Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2024 r., I OSK 469/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2024 r., I OSK 469/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia del. WSA Joanna Skiba Protokolant: starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2795/19 w sprawie ze skargi H. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 października 2019 r. nr DAP-WOSRFR-7281-140/2018/DC w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. S. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 260 (dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 2 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2795/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę H. S. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 17 października 2019 r. nr DAP-WOSRFR-7281-140/2018/DC w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

3 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:

4 - art. 145 § 5 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2018 poz. 2096, dalej: "k.p.a.") poprzez niezastosowanie, mimo istnienia podstaw do wznowienia postępowania oraz uprawdopodobnienia przez Skarżącą okoliczności uzasadniających wznowienie;

5 - art. 149 § 3 k.p.a. wyrażające się w odmowie wznowienia postępowania, w sytuacji gdy istniały przesłanki do wznowienia postępowania;

6 - art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie i w konsekwencji błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i dołączonego do skargi o wznowienie.

7 - art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi podczas, gdy istniały powody uwzględnienia skargi w całości z uwagi na pojawienie się nowego dowodu już po prawomocnym zakończeniu postępowania.

8 Wobec powyższego wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Jednocześnie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

11 Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.

12 Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności, o których mowa w § 2 powołanego przepisu, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę w granicach podstaw i zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej.

13 W rozpoznawanej sprawie powołano jedynie podstawę kasacyjną z art. 174 § 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, że nie został on oparty na usprawiedliwionych podstawach.

14 Przedmiotem kontroli Sądu I instancji było postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) z 17 października 2019 r. nr DAP-WOSRFR-7281-140/2018/DC, utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Łódzkiego (dalej: Wojewoda) z 4 września 2019 r. nr GN-III.7541.13.2019.KC o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody z 20 lipca 2016 r. nr GN.IV/SP.VI.7725-817/2004/KC potwierdzającą prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

15 Powyższe postępowanie zostało wszczęte wnioskiem Skarżącej z 31 lipca 2019 r.

16 Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ocena, czy organy obu instancji prawidłowo odmówiły wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją Wojewody z 20 lipca 2016 r. - uznając, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., a ocenę tą podzielił Sąd I instancji.

17 W tym miejscu przypomnieć należy, że Skarżąca wnosząc o wznowienie postępowania powołała się na treść art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

18 Wyjaśnić też trzeba, że przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrywania wniosku o wznowienie, organ musi ustalić, czy wniosek został złożony w przewidzianym prawem terminie.

19 Podstawą prawną wydanego w sprawie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania był art. 148 § 1 k.p.a. w zw. z art. 149 § 3 k.p.a. Stosownie do art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Należy podkreślić, że stwierdzenie przez organ, że żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. (jak w niniejszej sprawie), stanowi przeszkodę dla wznowienia postępowania i zmusza organ do wydania rozstrzygnięcia na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., to jest do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania. Organ na etapie badania dopuszczalności wniosku o wznowienie postępowania nie jest uprawniony do badania, czy w sprawie zachodzi któraś z przesłanek wznowienia postępowania.

20 Dodać należy, że ciężar dowodu dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. spoczywa na stronie, która domaga się wznowienia postępowania w sprawie. Strona musi więc udowodnić, kiedy dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w sposób pozwalający organowi zweryfikować i ustalić, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem jednomiesięcznego terminu od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia.

21 Przechodząc do wykładni art. 148 § 1 k.p.a. podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie jednolicie przyjmuje się, że bieg terminu, o którym mowa w tym przepisie rozpoczyna się od dnia uzyskania informacji o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym strona powzięła informację, że okoliczność ta może stanowić podstawę wszczęcia takiego postępowania. (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1979/20 i w wyroku z dnia 13 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1135/20, wyroki dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA). Podkreśla się również tamże, że bez znaczenia pozostaje dla oceny zachowania omawianego terminu, czy wnoszący podanie miał wiedzę odnośnie do prawnego znaczenia okoliczności faktycznych, jako podstawy wznowienia.

22 Z taką sytuacją mamy do czynienia w okolicznościach niniejszej sprawy. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca zwróciła się do Wojewody o wznowienie postępowania pismem z 31 lipca 2019 r., wskazując w tym wniosku, że o nowej okoliczności, tj. orzeczeniu z 12 lipca 1945 r. nr [...] dowiedziała się jesienią 2018 r. W związku z powyższym podzielić należy zapatrywania organów orzekających w sprawie oraz Sądu I instancji, że nie ulega zatem wątpliwości, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został z przekroczeniem miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., tj. po upływie miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zgodzić przy tym należy się z Sądem I instancji, że moment, od którego należy liczyć termin, w którym strona dowiedziała się o nowych okolicznościach istotnych dla sprawy (tj. w ocenie Skarżącej - od rozmowy telefonicznej przeprowadzonej w lipcu 2019 r. z członkiem rodziny) wyznacza wspomniany art. 148 § 1 k.p.a., czyli moment dowiedzenia się o okoliczności, a nie moment dowiedzenia się o tym, że dana okoliczność może stanowić podstawę wznowienia postępowania. W niniejszej sprawie była to jesień 2018 r., na co Skarżąca jednoznacznie wskazała we wniosku z 31 lipca 2019 r. o wznowienia postępowania.

23 Podsumowując, nietrafnie Skarżąca zarzuciła organom administracji wydanie postanowienia bez uprzedniego wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia wszystkich okoliczności istotnych dla wznowienia postępowania (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Jedynie na marginesie wskazać należy ze Skarżąca upatruje naruszenia tego przepisu w nienależytym przeprowadzeniu postępowania w sprawie, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania. Tymczasem w niniejszym postepowaniu, wobec złożenia wniosku o wznowienie postępowania po upływie terminu organ administracji nie przeprowadzał takiej oceny i nie prowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Przepis ten nie mógł zatem być naruszony w sposób wskazany przez autora skargi kasacyjnej.

24 Nie budzi zatem wątpliwości w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zasadnie Sąd I instancji podzielił argumentację organów administracji, iż ów wniosek złożony został z uchybieniem terminu o jakim mowa art. 148 § 1 k.p.a., co uzasadniało wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. W konsekwencji podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w zw. z art. 149 § 3 k.p.a. poprzez jego zastosowanie Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny.

25 W związku z powyższym prawidłowo też Sąd I instancji uznając, że nie doszło do naruszenia ww. przepisów zastosował art. 151 p.p.s.a. i oddalił wniesioną skargę.

26 Końcowo wskazać należy, że o ile rację ma Skarżąca kasacyjnie, że w sytuacji, gdy zaistnieją przesłanki do wznowienia postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ może wszcząć takie postępowanie również z urzędu, o tyle okoliczność ta, w przypadku braku aktywności po stronie organu administracji, nie może stanowić podstawy żadnego zarzutu procesowego. Sąd nie jest bowiem uprawniony w żadnym postępowaniu do oceny braku działania organów administracji w sytuacji, gdy postępowanie ma być wszczęte z urzędu.

27 Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

28 O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.