Wyrok z dnia 27 kwietnia 2000 r., SA/Sz 430/99

wyrok z dnia 27 kwietnia 2000 r., SA/Sz 430/99

Tekst

TEZY

1 Niezależnie od wystąpienia przesłanek, o jakich mowa w art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, umorzenie przez urząd skarbowy zaległości podatkowej z tytułu opłaty skarbowej oraz odsetek za zwłokę od tej zaległości nastąpić może wyłącznie na wniosek lub za zgodą zarządu gminy, której dochód opłata ta i odsetki stanowią. Brak zgody zarządu gminy, do którego urząd skarbowy obowiązany jest wystąpić o zajęcie stanowiska w myśl art. 209 par. 1 Ordynacji podatkowej, oznacza, iż urząd ten nie ma podstaw do zastosowania ulgi polegającej na umorzeniu zaległości lub odsetek. Taki wiążący charakter stanowiska organu współdziałającego powoduje, iż w rzeczywistości ciężar rozstrzygnięcia w sprawie, która jest przedmiotem postępowania podatkowego przed urzędem skarbowym, przesuwa się na etap współdziałania. Brak zawiadomienia strony o wystąpieniu do innego organu o takie współdziałanie pozbawia ją w rzeczy samej możliwości inicjowania postępowania wyjaśniającego przed tym organem lub uczestniczenia w takim postępowaniu, a tym samym stanowi naruszenie zasady określonej w art. 123 Ordynacji podatkowej.

Uzasadnienie

2 Decyzja z 26.10.1998 r., wydaną na podstawie art. 48, art. 47 i art. 209 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ oraz art. 4 pkt 2 lit. "a", art. 5 pkt 5 i art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin /Dz.U. nr 129 poz. 600 ze zm./, Urząd Skarbowy nie uwzględnił wniosku Mikołaja W. o umorzenie zaległości podatkowej w opłacie skarbowej w wysokości 215,40 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 1.236,40 zł.

3 Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że należna opłata skarbowa określona została w ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 6.04.1994 r. W dniu 10.07.1998 r. do urzędu skarbowego wpłynął wniosek Mikołaja W. o umorzenie wszystkich zaległości podatkowych, w tym także zaległej opłaty skarbowej oraz odsetek od niej. Ponieważ opłata skarbowa stanowi dochód gminy w myśl art. 4 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin /Dz.U. nr 129 poz. 600 ze zm./, urząd skarbowy pismem z 16.09.1998 r. wystąpił do Zarządu Gminy z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku o umorzenie zaległej opłaty stosownie do przepisu art. 10 tej ustawy. Postanowieniem z dnia 7.10.1998 r. Zarząd Gminy, na terenie której Mikołaj W. prowadził działalność gospodarczą, z którą opłata skarbowa była związana, odmówił wyrażenia zgody na umorzenie zaległości w opłacie skarbowej należnej od Mikołaja W. Takie stanowisko organu gminy oznacza, zdaniem Urzędu Skarbowego, niemożność uwzględnienia wniosku podatnika o umorzenie zaległości podatkowej oraz odsetek od niej.

4 Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji, w którym Mikołaj W. zarzucał, iż zaległa opłata skarbowa, o umorzenie której wnosił, nie stanowiła należności Gminy i że brak zgody jej Zarządu nie może stanowić przeszkody do umorzenia tej zaległości, Izba Skarbowa decyzją z 8.02.1999 r., wydaną na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, orzekła o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Z uzasadnienia omawianej decyzji wynika, że organ odwoławczy w pełni podzielił ustalenia organu I instancji co do braku warunków do uwzględnienia wniosku o umorzenie zaległej opłaty skarbowej. Wskazując na fakt, że opłata ta jest opłatą od czynności cywilnoprawnych odnoszących się do Mikołaja W. jako właściciela Wytwórni Opakowań w K., wymierzoną decyzją Urzędu Skarbowego z 6.04.1994 r., stwierdził organ odwoławczy, iż zgodnie z art. 4 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin /Dz.U. 1998 nr 30 poz. 164/ opłata ta stanowi dochód Gminy, co oznacza, iż brak zgody Zarządu tej Gminy na umorzenie tej zaległości stanowi przeszkodę do uwzględnienia wniosku podatnika.

5 Powyższą decyzję ostateczną Mikołaj W. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucił on w skardze, że decyzja ta niezgodna jest z par. 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 162 poz. 1124 ze zm./ poprzez przyjęcie, że urząd skarbowy nie może umorzyć zaległości z tytułu opłaty skarbowej bez zgody zarządu gminy. W złożonym na rozprawie piśmie procesowym skarżący zarzucił nadto, że do wydania zaskarżonej decyzji doszło przy naruszeniu przepisu art. 106 Kpa, nie został bowiem zawiadomiony o wystąpieniu do organu gminy o zajęcie stanowiska w sprawie, ani też nie otrzymał postanowienia tego organu, przez co pozbawiony został możliwości wniesienia zażalenia na to rozstrzygnięcie.

6 W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa - Ośrodek Zamiejscowy wniosła o jej oddalenie.

7 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, co następuje:

8 Skarga okazała się uzasadniona.

9 Stosownie do obowiązującej od 1 stycznia 1998 r. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę mogą być umarzane przez organ podatkowy w całości lub w części w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatnika /art. 67 par. 1/. Wprowadzając możliwość stosowania przez organy podatkowe tego rodzaju ulgi podatkowej omawiana ustawa upoważniła jednocześnie Ministra Finansów do określenia, w drodze rozporządzenia, właściwości rzeczowej organów podatkowych w sprawach umarzania zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę /art. 67 par. 3/. Według par. 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 162 poz. 1124 ze zm./ organem podatkowym rzeczowo właściwym do umarzania zaległości z tytułu opłaty skarbowej oraz odsetek za zwłokę w jej uiszczeniu jest urząd skarbowy uprawniony na podstawie odrębnych przepisów do określania zobowiązań z tego tytułu.

10 Jak wynika to z obowiązującej do 31.12.1998 r. ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin /Dz.U. 1998 nr 30 poz. 164/, wpływy z opłaty skarbowej stanowią w całości dochody właściwych gmin niezależnie od tego, czy pobierane są na podstawie odrębnych przepisów przez urzędy skarbowe /art. 4 pkt 2 lit. "a"/ i w myśl przepisu art. 10 ust. 2 tej ustawy udzielenie przez urząd skarbowy w zakresie tych opłat ulg, odroczeń i umorzeń nastąpić może wyłącznie na wniosek lub za zgodą zarządu gminy. Analogiczną regulację zawiera obowiązująca od 1.01.1999 r. ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999 i 2000 /Dz.U. nr 150 poz. 983/, która jednak kompetencje do składania wniosku lub wyrażania zgody na stosownie ulg, odroczeń i umorzeń przekazała w ręce przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego, a więc w przypadku gmin - w ręce wójta lub burmistrza /prezydenta miasta/.

11 W świetle przedstawionej powyżej regulacji prawnej obowiązującej w 1998 r. oczywistym jest zatem wniosek, że niezależnie od wystąpienia przesłanek, o jakich mowa w art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, umorzenie przez urząd skarbowy zaległości podatkowej z tytułu opłaty skarbowej oraz odsetek za zwłokę od tej zaległości nastąpić może wyłącznie na wniosek lub za zgodą zarządu gminy, której dochód opłata ta i odsetki stanowią. Brak zgody zarządu gminy, do którego urząd skarbowy obowiązany jest wystąpić o zajęcie stanowiska w myśl art. 209 par. 1 Ordynacji podatkowej, oznacza, iż urząd ten nie ma podstaw do zastosowania ulgi polegającej na umorzeniu zaległości lub odsetek.

12 Zawierając w art. 10 materialnoprawną podstawę do współdziałania właściwego organu gminy w podejmowaniu przez urząd skarbowy decyzji w przedmiocie udzielania ulg, odroczeń i umorzeń w zakresie podatków stanowiących dochody gmin, lecz pobieranych przez ten urząd, ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o finansowaniu gmin /Dz.U. 1998 nr 30 poz. 164/ sama nie zawiera - poza wskazaniem formy wyrażenia wniosku lub zgody - określenia trybu postępowania, w jakim współdziałanie to winno następować. Określenie formy tego współdziałania zawarte zostało w obowiązującym od 1.01.1998 r. przepisie art. 209 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, podobnie jak poprzednio w art. 106 Kodeksu postępowania administracyjnego. I tak, w myśl tego przepisu /par. 2/ załatwiający sprawę z wniosku podatnika organ podatkowy zwraca się do innego organu o zajęcie w sprawie stanowiska zawiadamiając o tym jednocześnie wnioskodawcę /stronę postępowania podatkowego/, zaś organ, do którego zwrócono się o zajęcie stanowiska, obowiązany jest przedstawić je niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni od doręczenia mu wystąpienia o zajęcie stanowiska. Z kolei według przepisów art. 106 par. 4 -6 Kpa, do odpowiedniego stosowania których odsyła norma art. 209 par. 4 Ordynacji podatkowej, organ obowiązany do zajęcia stanowiska w sprawie może w razie potrzeby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, zaś zajęcie przezeń tego stanowiska nastąpić winno w formie postanowienia, na które stronie służy zażalenie; w przypadku nie zajęcia stanowiska w terminie ustawowym /14 dni/ odpowiednie zastosowanie mają przepisy art. 36-38 Kpc, a więc m.in. przepis o możliwości przez stronę zażalenia do organu wyższego stopnia na niezałatwienie sprawy w terminie.

13 Ciążący na organie rozstrzygającym sprawę obowiązek zawiadomienia strony o wystąpieniu do innego organu o zajęcie w sprawie stanowiska nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, gdy przepis prawa materialnego stanowisku organu współdziałającego nadaje charakter wiążący, jak się ma to w przypadku odmowy zgody na umorzenie zaległości podatkowej lub odsetek stanowiących dochód gminy. Taki wiążący charakter stanowiska organu współdziałającego powoduje, iż w rzeczywistości ciężar rozstrzygnięcia w sprawie, która jest przedmiotem postępowania podatkowego przed urzędem skarbowym, przesuwa się na etap współdziałania. Brak zawiadomienia strony o wystąpieniu do innego organu o takie współdziałanie pozbawia ją w rzeczy samej możliwości inicjowania postępowania wyjaśniającego przed tym organem lub uczestniczenia w takim postępowaniu, a tym samym stanowi naruszenie zasady określonej w art. 123 Ordynacji podatkowej.

14 W rozpatrywanej sprawie z akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby występując do Zarządu Gminy o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku Mikołaja W. o umorzenie zaległości i odsetek Urząd Skarbowy o wystąpieniu takim zawiadomił wnioskodawcę. Z akt tych nie wynika też, aby w jakikolwiek sposób w postępowaniu przed wezwanym do współdziałania organem gminy wnioskodawca uczestniczył. Ze znajdującego się w aktach sprawy postanowienia Zarządu Gminy, którym odmówiono zgody na umorzenie zaległych należności, nie wynika również, aby postanowienie to, na które stronie przysługiwało zażalenie, zostało doręczone wnioskodawcy, a zatem - aby było to postanowienie ostateczne. Wydana w takiej sytuacji decyzja organu podatkowego, opierająca się na nieostatecznym postanowieniu organu współdziałającego, jest decyzją wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 209 Ordynacji podatkowej. Utrzymanie zaś tej decyzji w mocy przez organ odwoławczy oznacza, iż decyzja tego ostatniego organu niezgodna jest również z przepisami postępowania administracyjnego, a mianowicie z art. 233 par. 1 pkt 2 lit. "b" Ordynacji podatkowej.

15 W tych warunkach, wobec niezgodności z prawem zarówno zaskarżonej decyzji ostatecznej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, orzec należało o ich uchyleniu stosownie do dyrektywy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

16 O kosztach postępowania sądowego orzeczono po myśli art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.