Wyrok z dnia 19 maja 1994 r., SA/Po 3612/93

wyrok z dnia 19 maja 1994 r., SA/Po 3612/93

Tekst

TEZY

1 Wyrażenie "darowizna", użyte w art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86/, oznacza świadczenie wynikające z cywilnoprawnej umowy darowizny, określonej w art. 888 par. 1 Kc, której istotą jest świadczenie bezpłatne, czyli nie mające odpowiednika w świadczeniu drugiej strony.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 207 par. 5 Kpa skargę Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w S. S. na decyzję Izby Skarbowej w (...) z dnia 6 października 1993 r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych.

Uzasadnienie

3 Urząd Skarbowy w S. S. decyzją z dnia 19 lipca 1993 r. przypisał Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w S. S. do zapłaty sumę 621.160.000 zł tytułem różnicy między należnym i faktycznie zapłaconym podatkiem dochodowym za 1992 r. Różnica ta była wynikiem zaniżenia przez spółdzielnię dochodu za 1992 r. przez odliczenie od niego 1.643.310.000 zł wpłaconych na budowę oczyszczalni ścieków w D.

4 Złożone przez spółdzielnię odwołanie nie zostało uwzględnione i decyzją z dnia 6 października 1993 r. nr PO-34-823/12-135/93 Izba Skarbowa w (...) utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji. Izba ustaliła, że sprawa dotyczy kwoty wpłaconej na pokrycie części kosztów budowy oczyszczalni ścieków, podjętej wspólnie z Urzędem Miasta i Gminy w D. Zdaniem strony, wpłacona przez nią kwota 1.643.310.000 zł stanowiła darowiznę na rzecz Urzędu Miasta D. z przeznaczeniem na budowę oczyszczalni ścieków, albowiem z własnych środków spółdzielnia wybudowała już podoczyszczalnię ścieków o wartości 2.334.510.300 zł, co umożliwiało wprowadzanie do wód ścieków nieszkodliwych dla środowiska. Zdaniem Izby Skarbowej w (...) , spółdzielnia zawarła z Urzędem Miasta i Gminy w D. umowę, której przedmiotem było rozszerzenie zakresu projektowanej przez Miasto kanalizacji i budowy oczyszczalni ścieków w ten sposób, by spółdzielnia mogła korzystać z oczyszczalni ścieków i wprowadzać do niej ścieki produkowane przez mleczarnię, podczyszczane we własnym urządzeniu, które nie było przydatne, skoro Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wymierzał spółdzielni kary pieniężne za naruszenie przepisów o ochronie środowiska przez odprowadzanie ścieków nie podczyszczonych, nie odpowiadających warunkom określonym w odrębnych przepisach. Umowa określała wzajemne prawa i obowiązki stron oraz obciążenia kosztami związanymi ze wspólną inwestycją, wobec czego jej przedmiot nie może być zakwalifikowany jako darowizna na rzecz ochrony środowiska.

5 Powyższą decyzję zaskarżyła Okręgowa Spółdzielnia Mleczarska w S. S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargą, w której zarzuciła błędną interpretację postanowień umownych i w konsekwencji - zaliczenie umowy do odpłatnych umów wzajemnych pokrywania kosztów wspólnej inwestycji. Na tej podstawie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, jako sprzecznej z prawem.

6 W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w (...) nie znalazła podstaw do zmiany swego stanowiska i wnosiła o oddalenie skargi.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Podstawą prawną roszczeń skarżącej jest art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86/; głosi on, że podstawę opodatkowania stanowi dochód po odliczeniu między innymi kwot darowizn na cele ochrony środowiska.

9 Przytoczony przepis prawny jest wyrazem kontynuacji polityki proekologicznej Państwa, gdyż zachęca do budowy urządzeń ochrony środowiska. Jednakże w porównaniu z poprzednio obowiązującym art. 16 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. nr 3 poz. 12/ w brzmieniu: "Podstawę obliczenia podatku (...) stanowi dochód (...) po odliczeniu od niego wydatków na budowę, rozbudowę i modernizację budowli oraz zakup i montaż urządzeń służących ochronie środowiska" /powtórzonym bez jakichkolwiek zmian jako art. 16 ust. 1 pkt 1 po znowelizowaniu przez art. 9 pkt 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania - Dz.U. nr 74 poz. 443/ stanowi on znaczne ograniczenie zakresu stosowania odliczeń od dochodu.

10 Wobec uchylenia przez art. 40 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. ustaw szczególnych przyznających ulgi i zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych oraz zniesienia ulg i zwolnień przyznanych na podstawie tych przepisów skarżąca nie może korzystać z odliczenia kosztów własnej inwestycji, albowiem warunkiem takiego odliczenia jest zawarcie umowy darowizny na cele ochrony środowiska, a zatem konieczne jest wykazanie zawarcia umowy darowizny uregulowanej przepisami kodeksu cywilnego.

11 Wprawdzie w art. 18 ust. 7 wyżej wskazanej ustawy zostało zawarte upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia odliczeń od dochodu wydatków na inwestycje, jeżeli służą one ochronie środowiska, jednakże Rada Ministrów dotychczas nie skorzystała z tego upoważnienia i w 1992 r. jedyną podstawą prawną odliczeń wydatków na ochronę środowiska był przytoczony wcześniej przepis art. 18 ust. 1 pkt 1 obowiązującej ustawy z dnia 15 lutego 1992 r.

12 Twierdzenie skarżącej, że zawarta przez nią dnia 16 grudnia 1991 r. umowa na rok 1992, w której zobowiązała się do pokrywania części kosztów rozbudowy miejskiej oczyszczalni ścieków i kanalizacji w zamian za umożliwienie jej korzystania z odprowadzania ścieków (...) do tej oczyszczalni i kanalizacji miejskiej, stanowi umowę darowizny, jest nieuzasadnione.

13 Cechy umowy darowizny określa kodeks cywilny, który w art. 888 par. 1 stanowi: "Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku". Bezpłatność świadczenia oznacza, że nie może ono mieć odpowiednika w świadczeniu drugiej strony umowy, albowiem umowa darowizny jest umową jednostronnie zobowiązującą, a podstawę świadczenia stanowi causa donandi.

14 Udział w rozbudowie oczyszczalni ścieków, służącej obu kontrahentom umowy, nie może być uznany za darowiznę na rzecz drugiej strony umowy, skoro skarżąca zagwarantowała sobie korzystanie z budowanego obiektu, odnosząc z tego korzyść polegającą na uniknięciu kar za zanieczyszczanie środowiska, jakie płaciła w przeszłości (...) . Wyrażenie "darowizna" użyte w art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania /Dz.U. nr 21 poz. 86/ oznacza świadczenie wynikające z cywilnoprawnej umowy darowizny, określonej w art. 888 par. 1 Kc, której istotą jest świadczenie bezpłatne, czyli nie mające odpowiednika w świadczeniu drugiej strony.

15 W tym stanie rzeczy udział w kosztach wspólnej inwestycji proekologicznej nie może być uznany za darowiznę w rozumieniu art. 18 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania, obowiązującego od dnia 1 stycznia 1992 r. z mocy art. 42 tej ustawy (...) .

16 Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 207 par. 5 Kpa orzekł jak w sentencji.