Wyrok z dnia 23 listopada 1999 r., IV SA 2026/97

wyrok z dnia 23 listopada 1999 r., IV SA 2026/97

Tekst

TEZY

1 Jeśli organ stoi na stanowisku, iż przejęte przedsiębiorstwa przez Skarb Państwa były to jednak jednostki wchodzące w skład dóbr ziemskich, to powinno to znaleźć odbicie w decyzji zaskarżonej, ewentualnie nawet przez określenie w decyzji /aktów/ na podstawie których jednostki te przejął Skarb Państwa, względnie przez wyrażenie odpowiedniej opinii w zaskarżonej decyzji.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 1999 r. sprawy ze skargi Krystyny Aliny P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 11 sierpnia 1997 r. (...) i w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na cele reformy rolnej

3 1. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; (...).

Uzasadnienie

4 Wojewoda S. decyzją z dnia 19 lutego 1996 r. na podstawie par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej uznał, że nieruchomość ziemska pod nazwą "Dobra Ziemskie O." o łącznej pow. 1.034,89 ha, stanowiąca własność spadkobierców Leona B. podlega działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i z mocy prawa przechodzi na własność Państwa.

5 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż decyzja wydana została ze względu na to, że Krystyna, Alina P., córka Leona B. wystąpiła z wnioskiem o zwrot opisanego majątku ziemskiego. Podnoszona we wniosku okoliczność, iż majątek przejęty został już 1 września 1944 r. mimo, że dekret wszedł w życie 13 września 1944 r. jest bez znaczenia w sprawie, gdyż przejście majątku na rzecz Państwa nastąpiło z mocy prawa i ewentualne czynności faktyczne nie powodowały skutków prawnych, w tym skutku bezprawności przejęcia nieruchomości przez Państwo.

6 Odwołanie od decyzji Wojewody S. złożyła Krystyna Alina P. domagając się jej uchylenia. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, iż majątek ziemski przejęty został fizycznie przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej, co czyni to przejęcie bezprawnym. Nadto odwołująca się podniosła, że nigdy nie została jej doręczona decyzja o przejęciu majątku, co oznacza, że decyzja taka nigdy nie została wydana.

7 Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzję organu pierwszej instancji utrzymał w mocy decyzją z dnia 11 sierpnia 1997 r. Organ II instancji wskazał, iż opisane dobra ziemskie przeszły na własność Państwa z mocy prawa i nie było potrzeby wydawania w tym względzie żadnej decyzji. Obecne decyzje zapadają tylko dlatego, że został złożony wniosek o zwrot nieruchomości i dlatego organ był obowiązany wniosek ten rozpatrzyć. Natomiast data protokolarnego przejęcia nie decyduje, czy majątek podlega działaniu przepisów dekretu, jest jedynie uregulowanym poświadczeniem faktu objęcia majątku zarządem państwowym.

8 Skargę na decyzję organu II instancji złożyła Krystyna Alina P. domagając się stwierdzenia jej nieważności, względnie uchylenia. W skardze powtórzone zostały zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a nadto skarżąca zarzuciła, iż obok użytków rolnych przejęto lasy, stawy hodowlane, gorzelnię, cegielnię, hutę szkła, itp., a te urządzenia nie mogły być objęte działaniem dekretu o reformie rolnej. W tym zakresie mogły działać przepisy innych aktów prawnych i powoływanie się ogólnie na dekret o reformie rolnej jest błędne. Skarżąca wskazała, że nie otrzymała żadnego ekwiwalentu za przejęty przez Państwo majątek ziemski.

9 W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Podniesione w skardze, a także uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji zarzuty a mianowicie, iż majątek ziemski został bezprawnie przejęty w dniu 1 września 1944 r., tj. w chwili gdy dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej jeszcze nie został wydany oraz, że żaden organ nie wydał decyzji o przejęciu majątku nie podważają prawidłowości zaskarżonej decyzji. Otóż trafnie podnosi organ, że przejście majątku ziemskiego na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło z mocy prawa w dniu wejścia w życie dekretu tj. dnia 13 września 1944 r. niezależnie od tego w czyich rękach majątek ten się znajdował. Jeśli majątek już 1 września 1944 r. fizycznie przejęły w administrację tymczasową organy Państwa to nie oznaczało, że w tym dniu skarżąca utraciła majątek. Utrata własności nastąpiła w dniu 13 września 1944 r. i wcześniejsze fizyczne przejęcie majątku nie pozbawiło prawnego skutku przepisów dekretu. Co do braku decyzji odpowiednich organów o przejęciu majątku, to należy tylko przypomnieć, iż przejęcie majątku nie wymagało wydania decyzji gdyż przejęcie następowało z mocy prawa. Wymagane było tylko dokonanie spisu przejętych dóbr nieruchomych i przynależnych urządzeń oraz innych ruchomości, a także wydanie zaświadczenia dla dokonania wpisów w księgach wieczystych. Czynności te zostały wykonane.

12 Skarżąca zarzuciła jednak, iż wykonując dekret o reformie rolnej organa ówczesnej administracji na podstawie tego dekretu przejęły szereg urządzeń /przedsiębiorstw/ należących do właścicieli dóbr, które to urządzenia, zdaniem skarżącej, nie mogły być przejęte w ramach wykonania dekretu o reformie rolnej. Skarżąca wymieniła wśród tych wartości, między innymi gorzelnię, cegielnię, elektrownię, bocznicę kolejową, czy wreszcie hutę szkła, które to urządzenia były luźno związane z dobrami ziemskimi, względnie z nimi w ogóle nie związane, a mimo to wszystkie te dobra dołączono do dóbr ziemskich wbrew treści dekretu o reformie rolnej. W zaskarżonej decyzji także nie podjęto sprawy określenia tego, które z wymienionych urządzeń /fabryk/ przejęto w trybie reformy rolnej, ewentualnie jakie były inne podstawy przejęcia tego majątku. Najbardziej wyraźnie sprawa ta dotyczy huty szkła, będącej znacznych rozmiarów przedsiębiorstwem, zupełnie nie związanym produkcyjnie i funkcjonalnie z dobrami ziemskimi, przedsiębiorstwem mającym nawet własne osiedle mieszkaniowe. Skarżąca wyraźnie domagała się określenia podstaw przejęcia tych przedsiębiorstw przez Skarb Państwa i jeśli organ stoi na stanowisku, iż były to jednak jednostki wchodzące w skład dóbr ziemskich, to powinno to znaleźć odbicie w decyzji zaskarżonej, ewentualnie nawet przez określenie w decyzji /aktów/ na podstawie których jednostki te przejął Skarb Państwa, względnie przez wyrażenie odpowiedniej opinii w zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż pozostawienie tej kwestii bez wyjaśnienia i zajęcia stanowiska stawia skarżącą, byłą właścicielkę dóbr ziemskich i właścicielką urządzeń i przedsiębiorstw w nader niekorzystnej sytuacji, gdyż pozbawiona jest ona ewentualnego uprawnienia do złożenia odpowiednich wniosków i sprawdzenia legalności działania organów przejmujących majątek, względnie możliwości wystąpienia z odpowiednimi roszczeniami w cywilnych procesach o ustalenie istnienia prawa. Z tych też względów, w sytuacji jaka została ujawniona w niniejszej sprawie, decyzja stwierdzająca w sposób bardzo okrojony i niewyraźny, że majątek ziemski podlegał działaniu dekretu o reformie rolnej nie może się ostać, gdyż decyzja taka, choć sama w sobie niewadliwa, nie stanowi załatwienia wniosku, który złożyła Krystyna, Alina P.

13 Z powyższych względów z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 55 ust. 1 ustawy o NSA z dnia 11 maja 1995 r. orzeczono jak w sentencji.