Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2009 r., I OSK 383/09

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2009 r., I OSK 383/09

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jan Kacprzak sędzia del. WSA Maria Werpachowska Protokolant Urszula Radziuk po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Po 602/08 w sprawie ze skargi I.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania rekompensaty za nieruchomość oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Po 602/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę I.W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Starosty Ostrowskiego z dnia [...] października 2006 r. nr G.GN.7220-10/96/06, umarzająca postępowanie w sprawie z wniosku I.W. o przyznanie rekompensaty za nieruchomości w Ostrowie Wlkp. o pow. 0,1495 ha, oznaczoną numerem planu parcelacyjnego [...], obecnie stanowiącą część działek [...], [...], [...], [...], [...].

3 W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił:

4 Organy ustaliły, iż adw. W.J., który przyjął notarialnie od księcia K.R. ofertę na nabycie m.in. działki nr [...], pochodzącej z parcelacji, obligacyjną umową notarialną z dnia 22 października 1938 r., odstąpił tę ofertę M.W. – poprzedniczce prawnej I.W., która ofertę przyjęła. W tym czasie na terenie Wielkopolski obowiązywał Kodeks cywilny niemiecki (BGB), który dla skutecznego przejęcia prawa własności wymagał dokonania powzdania oraz ujawnienia nabycia w księdze wieczystej, ale takich czynności nabywczyni, ani jej spadkobierczyni nie wykazały. Cały majątek Hrabstwa P., z którego pochodziła parcela nr [...] przeszedł na Skarb Państwa na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jednak Wojewoda Kaliski decyzją z dnia [...] marca 1997 r. nr [...] orzekł, iż działka ta nie podlega działaniu art. 2 ust. 1 lit. e/ dekretu, gdyż przed dniem 1 września 1939 r., z datą zatwierdzenia parcelacji, straciła charakter nieruchomości ziemskiej. Obecnie działka wchodzi w skład kompleksu działek stanowiących osiedle mieszkaniowe. W takim stanie sprawy organy uznały, że w świetle ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie ma podstaw ani do przyznania odszkodowania ani nieruchomości zamiennej, gdyż działka nie została wywłaszczona ani przyjęta w trybie żadnej z ustaw wymienionych w jej art. 216, tym samym postępowanie należało umorzyć.

5 Przechodząc do rozważań Sąd podkreślił, iż w sprawie ani skarżąca ani jej poprzedniczka prawna nie wykazały, że doszło do przewłaszczenia i wpisu prawa własności do księgi wieczystej, a także, że sytuacji prawnej skarżącej nie zmienia decyzja Wojewody Kaliskiego stwierdzająca, że działka nie podlega działaniu dekretu o reformie rolnej. Sąd wskazał, iż podstawą umorzenia nie było ustalenie, że działka nie podlegała przejęciu na własność Państwa, ale brak postawy materialnoprawnej do spełnienia żądań I.W. w trybie administracyjnym, gdyż przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nie mogą mieć zastosowania, bowiem Skarb Państwa nie nabył działki na podstawie żadnego z aktów wskazanych w jej art. 216, zaś jeśli idzie o przejęcie na podstawie dekretu o reformie rolnej właściwe są sądy powszechne.

6 Reprezentowana przez adwokata, I.W. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się:

7 1) zmiany zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie w całości skargi na zaskarżoną decyzję oraz uchylenie lub zmianę w całości decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2008 r. zarzucając zaskarżonej decyzji rażącą niezgodność z prawem i na tej podstawie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu przyznania skarżącej należnego jej odszkodowania za nieruchomość położoną w Ostrowie Wielkopolskim oznaczoną na planie parcelacyjnym nr [...] (parcela nr [...]), pochodzącą z byłego folwarku Krępa Hrabstwo P., obecnie oznaczona na arkuszu mapy 1, obręb [...] Ostrów Wielkopolski;

8 ewentualnie

9 2) zmiany zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie w całości skargi na zaskarżoną decyzję oraz uchylenie w całości decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] maja 2008 r. zarzucając jej rażącą niezgodność z prawem oraz ewentualnie przekazanie sprawy organom administracji publicznej do ponownego rozpoznania w celu przyznania skarżącej należnego jej odszkodowania za nieruchomość położoną w Ostrowie Wielkopolskim oznaczoną na planie parcelacyjnym nr [...] (parcela nr [...]), podchodzącą z byłego folwarku Krępa Hrabstwo P., obecnie oznaczoną na arkuszu mapy 1, obręb [...] Ostrów Wielkopolski;

10 ewentualnie

11 3) uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu w całości do ponownego rozpoznania;

12 i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności:

13 1) naruszenie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 873 i 925 Kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB) poprzez błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie postępowanie było bezprzedmiotowe i nie mogło zakończyć się wydaniem decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy, podczas gdy spełnione zostały wszelkie warunki do orzeczenia o odszkodowaniu za przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa, gdyż o rekompensatę wnioskowała spadkobierczyni właścicielki nieruchomości przejętej na własność przez Skarb Państwa, a nadto M.W. była właścicielka nieruchomości położonej w Ostrowie Wielkopolskim oznaczonej na planie parcelacyjnym nr [...] (parcela nr [...]), pochodzącej z byłego folwarku Krępa Hrabstwo P., obecnie oznaczonej na arkuszu mapy 1, obręb [...] Ostrów Wielkopolski, gdyż zawarła ona stosowną umowę, objęła nieruchomość w posiadanie i uiściła całość umówionej ceny kupna;

14 oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

15 1) naruszenie przepisów art. 106 § 5 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez błędną i dowolną ocenę materiału dowodowego, prowadzącą w konsekwencji do oddalenia skargi; dotyczy to w szczególności bezpodstawnego ustalenia, że M.W. nie była właścicielką nieruchomości położonej w Ostrowie Wielkopolskim oznaczonej na planie parcelacyjnym nr [...] (parcela nr [...]), pochodzącej z byłego folwarku Krępa Hrabstwo P., obecnie oznaczonej na arkuszu mapy 1, obręb [...] Ostrów Wielkopolski, podczas gdy zawarła ona stosowną umowę, objęła nieruchomość w posiadanie i uiściła całość umówionej ceny kupna;

16 2) naruszenie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie postępowanie było bezprzedmiotowe i nie mogło zakończyć się wydaniem decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawy, podczas gdy spełnione zostały wszelkie warunki do orzeczenia o odszkodowaniu za przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa, gdyż o rekompensatę wnioskowała spadkobierczyni właścicielki nieruchomości przejętej na własność przez Skarb Państwa.

17 Naczelny Sąd Administracyjny ważył, co następuje:

18 Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, jakkolwiek zgodzić się z nią należy co do jednego – przesądzenie o braku lub nie tytułu prawnorzeczowego do działki będącej przedmiotem postępowania, który to wniosek organy administracji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyprowadziły z akt sprawy nie jest rolą ani organów administracji, ani sadów administracyjnych, bowiem temu służy stosowne postępowanie, jednak nie jest nim postępowanie administracyjne.

19 Zasadnie natomiast Sąd podkreślił, że umorzenie postępowania administracyjnego o wypłatę rekompensaty w postaci bądź odszkodowania, bądź działki zamiennej nastąpiło z tego powodu, że brak jest podstawy materialnoprawnej do spełnienia tego żądania w trybie administracyjnym.

20 Aktem stanowiącym podstawę do takiego rodzaju rekompensat jest ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i przewiduje ona możliwość zadośćuczynienia za niezgodne z prawem przejęcie nieruchomości poprzez zwrot czy wypłatę odszkodowania, ale tylko w sytuacjach wyraźnie w niej przewidzianych. Działka za przejęcie której skarżąca domagała się rekompensaty nie przeszła na Skarb Państwa w żadnym z trybów przewidzianych ta ustawą, bowiem ani nie została wywłaszczona, ani przejęta trybie przepisów wymienionych w art. 216. Nie było zatem podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie, którego dotyczył wniosek I.W..

21 Nietrafny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 136 ww. ustawy, bowiem może on mieć zastosowanie tylko do nieruchomości, które zostały wywłaszczone. W niniejszej sprawie działka nie została wywłaszczona, a co za tym idzie nie może mieć do niej miejsca tryb przewidziany w tym artykule.

22 W sprawie nie nastąpiło też naruszenie art. 106 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.), a to z tego powodu, że Sąd nie stosował postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a., a tylko w takiej sytuacji mogłoby dojść do naruszenia art. 106 § 5.

23 W stanie sprawy, tj. braku materialnoprawnej podstawy do prowadzenia postępowania administracyjnego na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym art. 136 przytoczonego w skardze kasacyjnej, Wojewódzki Sąd nie naruszył ani art. 105 § 1 K.p.a., ani art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., bowiem były podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego, a tym samym nie było podstaw do uwzględnienia przez Wojewódzki Sąd skargi i uchylenia zaskarżonych decyzji.

24 Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 P.p.s.a.