Wyrok z dnia 7 marca 2001 r., I SA/Gd 1799/98

wyrok z dnia 7 marca 2001 r., I SA/Gd 1799/98

Tekst

TEZY

1 W odniesieniu do osoby rozwiedzionej samotnie wychowującej dzieci o uprawnieniu do szczególnego opodatkowania, wynikającym z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./, przesądza tytuł prawny, jakim jest orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę Jana S. na decyzję Izby Skarbowej w (...) z dnia 10 lipca 1998 r. w przedmiocie określenia wysokości zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. oraz wysokości odsetek za zwłokę.

Uzasadnienie

3 Po rozpatrzeniu odwołania Jana S. Izba Skarbowa w B. decyzją z dnia 10 lipca 1998 r. (...) utrzymała w mocy decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w B. z dnia 27 marca 1998 r., na podstawie której określono podatnikowi wysokość zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1995 r. w kwocie 2.151,90 zł oraz wysokość odsetek za zwłokę na dzień wydania decyzji. W podstawie prawnej tej ostatnio wymienionej decyzji powołano m.in. art. 45 ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 póz. 416 ze zm./.

4 Powodem określenia wysokości zobowiązania podatkowego w innej kwocie niż deklarował to Jan S. w zeznaniu PIT-34 o wysokości dochodu osiągniętego w 1995 r. przez osobę samotnie wychowującą małoletnie dzieci było stwierdzenie w trakcie kontroli skarbowej, że podatnik nie spełniał warunku uprawniającego do ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych w sposób określony w art. 6 ust. 4 cyt. ustawy, tj. jako osoba samotnie wychowująca małoletnie dzieci.

5 Stwierdzenie powyższe oparto o ustalenie tego rodzaju, iż na mocy wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 30 września 1982 r. nastąpiło rozwiązanie małżeństwa podatnika z Barbarą S. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem Sąd powierzył matce. Podatnikowi Sąd zastrzegł prawo utrzymywania osobistych kontaktów z synem, a ponadto zasądził od podatnika na rzecz syna alimenty.

6 Barbara S. zeznała, że bezpośrednią opiekę nad synem w 1995 r. sprawował podatnik, m.in. pokrywał koszty jego utrzymania, a ponadto stwierdziła, że za 1995 r. rozliczyła się jako osoba samotnie wychowująca dzieci.

7 Organ odwoławczy na tle przepisów podatkowych w związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w szczególności art. 133 par. 1 Krio stanowiącego o obowiązku alimentacyjnym rodziców względem dziecka zauważył, iż wydatki ponoszone przez podatnika mieściły się w ramach obowiązku alimentacyjnego. Nie miało również znaczenia dla statusu podatnika faktyczne wykonywanie opieki nad małoletnim synem, skoro nie sprawował władzy rodzicielskiej, bowiem ta powierzona została matce.

8 Zatem tylko matka posiadała prawo do preferencyjnego opodatkowania jako osoba samotnie wychowująca dzieci.

9 W skardze z dnia 7 sierpnia 1998 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jan S. wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji zarzucił im naruszenie art. 75 par. 1 i art. 107 par. 3 Kpa oraz naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 6 ust. 5 cyt. ustawy oraz art. 106, art. 93 par. 1 i art. 97 par. 2 Krio. W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko organów podatkowych polegające na bezpośrednim łączeniu statusu podatnika z uregulowaniem Sądu w wyroku rozwodowym. Zdaniem skargi decydujący powinien być stan faktyczny danego przypadku, a nie tylko formalnie istniejące i to z bardzo odległego czasu uregulowanie Sądu.

10 Orzeczenia o wykonywaniu władzy rodzicielskiej mogą być zmienione w razie zmiany okoliczności, czy decyzji rodziców lub potrzeb dziecka. Jednakże nie jest konieczne, by w każdym przypadku występować do Sądu. Korzystać należy z prawa udania się do Sądu wówczas, jeżeli będzie brak zgody między rodzicami, co do konkretnego uregulowania. Taki pogląd wymagał ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego co do pieczy nad synem i na tę okoliczność skarżący zgłosił wnioski dowodowe, które nie zostały uwzględnione.

11 W odpowiedzi na skargę z dnia 27 listopada 1998 r. wnoszono o jej oddalenie.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Według przepisu art. 6 ust. 4 powołanej na wstępie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych osoby samotnie wychowujące dzieci mogą podlegać preferencyjnemu opodatkowaniu, jeżeli złożą stosowny wniosek. Natomiast przepis art. 6 ust. 5 wymienia osoby, którym przysługuje status osoby samotnie wychowującej dzieci, a mianowicie rodzica albo opiekuna prawnego stanu wolnego: pannę, kawalera, osobę rozwiedzioną, wdowę oraz wdowca.

15 Tak skonstruowany katalog osób samotnie wychowujących dzieci wskazuje na to, że pomieszczono tam dwie grupy osób stanu wolnego, z których jedną można ocenić li tylko na podstawie okoliczności faktycznych, a mianowicie rodzic /opiekun prawny/ stanu wolnego jako panna, kawaler, wdowa i wdowiec, a wówczas jest to osoba stricte samotna. Natomiast druga grupa wymaga posiłkowania się sytuacją prawną danej osoby. Mianowicie chodzi o rodzica /opiekuna prawnego/ stanu wolnego będącego osobą rozwiedzioną. Ta okoliczność faktyczna będzie ustalana na podstawie wyroku rozwodowego. W takim zaś przypadku zarówno po stronie byłej małżonki, jak i byłego małżonka wystąpi ten sam przymiot - rodzic stanu wolnego będący osobą rozwiedzioną. Z istoty pojęcia "osoba samotnie wychowująca dzieci" należy wyprowadzić taki stan, w którym nie wystąpi konkurencja wspomnianych osób.

16 Za nieznośną prawnie uznać bowiem należałoby taką sytuację, w której z tego samego stanu faktycznego dwie osoby wysnują wniosek, że są osobami samotnie wychowującymi dzieci, co miało miejsce w sprawie niniejszej.

17 Wobec tego, iż status osoby rozwiedzionej kreuje wyrok rozwodowy, to idąc dalej tym tokiem prawnym za osobę samotnie wychowującą dzieci uznać należy osobę, której w wyroku rozwodowym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, gdyż obejmuje ona m.in. wychowanie dzieci.

18 Za nie pozbawione racji uznać należy stwierdzenie skargi, że w miarę upływu czasu mogą nastąpić takie zmiany, które uzasadniałyby zmiany w zakresie orzeczonej władzy rodzicielskiej. Jednakże nie powinno to następować w drodze porozumień czy faktów dokonanych, lecz poprzez formalny wyraz w orzeczeniu sądowym. Skoro status osoby samotnie wychowującej dzieci będącej osobą rozwiedzioną znajduje swoje źródło w rozstrzygnięciu sądowym, to wszelkie zmiany powinny następować również w tej formie, niezależnie od tego, iż w ten sposób unika się zbędnego postępowania dowodowego.

19 Przyjmując taki pogląd, iż w przypadku osoby rozwiedzionej samotnie wychowującej dzieci uprawnienie do preferencyjnego opodatkowania z przepisu art. 6 ust. 4 cyt. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika z tytułu prawnego jakim jest orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej, co jest zbieżne ze stanowiskiem organów podatkowych, to prowadzi on do nieuwzględnienia zarzutów skargi.

20 Stąd Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę oddalił.