustalenia

198 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt IV CKN 1752/00, LEX nr 78279, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2002 r., sygn. akt II CKN 615/00, LEX nr 55097), jak również, na podstawie art. 382 k.p.c., prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, co też Sąd Apelacyjny rozpoznający niniejszą sprawę uczynił, dopuszczając dowody z uzupełniających przesłuchań świadków na okoliczność charakteru zatrudnienia T. C.

199 w P. w S. - Zakładzie (...) w K. oraz wF. M. w K..

200 Przypomnieć należy, iż T. C. w okresach: od 1 stycznia 1977 r. do 31 sierpnia 1977 r. oraz od 2 lutego 1984 r. do 7 stycznia 1994 r. zatrudniony był w P. w S. - Zakładzie (...) w K. (później: K. Zakłady (...)

201 w K.). Sąd I instancji uznał, iż ubezpieczony pracował wówczas stale

202 i w pełnym wymiarze czasu jako tokarz, przy czym toczył on głównie w żeliwie. Sąd Okręgowy przedmiotowe zatrudnienie zakwalifikował jako pracę w warunkach szczególnych, uznając ją za pracę operatora maszyn do obróbki wiórowej odlewów żeliwnych (Dział III, pkt 11, poz. 23) oraz pracę operatora urządzeń obróbki gumy

203 i tworzyw sztucznych (Dział IV, pkt 11, poz. 21) – na podstawie załącznika nr 1

204 do zarządzenia Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska

205 z dnia 1 lipca 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia

206 na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty (Dz. Urz. M.A. z 1983 r. Nr 2,

207 poz. 3).

208 W tym miejscu dobitnego podkreślenia wymaga, iż subsumcja ustaleń faktycznych pod normy prawa materialnego dokonana przez Sąd Okręgowy

209 we wskazany powyżej sposób jest niedopuszczalna.

210 Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, że mimo wyłączenia dalszego obowiązywania tych przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

211 w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), które zawierały upoważnienie dla ministrów, kierowników urzędów centralnych i centralnych związków spółdzielczych do ustalenia wykazu stanowisk pracy w podległych im zakładach pracy ( vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002r., III ZP 30/01, OSNP 2002 nr 10, poz. 243), w granicach i na podstawie rozporządzenia wymienione podmioty mogły wskazać, na których stanowiskach w podległych im zakładach pracy wykonywane są prace wyszczególnione w wykazach - załącznikach do rozporządzenia jako prace w szczególnych warunkach. Wymienione podmioty nie miały jedynie kompetencji do ustanawiania wykazów nowych stanowisk pracy jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

212 Co istotne, określenie rodzajów prac lub stanowisk pracy oraz warunków,

213 na podstawie których przysługuje prawo do emerytury w wieku niższym

214 niż powszechny, powierzone zostało w art. 55 ustawy z 14 grudnia 1982 r.

215 o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) wyłącznie Radzie Ministrów. Tym samym na podstawie upoważnienia wynikającego z § 2 ust. 2 rozporządzenia właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralnych związków spółdzielczych (w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac

216 i Spraw Socjalnych) mogli wydawać akty prawne obejmujące jedynie ustalenie

217 w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach.

218 Żadne z zarządzeń resortowych nie stanowi podstawy prawnej do kwalifikacji pracy w szczególnych warunkach jako przesłanki emerytury z art. 32 ust. 2

219 w zw. art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Normatywnym punktem odniesienia dla kwalifikacji konkretnego zatrudnienia jako wykonywanego

220 w warunkach szczególnych jest wyłącznie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia

221 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

222 w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43

223 ze zm.).

224 Wykazy resortowe należy w konsekwencji traktować jedynie jako posiadające charakter informacyjny, techniczno-porządkujący i uściślający. Wykaz resortowy ułatwia w szczególności identyfikację określonego stanowiska pracy jako stanowiska pracy w szczególnych warunkach - zwłaszcza, jeśli w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. nie wymienia się konkretnych stanowisk, lecz operuje się pojęciem ogólnym. Innymi słowy, zarządzenia resortowe mogą mieć znaczenie w sferze dowodowej. Jak wskazał Sąd Najwyższy - z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego,

225 czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była

226 w takich warunkach i odwrotnie - brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może - w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2010 r., II UK 218/09, LEX nr 590247; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2010 r., II UK 124/10, LEX nr 707404). W przypadku braku możliwości jednoznacznego zakwalifikowania danych prac do prac wskazanych w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów należy zatem pomocniczo korzystać z wykazów resortowych

227 i zakładowych.

228 Warunkiem zastosowania wykazów resortowych jest nadto dostosowanie

229 do treści załącznika do rozporządzenia, w którym zawarty jest kompletny wykaz stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach (zob. uchwała SN

230 w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku, sygn. akt III ZP 30/01, OSNP 2002)10/243).

231 W realiach niniejszej sprawy podkreślenia również wymaga, co uszło uwadze Sądu Okręgowego, iż wynikające z wykazu A, stanowiącego załącznik

232 do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy

233 w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej,

234 gdyż wyodrębnienie poszczególnych prac ma charakter stanowiskowo-branżowy. Pod pozycjami zamieszczonymi w kolejnych działach wykazu wymieniono konkretne stanowiska przypisane danym branżom. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Co do zasady, nie można zatem swobodnie wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w cytowanym rozporządzeniu (por. wyrok SN z dnia

235 1 czerwca 2010 roku, II UK 21/10, postanowienie SN z 8 maja 2012 roku, II UK 25/12; wyrok SN z 19 marca 2012 roku, II UK 166/11).

236 Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zakłady garbarskie,

237 w których zatrudniony był T. C. w spornym okresie, podlegają zaliczeniu do przemysłu lekkiego. W dziale VII załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., dotyczącym właśnie prac w szczególnych warunkach w przemyśle lekkim, nie wymieniono zaś prac tokarskich. Również lektura właściwego zarządzenia resortowego tj. zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych

238 w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (Dz. Urz. 1987 r., Nr 4) – Działu VII

239 (W przemyśle lekkim) przekonuje, że nie wymieniono w nim takiego rodzaju pracy,

240 jak ubezpieczony wykonywał podczas zatrudnienia w garbarni.

241 Sąd Apelacyjny miał na względzie stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone m. in. w wyroku z dnia 26 marca 2014 r. (II UK 368/13, OSNP 2015/7/99), zgodnie

242 z którym, jeżeli uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia konkretnej pracy wynika

243 z własnej jej branżowej specyfiki, to należy odmówić tego szczególnego waloru pracy wykonywanej w innym dziale przemysłu. Natomiast w sytuacji, gdy stopień szkodliwości, czy uciążliwości danego rodzaju pracy nie wykazuje żadnych różnic

244 w zależności od branży, w której jest wykonywana, brak jest podstaw

245 do zanegowania świadczenia jej w warunkach szczególnych tylko dlatego,

246 że w załączniku do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub

247 w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) została przyporządkowana

248 do innego działu przemysłu. Jeżeli bowiem pracownik w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu przemysłu, w ramach którego to działu takie same prace zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach, to zróżnicowanie tych stanowisk pracy musiałoby być uznane za naruszające zasadę równości w zakresie uprawnień do ubezpieczenia społecznego pracowników wykonujących taką samą pracę. We wskazanych powyżej warunkach możliwe jest zatem zakwalifikowanie pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach, mimo że zatrudniający pracownika zakład nie należał do określonej branży (działu przemysłu) według konwencji (nomenklatury) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych

249 w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43

250 ze zm.).

251 W wyroku z dnia 21 kwietnia 2015 r. (I UK 316/14, LEX nr 1755906), podtrzymując tezę o branżowo-stanowiskowym charakterze wyodrębnienia poszczególnych prac wykonywanych w szczególnych warunkach, Sąd Najwyższy wyjaśnił natomiast, że taki sposób traktowania wykazów prac w szczególnych warunkach nie ma (i nie może mieć) bezwzględnego charakteru. O ile bowiem wykonywanie pracy w ramach innej gałęzi przemysłu, dla której wykaz nie znajduje odpowiednika, zazwyczaj będzie świadczyć o tym, że dany rodzaj pracy nie jest realizowany w narażeniu na ekspozycję czynników szkodliwych w takim stopniu,

252 jak w przypadku pracy wykonywanej w ramach gałęzi przemysłu, dla której wykaz taką pracę przewiduje, o tyle może zdarzyć się, że konkretny rodzaj pracy, realizowany w ramach gałęzi przemysłu, dla której wykaz nie przewiduje uznania jej za pracę w szczególnych warunkach, jest wykonywany w warunkach analogicznych do tych, które panują w branży, w której jest on wymieniony w wykazie, to znaczy jest narażony na ekspozycję takich samych czynników szkodliwych oraz w takim samym stopniu, jak w przypadku branży, w ramach której jest on uznawany za pracę

253 w szczególnych warunkach. Dla ustalenia charakteru pracy jako pracy w warunkach szczególnych, z pominięciem branżowo-stanowiskowego charakteru wykazów, konieczne jest jednak kategoryczne ustalenie tożsamości lub o najmniej istotnego podobieństwa pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w innej gałęzi przemysłu do pracy wymienionej w wykazie, lecz w ramach innej branży.

254 Respektując przytoczone powyżej poglądy Sądu Najwyższego, Sąd Apelacyjny wskazuje, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zakwalifikowanie pracy ubezpieczonego przez Sąd Okręgowy jako pracy wykonywanej co prawda

255 w ramach innej branży, ale wykazującej znaczne podobieństwo do pracy przy produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych, ebonitowych i środków pomocniczych do tych wyrobów, produkcji sadzy (dział IV, poz. 21 wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.) na stanowisku operatora urządzeń mechanicznej obróbki gumy i tworzyw sztucznych (Dział VI -

256 W chemii załącznika nr 1 do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego

257 i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r.) również nie dawało podstaw do zaliczenia spornych okresów zatrudnienia T. C. w Zakładzie (...) w K. do stażu pracy w szczególnych warunkach.

258 O ile bowiem świadek K. C. zeznał w toku przesłuchania

259 na rozprawie apelacyjnej, iż ubezpieczony istotnie pracował przy wałkach gumowych, zeszlifowując gumę, to jednocześnie wskazał on, że czynności te T. C. wykonywał raz w tygodniu, a nadto w zakładzie nie było urządzeń mechanicznej obróbki gumy i tworzyw sztucznych. Nawet zatem gdyby przyjąć, za Sądem

260 I instancji, ww. kwalifikację pracy ubezpieczonego, nie ulega wątpliwości, iż obróbką gumy nie zajmował się on stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. To zaś, jak wynika również z rozważań teoretycznych Sądu Okręgowego, stoi na przeszkodzie możliwości uznania omawianego okresu zatrudnienia jako okresu pracy

261 w szczególnych warunkach.

262 Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2011 r. (I UK 393/10, LEX nr 950426): „Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze”. Jedynie okresy wykonywania zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy wypełniają weryfikowalne kryterium uznania pracy

263 o cechach znacznej szkodliwości dla zdrowia lub znacznego stopnia uciążliwości,

264 lub wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu

265 na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Taki sam warunek odnosi się

266 do wymagania stałego wykonywania takich prac, co oznacza, że krótsze dobowo

267 (nie w pełnym wymiarze obowiązującego czasu pracy na danym stanowisku)

268 lub periodyczne, a nie stałe świadczenie pracy wyklucza dopuszczalność uznania pracy za świadczoną w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wskutek niespełnienia warunku stałej znacznej szkodliwości dla zdrowia lub stałego znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2008 roku, II UK 133/08).

269 Sąd Apelacyjny nie znajduje również podstaw, aby pracę wykonywaną

270 przez T. C. w P. w S. - Zakładzie (...) w K. od 1 stycznia 1977 r. do 31 sierpnia 1977 r. oraz od 2 lutego 1984 r. do 7 stycznia 1994 r. na stanowisku tokarza uznać za pracę tożsamą lub wykazującą co najmniej istotne podobieństwo do pracy wymienionej w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, dziale III (w hutnictwie i przemyśle metalowym; odlewanie staliwa, żeliwa, metali nieżelaznych i rur), pod poz. 23 - to jest pracy polegającej na wybijaniu, oczyszczaniu i wykańczaniu odlewów.

271 Dokonując oceny, czy pracy wnioskodawcy charakteryzowała się takim samym stopniem szkodliwości bądź uciążliwości jak praca wymieniona w powołanym wykazie A, dziale III, poz. 23 Sąd Odwoławczy miał na uwadze ogólną charakterystykę procesu odlewania, wybijania, oczyszczania i wykańczania odlewów przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 września 2015 r. III AUa 1489/14, LEX nr 1842166 i Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 lipca 2014 r. III AUa 848/14, LEX nr 1498887.

272 Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, jakoby praca ubezpieczonego polegała na obróbce odlewów żeliwnych. Świadek K. C. zeznał, że brygada ubezpieczonego zajmowała się produkcją części i regeneracją części maszyn. Ubezpieczony pracował przy obróbce tulei

273 z brązu, koła zębate do bębnów garbarskich wykonane zaś były ze stali nierdzewnych. Już w piśmie przygotowawczym z dnia 11 marca 2014 r. T. C. wskazywał, że toczył materiały z żeliwa i brązu. W toku składania wyjaśnień podał zaś, że toczył i wymieniał części z żeliwa, brązu oraz mosiądzu. Skoro zatem ubezpieczony nie pracował stale i w pełnym wymiarze czasu pracy

274 przy odlewaniu staliwa, żeliwa metali nieżelaznych i rur, nie zajmował się wybijaniem, oczyszczaniem i wykańczaniem odlewów z żeliwa, to nieuprawniona jest kwalifikacja zatrudnienia jako pracy, o jakiej mowa w dziale III, poz. 23 wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. i w dziale III, poz. 23 wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. i dziale II załącznika nr 1 do zarządzenia nr 7 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z 19 maja 1983 r. Na okoliczność tę zwracał zresztą uwagę biegły z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy w opinii z dnia 8 sierpnia 2014 r. sporządzonej w postępowaniu przed Sądem I instancji wraz i z ustnych opiniach uzupełniających złożonych na rozprawach w dniach 13 stycznia 2015 r. i 28 kwietnia 2015 r.

275 Podobnie należy ocenić pracę wykonywaną przez T. C. od dnia 1 lipca 1971 r. do dnia 31 grudnia 1976 r. w F. M.w K.. W piśmie przygotowawczym z dnia 11 marca 2014 r. ubezpieczony podał, że w FAM toczył materiały z aluminium i żeliwa, natomiast w toku składania wyjaśnień wskazał, że toczył w większości żeliwo oraz elementy z aluminium i brązu oraz dorywczo pracował przy szlifowaniu. Świadkowie S. T. oraz S. Ł., dwukrotnie składający zeznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, w toku uzupełniającego przesłuchania w postępowaniu apelacyjnym ostatecznie stwierdzili, że ubezpieczony w FAM-ie toczył w żeliwie, ale także w aluminium, mosiądzu, zdarzało się, że nawet w drewnie. Nadto tokarze, również ubezpieczony, pomagali ślusarzom i pracowali na strugarkach czy nawet zajmowali się rozładunkiem wagonów np. z żwirem lub węglem. Nie uszło także uwadze Sądu odwoławczego, że – jak wynika z akt osobowych ubezpieczonego, w tym m. in. ze świadectwa pracy z dnia 30.12.1976 r. czy angażu z dnia 30.04.1975 r. – w FAM-ie ubezpieczony zatrudniony był od 2 maja 1975 r. do 31 sierpnia 1975 r. na stanowisku ślusarza narzędziowego.

276 Należy zatem stwierdzić, że nie dość, iż T. C. toczył również

277 w innych materiałach niż żeliwo, a tylko wybijanie, oczyszczanie i obróbka żeliwa, ze względu na szczególnie szkodliwe pylenie i wydzielanie substancji szkodliwych dla zdrowia, uznawana jest za pracę w warunkach szczególnych, to wykonywał także inne czynności, których rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie kwalifikuje jako prac wykonywanych

278 w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Skoro zaś nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach

279 lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, okresu pracy ubezpieczonego w F. M.w K. nie można uznać

280 za okres pracy w warunkach szczególnych, o jakiej mowa w dziale III, poz. 23 wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.

281 W tym stanie rzeczy, uznając, że wnioskodawca nie legitymuje się przesłanką

282 co najmniej 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych, Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 386 § 1 k.c. orzekł reformatoryjnie jak w sentencji.

283 SSA Małgorzata Gerszewska SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń SSA Maciej Piankowski