Wyrok z dnia 14 maja 1981 r., SA 716/81

wyrok z dnia 14 maja 1981 r., SA 716/81

Tekst

TEZY

1 1. Obowiązujące przepisy o podatku wyrównawczym nie dają podstawy prawnej do odliczania od przychodu uzyskanego przez tzw. agenta znormowanych kosztów działalności, zamiast odliczania kosztów uzyskania tego przychodu w wysokości faktycznie poniesionej i udowodnionej przez agenta.

2 2. Jeżeli organ podatkowy ma wątpliwości co do prawidłowości złożonego zeznania podatkowego lub co do wykazanych w załączniku do tego zeznania danych szczegółowych, powinien przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające i należycie zbadać i ocenić wszystkie dowody.

3 3. Decyzja organu podatkowego, ustalająca zobowiązanie podatkowe w wymiarze innym, niż to wynika z zeznania podatkowego, bez wskazania w uzasadnieniu przyczyn takiego rozstrzygnięcia, pozbawia obywatela możliwości obrony jego interesów w postępowaniu odwoławczym i nie daje możliwości dokonania przez Sąd oceny jej prawidłowości.

Sentencja

4 Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Mieczysława R. na decyzję Wojewody Ostrołęckiego z dnia 23 grudnia 1980 r. w przedmiocie wymiaru podatku wyrównawczego za 1979 r. i na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 2 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia 2 października 1980 r., a także, zgodnie z art. 208 Kpa, zasądził od Wojewody Ostrołęckiego zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącego.

Uzasadnienie

5 Mieczysław R. złożył zeznanie podatkowe dla celów podatku wyrównawczego za 1979 r. od przychodów osiągniętych z prowadzenia punktu sprzedaży detalicznej na podstawie umowy zlecenia zawartej z WSS "Społem". W zeznaniu podatkowym Mieczysław R. wykazał nadwyżkę do opodatkowania podatkiem wyrównawczym w kwocie 23.320 zł, a ponadto do zeznania podatkowego dołączył szczegółowy wykaz kosztów poniesionych w związku z prowadzoną działalnością, obejmujący m.in. składki na ubezpieczenie społeczne, płace pracowników, koszty utrzymania punktu sprzedaży itp.

6 Prezydent Miasta O. w decyzji z dnia 22 października 1980 r., nr 30/80 w sprawie ustalenia zobowiązania w podatku wyrównawczym za rok 1979 przyjął dochód do opodatkowania /nadwyżkę/ w kwocie 84.463 zł i ustalił podatek wyrównawczy od tej kwoty w wysokości 14.539 zł. Jako podstawa prawna tej decyzji powołana została ogólnie ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o podatku wyrównawczym /Dz.U. nr 45 poz. 227 ze zm./, bez wskazania konkretnych norm, na podstawie których wymiar podatku został dokonany. Decyzja nie zawiera również żadnych uzasadnień faktycznych lub prawnych co do przyjęcia albo odrzucenia poszczególnych pozycji wydatków i innych kosztów wykazanych przez podatnika w załączniku do zeznania podatkowego. W aktach sprawy znajduje się jedynie adnotacja, że wymiaru podatku dokonano w ten sposób, iż od kwoty obrotu /wykonanej marży/ odjęto wpłacony ryczałt na rzecz spółdzielni oraz "koszty działalności znormowane" w wysokości 22,4 procent w stosunku do marży. Tak uzyskany przychód netto pomniejszono o kwotę wolną od podatku, z uwzględnieniem stanu rodzinnego i otrzymano w ten sposób nadwyżkę do opodatkowania. Od decyzji Prezydenta Miasta O. Mieczysław R. wniósł odwołanie do Wojewody Ostrołęckiego, który decyzją z dnia 23 grudnia 1980 r., nr Fn. III-3252/6/80, zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, podkreślając, że wymiar podatku dokonany został prawidłowo, a w szczególności, że przy ustalaniu podstawy opodatkowania zostały uwzględnione koszty uzyskania przychodu.

7 Decyzję Wojewody Ostrołęckiego Mieczysław R. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając, iż do wymiaru podatku przyjęte zostały przez organ podatkowy inne dane niż wykazane przez niego w zeznaniu podatkowym, że nie uwzględniono kosztów wykazanych w złożonym razem z zeznaniem załączniku i że wyliczenie podatku jest niewłaściwe. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ostrołęcki wniósł o jej oddalenie podstawy opodatkowania uwzględniono koszty uzyskania przychodu w postaci "znormowanych kosztów pozostałej działalności w wysokości 22,4 procent od osiągniętej marży." W tych warunkach - zdaniem wojewody Ostrołęckiego - nie ma podstaw, aby ponownie obliczać koszty uzyskania przychodu, tym bardziej, że podatnik na ich poniesienie nie przedstawił dowodów, a nawet ich nie uprawdopodobnił.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Skargę należy uznać za w pełni uzasadnioną, ponieważ decyzje wydane przez organy podatkowe naruszają w sposób istotny przepisy zarówno materialnego prawa podatkowego, jak i przepisy o postępowaniu podatkowym. Przede wszystkim stwierdzić należy, że obowiązujące przepisy o podatku wyrównawczym nie dają podstawy prawnej do odliczenia od uzyskanego przychodu przez tzw. agentów znormowanych kosztów działalności, gdyż przepisy te nie przewidują tego rodzaju norm. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o podatku wyrównawczym /Dz.U. nr 45 poz. 227; zm. Dz.U. 1976 nr 40 poz. 233/ przychody agentów przyjmuje się dla celów podatku wyrównawczego w wysokości faktycznie uzyskanych przychodów po potrąceniu składki na ubezpieczenie społeczne i należnego od tych przychodów podatku od wynagrodzeń. Wydane m.in. na podstawie art. 14 ust. 2 tej ustawy rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 maja 9176 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów o podatku wyrównawczym /Dz.U. nr 21 poz. 136 ze zm./ w par. 2 ust. 3 stanowi, iż od przychodów nie wymienionych w ust. 1, a więc również od przychodów agentów, odlicza się koszty uzyskania tych przychodów w wysokości faktycznie poniesionej i udowodnionej przez agenta. Przyjęcie w zaskarżonych decyzjach innych zasad ustalenia kosztów uzyskania przychodu, tj. uwzględnienie "kosztów znormowanych", a pominięcie faktycznie poniesionych, stanowi naruszenie cyt. przepisów art. 4 ustawy o podatku wyrównawczym i par. 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów.

10 Jak wyżej wskazano, w decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe organ podatkowy nie przyjął za podstawę wysokości przychodu zeznanego przez podatnika, lecz ustalił ten przychód według własnego uznania, nie wyjaśniając w decyzji przyczyn tej korekty. Nie ustosunkowano się również do kwestii odrzucenia kosztów i wydatków zaprezentowanych przez podatnika w załączniku do zeznania. Tak przygotowana decyzja nie dawała możliwości oceny prawnej jej prawidłowości, pozbawiała obywatela obrony jego interesów w postępowaniu odwoławczym i naruszała przepisy art. 147 i 150 dekretu z dnia 16 maja 1946 r. o postępowaniu podatkowym /t.j. Dz.U. 1965 nr 11 poz. 60 ze zm./. Jeżeli organ podatkowy miał wątpliwości co do prawidłowości złożonego zeznania lub co do danych wykazanych w załączniku do zeznania, to zgodnie z art. 79, art. 80 ust. 2 i art. 82 tego dekretu powinien był przeprowadzić w odpowiednim zakresie postępowanie wyjaśniające i należycie zbadać i ocenić wszystkie wątpliwości i przedstawione dowody.

11 Należy też podkreślić, że w aktach podatkowych brak było urzędowo potwierdzonej informacji od jednostki, która zawarła z podatnikiem umowę na warunkach zlecenia, o jego obrotach, marży i innych elementach kalkulacyjnych mających znaczenie dla wymiaru podatku wyrównawczego. Informacji takiej nie mogła zastąpić odręczna adnotacja pracownika Wydziału Finansowego, nie stanowiąca należytego dowodu w postępowaniu w rozumieniu art. 95-100 cyt. dekretu.

12 Z tych względów na podstawie art. 207 par. 1 i par. 2 pkt 1 i 3 Kpa zaskarżone decyzje Prezydenta Miasta O. oraz Wojewody Ostrołęckiego należało uchylić jako naruszające przepisy prawa materialnego oraz przepisy o postępowaniu podatkowym, a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.

13 Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ podatkowy w zakresie ustalenia kosztów uzyskania przychodu powinien kierować się przepisami art. 3 ustawy o podatku wyrównawczym oraz par. 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 maja 1976 r. W stosunku do poszczególnych pozycji kosztów i wydatków wskazanych przez podatnika należałoby przeprowadzić odpowiednie postępowanie wyjaśniające i dokonać właściwej ich analizy i oceny. Zgodnie z art. 107 Kpa wydana w sprawie decyzja powinna zawierać należyte uzasadnienie faktyczne i prawne.