Wyrok z dnia 5 października 2000 r., II SA 414/00

wyrok z dnia 5 października 2000 r., II SA 414/00

Tekst

TEZY

1 Informacje dotyczące ogólnego stanu kont płatników składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne nie są objęte żadną z tajemnic chronionych ustawą.

Uzasadnienie

2 W dniu 1 października 1999 r. zastępca redaktora naczelnego "Dziennika Polskiego" w K. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udostępnienie redakcji list dłużników, którzy nie wpłacają składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie społeczne - nawiązując do wcześniejszej korespondencji między redakcją a rzecznikiem prasowym ZUS. Pismem z 19 października 1999 r. Prezes ZUS odmówił udzielenia informacji, jako chronionych ustawą z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych /Dz.U. nr 11 poz. 95/ i objętych art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe. W dniu 28 grudnia 1999 zastępca redaktora naczelnego wezwał Prezesa ZUS do usunięcia naruszenia prawa na podstawie art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ i jednocześnie podkreślił, że nie wskazano dotychczas konkretnej podstawy prawnej odmowy udzielenia informacji.

3 W odpowiedzi z 19 stycznia 2000 r. ZUS poinformował, że taką podstawę stanowią art. 34 ust. 3, art. 50 ust. 3 i art. 79 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz.U. nr 137 poz. 887 ze zm./ i art. 4 ust. 2 Prawa prasowego.

4 Redakcja zaskarżyła do sądu odmowę udzielenia informacji. (...) W jej ocenie nie chodzi tu o odmowę udzielenia informacji ze względu na ochronę tajemnicy państwowej i służbowej oraz innej tajemnicy chronionej ustawą /art. 4 ust. 2 Prawa prasowego/. Nie można uzasadnić dokonanej odmowy ze względu na ochronę tajemnicy służbowej zdefiniowanej w art. 2 pkt 2 ustawy o ochronie informacji niejawnych, ponieważ nie występuje element narażenia na szkodę interesu jednostki organizacyjnej. Wręcz przeciwnie - ujawnienie dłużników ZUS może wpływać mobilizująco na niesolidnych przedsiębiorców. Nie ma również podstaw do sugerowania się art. 92 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczącym zachowania w tajemnicy informacji uzyskanych przez inspektorów ZUS w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych, bo nie o takie informacje chodzi w sprawie.

5 Wreszcie skarżąca wyeksponowała zawarte w art. 14 i art. 54 Konstytucji RP oraz w art. 1 Prawa prasowego unormowania zapewniające wolność prasy, wolność pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, a także rolę prasy w kształtowaniu jawności życia publicznego, kontroli i krytyki społecznej, służące również obronie interesu podatników. (...)

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 (...) Rozważania nad legalnością odmowy udzielenia informacji należy rozpocząć od przypomnienia unormowań zawartych w art. 14 i art. 61 Konstytucji. Sformułowane w nich gwarancje wolności prasy i innych środków społecznego przekazu powiązane są ściśle z zasadą jawności życia publicznego realizowaną w związku z prawem obywatela do informacji o działalności organów władzy publicznej w funkcjonalnym rozumieniu, z ograniczeniem tego prawa wyłącznie ze względu na określone w ustawach: ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Do nich również nawiązuje art. 1 Prawa prasowego stanowiący, że prasa - zgodnie z Konstytucją - korzysta z wolności wypowiedzi i urzeczywistnia prawo obywateli do ich rzetelnego informowania, jawności życia publicznego oraz kontroli i krytyki społecznej. Tak określone granice uprawnień prasy sprowadzają możliwość odmowy udzielenia jej informacji "jedynie ze względu na ochronę tajemnicy państwowej i służbowej oraz innej tajemnicy chronionej ustawą". jak to ujmuje art. 4 ust. 2 Prawa prasowego. Poza odesłaniem do ustaw normujących istotę i rodzaje spraw objętych powyższą ochroną, innego rodzaju ograniczenia podmiotowo-przedmiotowe w dostępie do informacji nie dotyczą prasy.

8 Na potrzeby rozpoznawanej sprawy zbędne jest przypominanie definicji tajemnicy państwowej oraz innej tajemnicy chronionej ustawą, ponieważ Prezes ZUS odmówił udzielenia informacji ze względu na ochronę tajemnicy służbowej. Według art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 22 stycznia 1999 r. o ochronie informacji niejawnych /Dz.U. nr 11 poz. 95/ tajemnicą służbową jest informacja niejawna nie będąca tajemnicą państwowa, uzyskana w związku z czynnościami służbowymi albo wykonywaniem prac zleconych, której nieuprawnione ujawnienie mogłoby narazić na szkodę interes państwa. interes publiczny lub prawnie chroniony interes obywateli albo jednostki organizacyjnej.

9 Według art. 79 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do tajemnicy służbowej zakwalifikowano indywidualne dane uzyskane przez ZUS od ubezpieczonych oraz płatników składek. Do osobnej grupy zaliczono natomiast informacje zawarte na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek oraz danych źródłowych będących podstawą zapisów na tych kontach - przez stosowanie do nich przepisów o ochronie danych osobowych oraz zapewnienie możliwości ich udostępniania sądom, prokuratorom, organom kontroli skarbowej oraz Urzędowi Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi /art. 34 ust. 3 i art. 50 ust. 3 tej ustawy/. Takie unormowanie oznacza, że wymienione podmioty są uznane przez art. 29 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych za uprawnione do uzyskania danych osobowych od ich administratora, inne zaś osoby i podmioty - dopiero po wykazaniu potrzeby ich posiadania zgodnie z art. 29 ust. 2 oraz po spełnieniu wspólnych dla wszystkich podmiotów zastrzeżeń i ograniczeń chroniących interesy osoby, której dane dotyczą, podanych w art. 27. Wobec dokonanego w powołanych przepisach rozgraniczenia indywidualnych danych o ubezpieczonych i płatnikach składek od informacji zawartych na ich kontach, a także ze względu na niedopuszczalność konstruowania w drodze wykładni prawa nowej kategorii danych, które z woli ustawodawcy nie zostały objęte żadną z trzech tajemnic, nie była dopuszczalna odmowa udzielenia żądanej przez skarżącą informacji.

10 Uzupełniająco należy przypomnieć, że zapewnione w art. 67 Konstytucji prawo obywatela do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia i po osiągnięciu wieku emerytalnego oraz w razie pozostawiania bez pracy nie z własnej woli i bez środków utrzymania, jest realizowane według przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych opartych na zasadzie obowiązkowego ubezpieczenia. Składki na to ubezpieczenie są środkami publicznymi, od pozyskiwania których i racjonalnego wydatkowania zależy sprawność funkcjonowania całego systemu ubezpieczeń społecznych. Opłacanie tych składek należy do sfery obowiązków publicznoprawnych płatnika. Nie ma wiec żadnych powodów do łączenia interesu państwa i ZUS jako państwowej jednostki organizacyjnej z ukrywaniem przed opinią publiczną wykazów niesolidnych płatników składek. Nie ma też argumentów przemawiających za udzieleniem w takiej sytuacji ochrony płatnikom składek. Przydatne to jest bogate orzecznictwo NSA na tle stosowania art. 7 Kpa nakazującego załatwienie spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Ponadto - jak trafnie podkreślono w motywach wyroku, III ARN 57/95, Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1996 r. /OSN 1996 z. 13 poz. 179/ - dopuszczalne jest nawet, bez naruszenia art. 14 ust. 6 Prawa prasowego, publikowanie informacji oraz danych dotyczących prywatnej sfery życia bez zgody danej osoby, jeżeli wiążą się bezpośrednio z jej działalnością publiczną, zaś wszelkich ustawowych ograniczeń wolności prasy /w tym prawa do informacji/ nie można interpretować rozszerzająco, gdyż narusza to prawo obywateli do rzetelnej informacji i zasadę jawności życia publicznego. Z tych powodów skargę uwzględniono.