Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2007 r., I OSK 783/06

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2007 r., I OSK 783/06

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie Małgorzata Stahl NSA Marek Stojanowski (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2379/05 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę pokrzywdzoną oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2379/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę pokrzywdzoną.

3 W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy. Postanowieniem Naczelnika Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...] odmówiono wydania K. K. zaświadczenia potwierdzającego, że J. K. (brat K. K.) jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016, zwanej dalej "ustawa o IPN").

4 Po rozpoznaniu wniosku K. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...], utrzymano w mocy postanowienie z dnia [...] Prezes IPN stwierdził, iż przyznanie bądź odmowa przyznania statusu pokrzywdzonego następuje w formie zaświadczenia – zgodnie z treścią art. 218 § 1 k.p.a. i w postępowaniu o wydanie takiego zaświadczenia nie przeprowadza się postępowania dowodowego właściwego dla wydania decyzji administracyjnych, co oznacza, iż Prezes IPN nie mógł przesłuchać jako świadka wskazanego przez wnioskodawcę prokuratora. W ocenie Prezesa IPN przeprowadzono w sprawie J. K. szczegółową kwerendę archiwalną, która przyniosła wynik negatywny, również w posiadanych przez IPN materiałach archiwalnych nie odnaleziono żadnych dokumentów, które wskazywałyby że organy bezpieczeństwa państwa zbierały na temat J. K. informacje na podstawie celowo gromadzonych danych.

5 Na powyższą decyzję Prezesa IPN, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł K. K. Skarżący podniósł, iż wraz ze swoim bratem wysłał do Wojciecha Jaruzelskiego dwa raporty, w których podniesione zostały wątki ludobójstwa, które nie ulegają przedawnieniu. W związku z powyższym zwrócił się do Sądu o wskazanie instytucji, która rozpatrzy te kwestie.

6 W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie.

7 Uwzględniając skargę K. K. na postanowienie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, iż zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające podlegają uchyleniu.

8 W ocenie Sądu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany w sprawie K 31/2004 otworzył możliwość uzyskania informacji o materiałach pozostających w zasobach IPN dla wszystkich zainteresowanych i to niezależnie od tego, czy zostaną uznane za pokrzywdzonych w rozumieniu przepisów ustawy o IPN, czy też nie. Ponadto informacja o braku materiałów uzyskana z IPN nie uzasadnia automatycznej odmowy przyznania statusu pokrzywdzonego. Sąd stwierdził, iż nie jest dopuszczalne, aby postępowanie w sprawie o nadanie statusu osoby pokrzywdzonej toczyło się według norm w dziale VII k.p.a. Według Sądu zastosowanie procedury uproszczonej do rozpoznania takich spraw godzi w konstytucyjne i przyjęte zasady, obowiązujące w państwie prawa, takie jak prawo do obrony i prawo do wysłuchania.

9 W związku z powyższym przyjęcie przez Prezesa IPN, że zaświadczenie jest dostateczną formą prawną gwarantującą prawo jednostki do przysługującej jej obrony jest bezpodstawne. Sąd uznał, iż postępowanie toczące się w następstwie złożenia wniosku o nadanie statusu osoby pokrzywdzonej musi zakończyć się wydaniem decyzji, którą wnioskodawca będzie mógł zaskarżyć do sądu.

10 Od powyższego wyroku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

11 Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano naruszenie przepisów prawa procesowego, polegające na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób naruszający ten przepis, przez co skarżący został pozbawiony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, a w konsekwencji możliwości poddania w sposób prawidłowy wyroku kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przez błędne zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. pomimo, iż przy wydaniu postanowienia Prezesa IPN, jak i postanowienia je poprzedzającego nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną naruszenie wskazanego przepisu winno skutkować zatem oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.

12 W skardze kasacyjnej podniesiono, iż rozpatrzenie wniosku osoby, złożonego zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o IPN, w trybie przepisów zawartych w dziale VII k.p.a., regulującym wydawanie zaświadczeń, jest w pełni uzasadnione. Wniosek taki nie wszczyna bowiem postępowania administracyjnego.

13 Ponadto w skardze wskazano, iż nawet przy kwestionowanym przez stronę uznaniu, że doszło do naruszenia prawa materialnego brak jest podstaw do przyjęcia, że naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną skutkiem naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania nie będzie inna konstatacja niż ta, że strona przeciwna nie może być uznana za pokrzywdzoną. W archiwum IPN brak jest bowiem dokumentów świadczących, że organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje o stronie przeciwnej na podstawie celowo gromadzonych danych.

14 Dlatego w ocenie Prezesa IPN brak przesłanek do uwzględnienia skargi K. K. skutkować winno oddaleniem skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, co jednak nie nastąpiło.

15 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

16 Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2006 r. o którym wyżej mowa Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

17 W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

18 W rozpoznawanej sprawie w skardze kasacyjnej wskazano na naruszenie prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) polegające na niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób naruszający ten przepis, przez co skarżący został pozbawiony informacji o przesłankach rozstrzygnięcia, a w konsekwencji możliwości poddania w sposób prawidłowy wyroku kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przez błędne zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. co powinno skutkować oddaleniem skargi (art.151p.p.s.a.).

19 Zarzuty skargi kasacyjnej nie mają usprawiedliwionej podstawy.

20 W myśl art. 6 ustawy o IPN pokrzywdzonym jest osoba, o której organy bezpieczeństwa państwa zbierały informacje na podstawie celowo gromadzonych danych, w tym w sposób tajny. Przywołany przepis art. 6 powiązany jest z unormowaniami art. 30 ust. 2 ustawy o IPN, iż każdy ma prawo wystąpić z pytaniem do Instytutu Pamięci Narodowej czy jest pokrzywdzonym w rozumieniu ustawy. Zatem każdemu przysługuje prawo do wystąpienia z żądaniem rozpatrzenia jego statusu jako pokrzywdzonego. Natomiast na Instytucie Pamięci Narodowej spoczywa obowiązek rozpoznania wniosku zgodnie z postanowieniami sformułowanymi w preambule ustawy.

21 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w wyroku z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1185/04 głoszący, że art. 6 ustawy o IPN stanowi normę materialnoprawną wymagającą konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej, w trybie unormowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

22 Z art. 6 cyt. ustawy nie wynika w jakiej formie organ powinien rozstrzygnąć zgłoszony wniosek (żądanie). Sprzeczne jednakże z zasadami konstytucyjnymi jest takie działanie organów wykonujących administrację publiczną w których wnioski obywateli załatwiane są poza procedurą. W przypadku więc gdy norma prawa materialnego wymaga konkretyzacji to formą dokonania tej konkretyzacji jest decyzja administracyjna. Zastosowanie przepisów działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego (wydawanie zaświadczeń) w przedmiocie wniosków o uznanie za pokrzywdzonego godzi w podstawowe prawa konstytucyjne i przyjęte standardy prawa europejskiego. Zaświadczenie potwierdza jedynie fakt ustalony, a nie wynik prowadzonego rozpoznania i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej.

23 Z uwagi na powyższe rozważania, chybionym jest zarzut naruszenia prawa procesowego a w szczególności przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji wprawdzie w uzasadnieniu własnego orzeczenia nie zawarł zbyt obszernych rozważań dotyczących omawianych w nim zagadnień, nie mniej jednak, pozostaje to bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. W świetle bowiem szeregu wcześniejszych orzeczeń wydawanych przez sądownictwo administracyjne w zbliżonych stanach faktycznych i prawnych, znanych organom administracji, powyższe kwestie były już przedmiotem ocen i rozważań składów orzekających, w tym i Naczelnego Sądu Administracyjnego ( przykładowo I OSK 509/06, I OSK 823/06 ). Oznacza to, iż i przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy, były brane pod rozwagę wyrażone wcześniej poglądy.

24 Sąd I instancji uwzględniając skargę prawidłowo wskazał, iż Instytut Pamięci Narodowej nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego co do rzeczywistego spełnienia się przesłanek materialno-prawnych o których mowa w art. 6 ustawy o IPN.

25 Zatem wbrew stanowisku skarżącego, Sąd I instancji przy rozpoznawaniu sprawy, nie naruszył prawa, a podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nieuzasadnione.

26 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.