Wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I SA/Gd 56/96

wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I SA/Gd 56/96

Tekst

TEZY

1 Stosownie do art. 670 par. 2 Kpc w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, Sąd z urzędu bada czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne.

2 Zatem jeśli pozytywny wynik takiego badania przybrał formę prawomocnego postanowienia sądowego stwierdzającego nabycie spadku także w części dotyczącej gospodarstwa rolnego - postanowienie Sądu wiąże organy podatkowe orzekające w sprawie opłaty skarbowej od przeniesienia w drodze działu spadku /umownego lub sądowego/ własności nieruchomości składającej się na to samo gospodarstwo rolne, zaś związanie trwa tak długo, jak długo nie zostanie wykazane, że po wydaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku - a przed datą działu - nieruchomość przestała być nieruchomością rolną i przestała być składnikiem gospodarstwa rolnego.

Uzasadnienie

3 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4 Skardze nie można odmówić zasadności, Izba bowiem mimo trafnych poglądów co do pewnych kwestii wstępnych w ostatecznym rezultacie doszła do błędnego wniosku.

5 Krytycznie też trzeba ocenić ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organ odwoławczy. Nastąpiła ona z naruszeniem art. 77 par. 1 Kpa, a w ślad za tym i z naruszeniem art. 107 par. 3 Kpa, poprzez wybiórcze eksponowanie dowodów niekorzystnych dla skarżącej i pominięcie oceny dowodów przeciwnych.

6 W pełni zgodzić się trzeba z Izbą, iż brak określenia pojęcia "gospodarstwo rolne" w przepisach regulujących opłatę skarbową uzasadnia poszukiwanie znaczenia tego pojęcia w przepisach prawa cywilnego. Taki kierunek wykładni nie narusza autonomii prawa podatkowego i jest usprawiedliwiony przedmiotem czynności od jakiej ma być wymierzona sporna opłata skarbowa.

7 Nabycie rzeczy w drodze działu spadku jest czynnością cywilnoprawną, zatem jej kwalifikacja z punktu widzenia przepisów zwalniających czynność od opłaty skarbowej musi być dokonana poprzez przepisy prawa cywilnego. Na tym jednak kończą się trafne wnioski Izby Skarbowej.

8 Pojęcie "gospodarstwo rolne" zostało ustawowo określone dopiero z datą wejścia w życie noweli do kodeksu cywilnego dokonanej ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. /Dz.U. nr 55 poz. 321/.

9 Wprowadzony tą ustawą art. 55[3] Kc ma ścisły związek z jednocześnie dodanym art. 46[1] definiującym pojęcie nieruchomości rolnej.

10 Z obu przepisów rozważanych łącznie wyciągnąć należy nie tylko wniosek, że na każde gospodarstwo rolne musi się składać nieruchomość rolna, ale i wniosek, że tylko ten jeden składnik może być wystarczający dla przypisania nieruchomości rolnej przymiotu gospodarstwa rolnego, jeśli sama nieruchomość stanowi lub może stanowić zorganizowaną całość gospodarczą funkcjonującą w zakresie gospodarki rolnej.

11 Taką zaś gospodarką jest również gospodarka rybna /art. 46[1] Kc/.

12 Szczegółowa motywacja tego poglądu została dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 marca 1995 r. w sprawie SA/Gd 3078/94 /ONSA 1996 Nr 2 poz. 73/. Ma ona zastosowanie w niniejszej sprawie, a jej powtarzanie, wobec opublikowania cytowanego wyroku w ogólnie dostępnym zbiorze orzecznictwa, uznać trzeba za zbędne.

13 Pogląd, że wyłącznym składnikiem gospodarstwa rolnego może być nieruchomość rolna w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego ma ograniczone znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, skoro skarżąca dowodami pominiętymi przy ustaleniach faktycznych przez organy podatkowe obu instancji, wykazała, iż na nabyte w drodze działu spadku gospodarstwo rolne ukierunkowane na produkcję rybną, składają się inne elementy, takie jak budynek gospodarczy, pomosty, łódź, sieci i materiał zarybieniowy.

14 W takim stanie właściwa kwalifikacja mienia nabytego przez skarżącą w drodze działu spadku nie powinna budzić żadnej wątpliwości.

15 Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę odwołała się do treści postanowienia działowego. Dokonała tego nie tylko w sposób sugerujący celowe poszukiwanie niekorzystnego dla skarżącej dowodu, ale i błędnie.

16 Po pierwsze postanowienie nie posługuje się pojęciem "nieruchomość rolna", które Izba usiłuje przeciwstawić pojęciu "gospodarstwo rolne". W postanowieniu jezioro Długie zostało po prostu nazwane nieruchomością, co inaczej nie mogło być określone. Po drugie zaś, gdyby szukać związania organów podatkowych orzekających o opłacie skarbowej z tytułu przeniesienia własności nieruchomości, to związania takiego szukać należy w postanowieniach o stwierdzenie nabycia spadku.

17 Stosownie do art. 670 par. 2 Kpc, w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, Sąd z urzędu bada czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne. Zatem jeśli pozytywny wynik takiego badania przybrał formę prawomocnego postanowienia sądowego stwierdzającego nabycie spadku także w części dotyczącej gospodarstwa rolnego - postanowienie Sądu wiąże organy podatkowe orzekające w sprawie opłaty skarbowej od przeniesienia w drodze działu spadku /umownego lub sądowego/ własności nieruchomości składającej się na to samo gospodarstwo rolne, zaś związanie trwa tak długo, jak długo nie zostanie wykazane, że po wydaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku - a przed datą działu - nieruchomość przestała być nieruchomością rolną i przestała być składnikiem gospodarstwa rolnego.

18 Powyższy pogląd jest logiczną konsekwencją wcześniejszych rozważań. Odesłanie bowiem do określenia przedmiotu nabycia - dla potrzeb wymiaru opłaty skarbowej - do przepisów prawa cywilnego, czyni automatycznie z orzeczenia sądu powszechnego w sprawie cywilnej o stwierdzenie nabycia spadku - orzeczenie rozstrzygające zagadnienie wstępne istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie opłaty skarbowej.

19 Na koniec wskazać należy na zupełnie błędne wnioski jakie Izba Skarbowa wyciągała ze sposobu opodatkowania spornej nieruchomości.

20 Pomijała bowiem w ten sposób treść art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym /t.j. Dz.U. 1993 nr 94 poz. 431/.

21 Z przytoczonych względów zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA orzeczono jak w sentencji wyroku.