Wyrok z dnia 17 listopada 2000 r., III SA 2458/99

wyrok z dnia 17 listopada 2000 r., III SA 2458/99

Tekst

TEZY

1 Zapłacone odsetki za zwłokę od nie istniejącej faktycznie zaległości podatkowej podlegają zwrotowi wraz z nienależnie uiszczonym podatkiem /nadpłatą/ na zasadzie art. 29 ust. 1 ustawy w dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu sprawy ze skargi "H.H." Spółki z o.o. w W. na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia 24 sierpnia 1999 r. (...) w przedmiocie odmowy zwrotu odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1996 r. - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).

Uzasadnienie

3 Zaskarżoną decyzją z dnia 24 sierpnia 1999 r. (...) Izba Skarbowa w W. na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 27 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm./ utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego W.-B. z dnia 3 marca 1999 r. (...) odmawiającą "H.H." Spółce z o.o. w W. zwrotu zapłaconych odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób prawnych za 1996 r. w kwocie 153.498 zł.

4 W uzasadnieniu Izba Skarbowa stwierdziła, iż zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznania według ustalonego wzoru, o wysokości dochodu /straty/ osiągniętego w roku podatkowym, wstępnie - do końca trzeciego miesiąca roku następnego i w tym terminie wpłacić podatek należny albo różnicę między podatkiem należnym od dochodu wykazanego w zeznaniu a sumą należnych zaliczek za okres od początku roku. Terminem płatności podatku dochodowego od osób prawnych jest zatem data złożenia zeznania wstępnego. Skoro "H.H." nie uiścił podatku, który wykazał w zeznaniu wstępnym za 1996 r., powstała zaległość podatkowa.

5 Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych od zaległości podatkowych pobiera się odsetki za zwłokę.

6 Podatek wynikający z zeznania oraz odsetki za zwłokę Spółka wpłaciła w dniu 14 sierpnia 1997 r. W złożonej w tym samym dniu korekcie zeznania Spółka wykazała znacznie mniejsze zobowiązanie niż uprzednio. Izba Skarbowa wyjaśniła, iż zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nadpłata to kwota nadpłaconych i nienależnie uiszczonych podatków. Odsetki za zwłokę nie są podatkiem, a zatem nie stanowią w myśl tego przepisu nadpłaty i nie podlegają zwrotowi określonemu w art. 29 ww. ustawy.

7 Zaznaczyła, że Spółka z decyzji Izby Skarbowej z dnia 17 grudnia 1998 r. (...) wyciągnęła fałszywe wnioski. Decyzja urzędu skarbowego z dnia 23 lipca 1997 r. została uchylona, gdyż posiadała istotne wady prawne. Niezgodnie z podaną podstawą prawną określono w decyzji zaległość podatkową, a nie zobowiązanie podatkowe. Brak było uzasadnienia faktycznego i prawnego. Stwierdziła, że nie jest zgodne z prawdą twierdzenie podatnika, że Izba uchylając decyzję potwierdziła nieistnienie zaległości podatkowej w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Spółka w złożonym zeznaniu wstępnym wykazała przecież podatek, który nie został wpłacony.

8 W skardze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzuciła naruszenie art. 20 oraz art. 29 ust. 1, ust. 2 pkt 3 ustawy w dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. Stwierdziła w uzasadnieniu, iż w skład nadpłaty wchodzą nie tylko podatki, ale i związane z nimi odsetki, bowiem nie mają one charakteru samoistnego. Trudno mówić o odsetkach od świadczenia nienależnego. Ponadto wywiodła, że zaskarżona decyzja nie została należycie uzasadniona, gdyż nie wykazano przyczyn, które spowodowały w niniejszej sprawie odmowę zwrotu odsetek.

9 Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Przedmiotem niniejszego postępowania jest rozstrzygnięcie, czy odsetki uiszczone przez podatnika od nienależnie zapłaconego przez niego podatku podlegają zwrotowi, tak jak należność główna /podatek/. Kwestię odsetek reguluje art. 20 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, przepisy której to ustawy mają zastosowanie w rozpoznawanej sprawie /art. 330 Ordynacji podatkowej/. Zgodnie z tym przepisem od zaległości podatkowych organ podatkowy pobiera odsetki za zwłokę. Treść art. 20 cyt. ustawy uzasadnia tezę, że byt odsetek za zwłokę jest nierozerwalnie związany z zaległością podatkową oraz że każdy podatnik zobowiązany do zapłaty zobowiązania podatkowego w przypadku zalegania z tą zapłatą ma obowiązek zapłaty odsetek. Odsetki za zwłokę należy wpłacać bez wezwania organu.

12 Oznacza to, że odsetki nie mają samodzielnego bytu, zaś pobór jest zasadniczo czynnością materialno-techniczną. Ustawodawca zarówno w przepisach ustawy o zobowiązaniach podatkowych, jak i w Ordynacji podatkowej nie przewidział instytucji "nienależnie pobranych odsetek", jak również nie uregulował odrębnej procedury zwrotu niezależnie pobranych odsetek. Nie znaczy to przecież, że nie podlegają one zwrotowi. Skoro w myśl art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych przewiduje zwrot nadpłaconych i nienależnie uiszczonych podatków /nadpłaty/, to jest rzeczą z wszech miar uzasadnioną, że jeżeli nie było zaległości podatkowej, to również nie mogły być naliczone odsetki. Natomiast w przypadku zwrotu nienależnie uiszczonego podatku zwrotowi również podlega należność uboczna, tj. odsetki. Przyjęcie konstrukcji zaproponowanej przez organy podatkowe powoduje powstanie kuriozalnej sytuacji, w której podatnik, mimo że nie ciąży na nim zaległe zobowiązanie podatkowe, gdyż skorygował swoje błędne zeznanie wstępne podatkowe, ma obowiązek zapłacenia odsetek.

13 Oczywiście faktem jest, że w myśl art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych przez pojęcie "nadpłata" należy rozumieć kwoty nadpłaconych i nienależnie uiszczonych podatków, w skład których nie mogą wchodzić odsetki. Jednakże jak już wcześniej podniesiono, byt odsetek za zwłokę jest nierozerwalnie związany z zaległością podatkową, a to powoduje, że stwierdzenie nieistnienia zaległości podatkowej rozciąga się również na odsetki /nienależnie uiszczone/.

14 Bez wątpienia odsetki nie są podatkiem w rozumieniu art. 6 Ordynacji podatkowej, natomiast są tzw. należnością uboczną, akcesoryjną. Z tego też względu zwrot tychże odsetek winien nastąpić w takim samym trybie jak ich wpłata, a więc wraz z należnością główną /z nadpłaconym podatkiem/, w postępowaniu administracyjnym.

15 Konstatując stwierdzić należy, iż zapłacone odsetki za zwłokę od nie istniejącej faktycznie zaległości podatkowej podlegają zwrotowi wraz z nienależnie uiszczonym podatkiem /nadpłatą/, gdyż dzielą byt prawny tej należności. W związku z tym, że zaskarżona decyzja narusza art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.