Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2004 r., OSK 176/04

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2004 r., OSK 176/04

Tekst

TEZY

1 Wola ani wina represjonującego nie ma znaczenia prawnego, ponieważ istotę represji stanowi przymus, jakiemu został poddany represjonowany.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Włoskiewicz (spr.), Sędziowie NSA Edward Janeczko, Zygmunt Niewiadomski, Protokolant Agnieszka Kwiatkowska, po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2004 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 29 maja 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 725/01 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 1999 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 1999 r. Nr [...] i decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 1999 r. Nr [...].

Uzasadnienie

3 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych – działając na podstawie art. 2 pkt 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) – decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r. Nr [...] odmówił przyznania świadczenia D. K., uznając że świadczenie nie przysługuje, gdyż wnioskodawczyni – która urodziła się 29 stycznia 1943 r. w obozie pracy przymusowej we F. - ze względu na wiek nie wykonywała pracy przymusowej, i decyzję tę utrzymał w mocy decyzją z dnia [...] listopada 1999 r. Nr [...].

4 Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach wyrokiem z dnia 29 maja 2002 r. II SA/Ka 725/01 oddalił skargę D. K. na decyzję z dnia [...] listopada 1999 r. uznając z kolei, że wprawdzie ubiegająca się o świadczenie osoba nie ma dowieść wykonywania pracy przymusowej, lecz podlegania represjom, represją zaś jest – jak stanowi art. 2 powołanej ustawy – osadzenie w obozach pracy przymusowej lub deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej, i obydwie formy represji są przejawem świadomego aktu woli, podczas gdy "poza aktem woli państwa agresora pozostaje natomiast fakt urodzenia dziecka w obozie pracy przez deportowaną do tego obozu matkę, kiedy akt narodzin nastąpił po ponad 2 letnim okresie jej pobyty w nim".

5 W skardze kasacyjnej D. K. zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – tj. przyjęcie, że osoba urodzona w obozie pracy przymusowej nie może być uważana za osadzoną w takim obozie - a ponadto naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez nierówne traktowanie osób, które jako

6 dzieci przebywały w obozach pracy przymusowej, polegające na uprzywilejowaniu wywiezionych do obozu względem urodzonych w obozie.

7 W uzasadnieniu skargi powołano orzecznictwo sądu administracyjnego i Sądu Najwyższego dotyczące ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 17, poz. 75), znajdujące odpowiednie zastosowanie z uwagi na podobieństwo obydwu regulacji.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Zarzut drugi budzi wątpliwości, gdyż nie wydaje się, ani potrzebne w sprawie, ani nawet właściwe – a przynajmniej wymaga innej argumentacji – odnoszenie konstytucyjnej zasady równości do sytuacji osób represjonowanych, lecz w każdym razie zarzut pierwszy jest uzasadniony.

10 Dokonując wykładni art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich sąd odwołał się do woli państwa stosującego represje, podczas gdy – jeżeli pominąć przyczyny związane z osadzeniem w obozie pracy, jakie należy badać w każdym przypadku – wola, ani wina represjonującego, nie ma znaczenia prawnego ponieważ istotę represji stanowi przymus, jakiemu został poddany represjonowany.

11 Ponadto sąd nie był konsekwentny w swoim rozumowaniu dlatego, że – jeżeli urodzenie dziecka przez osobę przebywającą w obozie pracy przymusowej pozostawało poza wolą represjonującego – już zatrzymanie dziecka w obozie było tą wolą objęte.

12 Zatrzymanie zaś jest formą osadzenia, o jakim mowa w art. 2 pkt 1 ustawy, jeżeli do zatrzymania doszło z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych czy religijnych.

13 Z kolei jest oczywiste, że dziecko dzieli los rodziców, i do zatrzymania dziecka odnoszą się te same przyczyn, jakie spowodowały umieszczenie w obozie pracy przymusowej rodziców, czy też matki dziecka.

14 Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.