Wyrok z dnia 12 czerwca 2001 r., II SA/Łd 2129/97

wyrok z dnia 12 czerwca 2001 r., II SA/Łd 2129/97

Tekst

TEZY

1 Artykuł 118 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342 ze zm./ nie stwarza podstawy prawnej do przyznania rolnikowi własności całości gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu w zamian za emeryturę.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu na rozprawie sprawy ze skargi Stanisława P. na decyzję Wojewody P. z dnia 18 września 1997 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania nieodpłatnie własności działki gruntu - oddala skargę.

Uzasadnienie

3 Decyzją z dnia 14 lipca 1997 r. (...), wydaną na podstawie art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342/, Kierownik Urzędu Rejonowego w R. odmówił przyznania Stanisławowi P. własności działek nr 24/2 o pow. 0,09 ha, nr 25/2 o pow. 0,12 ha, nr 26/5 o pow. 0,21 ha, nr 26/6 o pow. 0,08 ha, 26/7 o pow. 0,32 ha, położonych we wsi Z. gmina K. W uzasadnieniu decyzji podano, iż decyzją (...) z dnia 12 kwietnia 1986 r. b. Naczelnik Gminy w K. przejął na własność Skarbu Państwa w zamian za świadczenia emerytalne gospodarstwo rolne od obecnie nieżyjących Józefy i Stanisława małżonków P. - rodziców Stanisława P. Powyższą decyzją przydzielił do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działkę przyzagrodową, którą wydzielono z działki nr 26/6 - o pow. 0,08 ha we wsi Z.

4 Stanisław P. syn Stanisława złożył wniosek o przyznanie własności działek nr: 24/2, 25/2, 26/5,26/6,26/7 o pow. łącznej 0,82 ha. Podczas wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 8 lipca 1997 roku ustalono, iż ww. nieruchomości od kilku lat leżą odłogiem /na gruncie brzózki i chwasty/. Wobec tego, iż Stanisław P. nie użytkuje działek od chwili śmierci rodziców nie spełnia warunków art. 118 ust. 1 i 2a powołanej wyżej ustawy. Z tych względów orzeczono o odmowie przyznania własności działek.

5 W odwołaniu od powyższej decyzji Stanisław P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

6 Stanisław P. podkreślił, iż działka nie jest formalnie jego własnością, a zatem nie miał prawa jej użytkować ani inwestować według swoich upodobań, co jest w stanie uczynić, gdy będzie uregulowany stan prawny działki.

7 Stanisław P. wyjaśnił, że po śmierci żony /1993 rok/ postanowił odzyskać

8 działkę i wybudować dom zwłaszcza, że od przejścia na emeryturę /1995 rok/ ma czas, aby zagospodarować działkę. Zaznaczył też, że rodzice przekazując gospodarstwo na rzecz Skarbu Państwa nie liczyli się z jego opinią. Stanisław P. wyjaśnił, że od 10 lat dzierżawi pole w miejscu zamieszkania i użytkuje je we właściwy sposób, co mógł pokazać komisji; posiada sprzęt rolniczy i odpowiednie kwalifikacje, gdyż ukończył zawodową szkołę rolniczą.

9 Wojewoda P. decyzją z dnia 18 września 1997 r. (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż nieruchomość o pow. 0,82 ha złożona z działek nr 24/2. 25/2, 26/2, położona we wsi Z. gmina K., została przekazana na Skarb Państwa przez Józefę i Stanisława małżonków P. za świadczenia emerytalne. Do dożywotniego użytkowania przydzielono małżonkom P. działkę nr 26/2 o pow. 0,08 ha, co stanowiło 10 procent obszaru przekazanego gospodarstwa przysługującą zgodnie z art. 56 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin /Dz.U. nr 40 poz. 268/.

10 Obecnie Stanisław P. - syn Józefy i Stanisława P. wystąpił do Kierownika Urzędu Rejonowego z wnioskiem o przyznanie nieodpłatnie na własność całości przekazanej nieruchomości. Kierownik Urzędu Rejonowego odmówił przyznania własności nieruchomości.

11 Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji wykazało, że Stanisław P. nie użytkuje działki dożywotniej. Przekazane grunty leżą odłogiem, porośnięte są chwastami i kilkuletnimi brzózkami.

12 Zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników przyznaje się prawo do działki dożywotniego użytkowania osobie zstępnej, która po śmierci osoby uprawnionej faktycznie włada daną nieruchomością.

13 W omawianej sprawie taka przesłanka nie zachodzi, a zatem nie ma podstaw do przeniesienia własności działki na rzecz Stanisława P.

14 W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Stanisław P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał, iż opinia organu I instancji jest nieaktualna; obecnie w miejscach przydatnych do uprawy /poza łąką/ działka jest zaorana i zostało posiane zboże. Skarżący ponowił argumenty zawarte we wcześniejszym odwołaniu i wyjaśnił, że rodzice zmarli w 1991 i 1992 roku. Stanisław P. podkreślił, iż do chwili obecnej nie mógł czynić nakładów na działce nie będącej formalnie jego własnością.

15 W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie podnosząc, że zarówno ze skargi jak i z odwołania wynika, iż Stanisław P. po śmierci rodziców nie użytkował działki lecz zamierzał zagospodarować grunty po otrzymaniu działki na własność.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 Stosownie do art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd sprawuje w zakresie swej własności kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

18 Kontrola legalności zaskarżonych decyzji obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania prawa i ich wykładni przez organy administracji. Sąd nie jest natomiast uprawniony do badania innych przesłanek podejmowania decyzji, w tym względów celowości i słuszności. W tym świetle skarga nie jest zasadna, ponieważ Sąd nie stwierdził, aby decyzje administracyjne w rozpoznawanej sprawie wydane zostały z naruszeniem prawa, które mogłoby stanowić podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wymienionych w art. 22 ust. 2 lub ust. 3 powołanej wyżej ustawy.

19 Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342 ze zm./ osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki.

20 Na mocy zaś art. 118 ust. 2 powołanej wyżej ustawy osobie, której przysługuje prawo do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność działki obejmującej budynki, w których znajduje się ten lokal i te pomieszczenia, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków.

21 A zatem ustęp 1 art. 118 ustawy dotyczy przekazywania na własność działki gruntu, co do której przysługuje prawo użytkowania a ust. 2 tego przepisu dotyczy działki obejmującej budynki. Z wyraźnego brzmienia przepisu art. 118 ust. 1 i 2 ustawy wynika jednoznacznie, że wolą ustawodawcy było przyznanie -rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne - prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności wyłącznie tych ściśle określonych działek, to jest działki dożywotniego użytkowania i działki siedliskowej.

22 Inaczej mówiąc art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342 ze zm./ nie stanowi podstawy prawnej do zgłaszania roszczenia o przyznanie własności innych działek niż działka objęta prawem użytkowania /ust. l/ i działka obejmująca budynki /ust. 2/.

23 Artykuł 118 ust. 1 i 2 tejże ustawy nie stwarza również podstawy prawnej do przyznania rolnikowi własności całości gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu /w zamian za emeryturę

24 ! Ustawodawca nie przewidział takiej możliwości, będącej w istocie formą "zwrotu" /odzyskania/ nieruchomości.

25 Jak wynika z decyzji b. Naczelnika Gminy w K. z dnia 12 kwietnia 1986 r. (...) Stanisław P. przekazał Państwu w zamian za emeryturę gospodarstwo rolne we wsi Z. bez zabudowań, oznaczone w ewidencji gruntów jako działki nr 24/2, 25/2, 26/2 o powierzchni 0,82 ha;

26 przejęciu przez Państwo nie podlegała działka we wsi Z. nr 97/1 o powierzchni 0,16 ha wraz z zabudowaniami. Stanisławowi i Józefie małżonkom P. została wydzielona działka do bezpłatnego użytkowania o powierzchni 0,08 ha z działki nr 26/2.

27 Po śmierci małżonków P. /1991 i 1992 rok/ ich syn Stanisław P. złożył w czerwcu 1997 roku wniosek o przyznanie własności działki dożywotniego użytkowania, położonej w działce nr 26/1.

28 W tym samym wniosku Stanisław P. rozszerzył żądanie podając, że interesuje go "zwrot całości działki i po drugiej stronie drogi".

29 W tym miejscu wskazać należy, iż uprawnienia innych osób, to jest osób nie będącymi rolnikami, którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu, reguluje art. 118 ust. 2a powołanej wyżej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

30 W myśl art. 118 ust. 2a ustawy z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tym przepisie, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Oznacza to, że z mocy art. 118 ust. 2a powołanej wyżej ustawy, po śmierci właściciela gospodarstwa rolnego przejętego na własność Państwa, któremu przyznane zostało prawo dożywotniego użytkowania działki gruntu, o przyznanie tej działki na własność mogą ubiegać się zstępni uprawnionego, jeżeli najpóźniej w chwili śmierci uprawnionego przejęli po nim posiadanie tej działki i działkę tę nieprzerwanie posiadają.

31 /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1993 r. SA/Wr 1823/92 - ONSA 1994 Nr 4 poz. 88/.

32 Osoba ubiegająca się o przyznanie nieodpłatnie własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a w związku z ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /t.j. Dz.U. 1993 nr 71 poz. 342/ musi zatem spełniać łącznie dwa warunki: być zstępnym osoby uprawnionej i fizycznie władać nieruchomością.

33 Warunkiem uznania danej osoby za zstępnego w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego są "więzy krwi" łączące spadkodawcę i spadkobiercę lub tzw. przysposobienie pełne.

34 Warunek zaś faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom /czyli prawa użytkowania/ oznacza wymaganie osobistego użytkowania nieruchomości /faktycznego/ przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 1998 r., SA/Bk 1482/97 - ONSA 1999 Nr 2 poz. 62/. Od tego wymogu przepis nie przewiduje żadnych wyjątków. Z wyraźnego brzmienia przepisu art. 118 ust. 2a ustawy wynika jednoznacznie, iż wolą ustawodawcy, było przyznanie prawa ubiegania się o nieodpłatne przyznanie własności działki, oddanej do użytkowania wieczystego z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, określonej ściśle kategorii osób, spełniających warunki określone w tym przepisie. Roszczenia z art. 118 ustawy nie przysługują wszystkim zstępnym rolnika, lecz jedynie zstępnym określonym w ust. 2a tego przepisu, a więc tym, którzy po śmierci rolnika faktycznie władają działką w zakresie wynikającym z prawa użytkowania.

35 W rozważanej sprawie skarżący Stanisław P. po śmierci rodziców nie użytkował nieruchomości położonej we wsi Z., gmina K., gdyż był przekonany, że prawo jej użytkowania i inwestowania uzyska po uregulowaniu stanu prawnego działki.

36 Skarżący postanowił "odzyskać działkę" i wybudować dom po śmierci swojej żony /1993 r./, zwłaszcza, że po przejściu na emeryturę /1995 r./ ma czas, aby to uczynić i posiada niezbędne kwalifikacje: ukończył Zasadniczą Szkołę Zawodową w J., od 10 lat dzierżawi grunty w miejscu zamieszkania /W./, pracował w SKR i w Spółdzielczym Gospodarstwie Rolnym. Te okoliczności jednak nie decydują o przyznawaniu własności działki dożywotniego użytkowania. Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje też zagospodarowanie działki przed wniesieniem skargi do Sądu. Jak bowiem wyżej wskazano osoba ubiegająca się o przyznanie działki na mocy art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników /zstępny/ winna przejąć posiadanie działki po śmierci rolnika i faktycznie nią władać. Nie ma zatem znaczenia to, iż organ nie dokonał oględzin gruntów dzierżawionych przez skarżącego w celu ustalenia prawidłowości, "fachowości" zagospodarowania tych gruntów.

37 W tym stanie rzeczy nie zachodzą przesłanki do przyznania Stanisławowi P. nieodpłatnie własności działki przydzielonej ojcu do użytkowania a wydzielonej z działki nr 26/2. Brak jest również podstaw prawnych do przyznania /"przywrócenia"/ prawa własności całości gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu w zamian za emeryturę.

38 Z powyższych względów Sąd na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę oddalił.