Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2005 r., OSK 1182/04

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2005 r., OSK 1182/04

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, Sędziowie NSA Joanna Runge – Lissowska, Leszek Włoskiewicz /spr./, Protokolant Urszula Radziuk, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Emilii D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt IV SA 1154/03 w sprawie ze skargi Emilii D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2003 r. (...) w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na rzecz Państwa oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 OSK 1182/04

UZASADNIENIE

3 Wojewoda P. orzeczeniem z dnia 27 kwietnia 1949 r. (...) oddalił wniosek Zofii D. o zwolnienie spod przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości o powierzchni 98,8614 ha pochodzącej z macierzystej nieruchomości W. o powierzchni 105,2144 ha oraz uznał, że macierzysta nieruchomość W. - w dniu 1 września 1944 r. stanowiąca własność Julii K. - podpada pod działanie art. 2 ust. 1e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13/, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych zaś orzeczeniem z dnia 28 lipca 1949 r. (...) utrzymał w mocy to orzeczenie.

4 Emilia D., spadkobierczyni Zofii D., wystąpiła o stwierdzenie nieważności tych orzeczeń.

5 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 11 stycznia 2000 r. (...) odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia odwoławczego z dnia 28 lipca 1949 r., po czym decyzją z dnia 28 lutego 2003 r. (...) utrzymał w mocy swą decyzję odmowną, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2004 r. IV SA 1154/03 oddalił skargę Emilii D.

6 Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności, gdyż - w świetle par. 873 Kodeksu cywilnego niemieckiego z 1896 r. - do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości był konieczny wpis do księgi wieczystej, lecz Zofia D., która 1 grudnia 1937 r. zawarła z Julią K. umowę kupna-sprzedaży nieruchomości, wpisu do księgi wieczystej na swoją rzecz dokonała dopiero 10 maja 1947 r.; jak zaś stanowi art. 2 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1a, dokonane po dniu 1 września 1939 r.

7 Występując ze skargą kasacyjną Emilia D. zarzuciła naruszenie art. 134 par. 1 i art. 141 par. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ oraz naruszenie art. 2 ust. 2 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, par. 6 i 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./, art. 20 w związku z art. 22 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe /Dz.U. nr 53 poz. 319 ze zm./, a także par. 873 i 894 Kodeksu cywilnego niemieckiego.

8 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że - wbrew art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - sąd nie rozpoznał sprawy w pełnym zakresie z urzędu i nawet nie odniósł się do wszystkich zarzutów skargi, lecz ograniczył się tylko do stwierdzenia, że przed dniem 1 września 1944 r. nie został dokonany wpis do księgi wieczystej.

9 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano ponadto, że rzeczywisty stan prawny nieruchomości odbiegał od stanu wieczystoksięgowego, o czym wiedział Skarb Państwa i dlatego - w świetle art. 20 w związku z art. 22 Prawa rzeczowego - nie mógł skutecznie nabyć własności, zarazem także Kodeks cywilny niemiecki znał pojęcie rzeczywistego stanu prawnego niezgodnego ze stanem ujawnionym w księdze wieczystej.

10 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono wreszcie, że postępowanie dekretowe było wadliwe, gdyż prowadzono je przeciwko Zofii D., a nie przeciwko Julii K.

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

13 Zarzut naruszenia przepisów postępowania sądowego jest nietrafny już dlatego, że sąd dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji w takim zakresie, jaki był konieczny dla rozstrzygnięcia sprawy oraz wyjaśnił przyczyny swego rozstrzygnięcia.

14 Nietrafny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego.

15 Skarga kasacyjna dopatruje się jednoczesnego naruszenia przepisów różnych aktów prawnych - chociaż nie co do każdego podaje wprost, w czym wyraża się naruszenie - jednak w istocie zmierza do podstawowej konkluzji, że zachodziła rozbieżność pomiędzy rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości, a stanem wieczystoksięgowym.

16 W przekonaniu skarżącej bowiem, rzeczywisty stan prawny był taki, że w chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomość w części nabytej przez Zofię D., nie stanowiła już własności Zofii K., pozostając zaś przedmiotem odrębnej własności nie podpadała pod postanowienia dekretu ze względów obszarowych.

17 Przekonanie to jest oczywiście błędne, gdyż - w świetle Kodeksu cywilnego niemieckiego, czemu nie przeczy się w skardze kasacyjnej - dla skutecznego przeniesienia własności nieruchomości był wymagany wpis do księgi wieczystej.

18 Natomiast, jeżeli nie dokonano wpisu do księgi wieczystej przed 1 września 1939 r., nie może być mowy o niezgodności rzeczywistego stanu prawnego ze stanem wieczystoksięgowym, ponieważ wpis miał konstytutywny charakter.

19 Niezgodny zatem ze stanem wieczystoksięgowym był tylko stan faktyczny.

20 W skardze kasacyjnej zarzuca się także naruszenie par. 7 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przepis ten zaś - co do zasady korzystny dla skarżącej - został skreślony z dniem 2 sierpnia 1946 r., zatem nie obowiązywał w czasie, kiedy toczyło się postępowanie dekretowe.

21 W skardze kasacyjnej zarzuca się ponadto naruszenie par. 6 powołanego rozporządzenia, w świetle którego właśnie Zofia D. - a nie Julia K. - została uznana za stronę postępowania dekretowego dlatego, że to ona ubiegała się o wyłączenie nieruchomości spod działania dekretu.

22 Wobec powyższego, orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.