Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2018 r., I OSK 2996/18

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2018 r., I OSK 2996/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 lutego 2018 r., sygn. akt II SAB/Bk 4/18 o odrzuceniu skargi T. L. na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów postanawia: oddalić skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 9 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę T. L. na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów.

3 Powyższe postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych

4 i prawnych:

5 T. L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów. Skarżący wniósł o: zbadanie czy organ właściwie postępuje wobec jego osoby; nakazanie Komendantowi Miejskiemu PSP wznowienia przekazywania środków w wysokości 380 zł miesięcznie na wskazane konto; stwierdzenie bezczynności ww. organu; stwierdzenie naruszenia zasady równego traktowania; stwierdzenie braku sprawowania właściwego nadzoru na Komendantem Miejskim; wymierzenie Komendantowi Miejskiemu PSP grzywny w jej maksymalnej wysokości.

6 W odpowiedzi na skargę Komendant Miejski PSP w Białymstoku wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że przedmiotowe alimenty są obecnie potrącane ze świadczenia pieniężnego, które wypłacane jest skarżącemu przez Komendę Miejską PSP w Białymstoku z tytułu zwolnienia ze służby i nabycia uprawnień emerytalnych na podstawie postanowienia komornika sądowego w sprawie [...]. Z tego powodu organ administracji jest tylko wykonawcą dyspozycji wydawanych przez organ egzekucyjny i jako taki nie jest stroną w przedmiotowej sprawie.

7 Odrzucając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że sąd administracyjny uprawniony jest do orzekania w sprawie bezczynności organu jedynie w przypadkach wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Istotą sprawy jest więc ocena, czy na Komendancie Miejskim PSP w Białymstoku ciążył obowiązek wydania w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej, postanowienia, na które służy zażalenie, kończącego postępowanie, albo rozstrzygającego sprawę co do istoty, lub też innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

8 W ocenie Sądu pierwszej instancji Komendant nie jest w niniejszej sprawie zobowiązany do wydania władczego rozstrzygnięcia administracyjnego w zakresie wykonalności comiesięcznego przekazywania środków z uposażenia skarżącego na rzecz małoletniej tytułem alimentów, a zatem nie można mówić o bezczynności organu administracji publicznej. Sąd ten przytoczył art. 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm.). Wskazał, że wprawdzie z art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1204) wynika, że z uposażenia strażaka mogą być dokonywane potrącenia na podstawie sądowych i administracyjnych tytułów wykonawczych oraz na podstawie przepisów szczególnych. Jednakże zasady potrącania alimentów z wynagrodzenia o pracę normuje kodeks pracy (art. 87-91), a zatem sprawy te podlegają rozpoznaniu przez sąd powszechny.

9 W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odrzucił przedmiotową skargę, bowiem jej przedmiot nie dotyczy spraw należących do właściwości sądu administracyjnego.

10 Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł T. L., reprezentowany przez adwokata, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Postanowieniu zarzucił:

11 I. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie. Niewłaściwość zastosowania przepisu art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. miała istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowała odrzuceniem skargi na bezczynność organu administracji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, odrzucając skargę, powołał się na niewłaściwość w przedmiocie rozpoznania sprawy na bezczynność organu dotyczącą przekazywania małoletniej środków tytułem alimentów w sytuacji, gdy ustawa o PSP enumeratywnie reguluje sytuacje, w których właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd pracy i dotyczy to tylko roszczeń majątkowych;

12 II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 111a ustawy o PSP poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że właściwym do rozpoznania sprawy T. L. jest sąd pracy, w sytuacji, gdy powołana ustawa wyraźnie wskazuje, że sąd ten jest właściwy jedynie do rozpoznawania spraw dotyczących roszczeń majątkowych o świadczenia pieniężne;

13 III. naruszenie prawa materialnego, tj. § 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lutego 2002 r. w sprawie jednostek organizacyjnych właściwych do dokonywania potrąceń z uposażenia strażaków PSP oraz trybu postępowania w tych sprawach poprzez uznanie, że Komendant Miejski PSP nie ma obowiązku potrącania alimentów z uposażenia strażaka, w sytuacji, gdy rozporządzenie wyraźnie stanowi, że na wniosek wierzyciela jednostka organizacyjna PSP "dokonuje potrąceń" wierzytelności.

14 W uzasadnieniu skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

15 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

16 Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w sprawie nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych przytoczonych w skardze kasacyjnej.

17 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

18 Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest bezczynność Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku w przedmiocie przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów.

19 Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, istota sprawy sprowadza się więc do ustalenia, czy Komendant Miejski Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku był zobowiązany do wydania orzeczenia lub dokonania czynności doniosłej z punktu widzenia prawa w zakresie comiesięcznego przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów. Zdaniem skarżącego na Komendancie ciążył taki obowiązek do czasu wydania przez niego orzeczenia o zakończeniu przekazywania tychże środków. Skarżący wskazuje, skoro Komendant wydał 28 czerwca 2016 r. orzeczenie o potrącaniu alimentów na rzecz małoletniej (k. 28), to powinien też w ten sam sposób zakończyć to przekazywanie, czego nie uczynił, zatem pozostaje w bezczynności – zarówno co do przekazywania środków, jak i co do wydania stosownego orzeczenia.

20 W pierwszej kolejności wskazać należy, że pismo Komendanta z 28 czerwca 2016 r. nie stanowi orzeczenia administracyjnego. Stanowi ono wyłącznie pisemne zawiadomienie wierzyciela o rozpoczęciu dokonywania na jego żądanie potrąceń rat alimentacyjnych, stosownie do art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej oraz § 2 i § 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 lutego 2002 r. w sprawie jednostek organizacyjnych właściwych do dokonywania potrąceń z uposażenia strażaków Państwowej Straży Pożarnej oraz trybu postępowania w tych sprawach.

21 Powyższe przepisy dają możliwość m.in. wierzycielowi alimentacyjnemu zwrócenia się bezpośrednio do właściwej jednostki organizacyjnej w celu dokonywania potrąceń z uposażenia. Owe potrącenia dokonywane są na zasadach określonych w przepisach o egzekucji sądowej lub postępowaniu egzekucyjnym w administracji albo w innych przepisach szczególnych, w zależności od charakteru przedłożonego tytułu wykonawczego. Nie oznacza to jednak, że Komendant działa w takiej sytuacji jako organ egzekucyjny albo organ administracji publicznej. Ten tryb dochodzenia wierzytelności jest trybem pozaegzekucyjnym, który ma na celu wyłącznie ułatwienie wierzycielom dochodzenie roszczeń w określonych kategoriach spraw z pominięciem organów właściwych do prowadzenia egzekucji. Od decyzji wierzyciela zależy, którą drogę dochodzenia alimentów wybierze. Rację ma skarżący, że ww. przepisy nakładają w realiach niniejszej sprawy na Komendanta obowiązek potrącania alimentów z uposażenia strażaka, jednak egzekwowanie tego obowiązku należy do wierzyciela, który w razie zastrzeżeń może złożyć na Komendanta skargę przewidzianą w dziale VIII k.p.a. Skarga złożona w powyższym trybie inicjuje jednoinstancyjne postępowanie o charakterze uproszczonym, którego zakończenie (zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi) nie daje podstaw do uruchomienia postępowania odwoławczego lub postępowania sądowoadministracyjnego. Wierzyciel może też wycofać swoje żądanie i zwrócić się do komornika sądowego o prowadzenie egzekucji.

22 W związku z powyższym wskazać należy, że na Komendancie Miejskim Państwowej Straży Pożarnej w Białymstoku nie ciążył obowiązek wydania orzeczenia, relewantnego w świetle prawa, które wszczynałoby potrącanie należności z uposażenia skarżącego, a także orzeczenia kończącego to postępowanie. Komendant nie był także zobowiązany do dokonania, ani nie dokonał w sprawie czynności z zakresu administracji publicznej. Trafnie spostrzegł Sąd pierwszej instancji, iż Komendant nie był zobowiązany w niniejszej sprawie do wydania władczego rozstrzygnięcia w kwestii comiesięcznego przekazywania środków z uposażenia na rzecz małoletniej tytułem alimentów. Nie można więc mówić o bezczynności organu w tym zakresie.

23 W konsekwencji uznać należało, że przedmiotowa skarga nie należy do właściwości sądów administracyjnych, o czym prawidłowo orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjny. Brak właściwości sądów administracyjnych oznacza, że skarżący może dochodzić swoich roszczeń przed sądem powszechnym.

24 Na marginesie zauważyć można, że skarżący błędnie upatruje winę Komendanta w nieprzekazywaniu zasądzonych alimentów za rzecz córki, chociaż ich przymusowe ściąganie, czy też potrącanie z pensji, nie jest konieczne, bowiem w pierwszej kolejności może on dobrowolnie przekazywać środki córce bez udziału innych podmiotów.

25 W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że rozpatrując skargę Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa wskazane w skardze kasacyjnej w związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

26 Odnośnie wniosku skarżącego kasacyjnie o zasądzenie kosztów postępowania to zwrócić należy uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, w świetle której przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (ONSAiWSA 2008/2/23, Prok.i Pr.-wkł. 2008/9/47).