Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., I OSK 2365/14

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., I OSK 2365/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 256/14 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 256/14 oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległych zaliczek alimentacyjnych.

3 Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy Sąd wskazał, że

4 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Sekcji Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...], w której odmówiono J.K. umorzenia w całości: należności dłużnika alimentacyjnego w kwocie 900,00 zł z tytułu wypłaconych M. K. zaliczek alimentacyjnych oraz należności w kwocie 45,00 zł z tytułu przewidzianej do zwrotu kwoty 5% wypłaconych zaliczek alimentacyjnych.

5 Kolegium podniosło, że przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) przewidują możliwość umorzenia przez właściwy organ dłużnika należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r.

6 o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Umorzenie takich należności uzależnione jest jednak od okresu, w jakim egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego była skuteczna w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).

7 Organ odwoławczy stwierdził, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż egzekucja świadczeń alimentacyjnych od skarżącego nie była skuteczna w okresie ostatnich 3 lat (rozstrzygnięcia sądowe, pismo Komornika Sądowego z dnia 20 września 2013 r.). Z powodu nieskuteczności egzekucji brak jest podstaw prawnych do umorzenia zaległych należności alimentacyjnych z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na dziecko.

8 Ponadto Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ ten nie jest upoważniony do umarzania należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z 2005 r.

9 W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku J. K. zarzucił zaskarżonej decyzji obrazę prawa materialnego, które miało wpływ na treść decyzji, poprzez przyjęcie, że nie istnieją podstawy prawne umorzenia zaległości z uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej. Jego zdaniem pominięto art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zwrócił też uwagę na sprzeczności w decyzjach organów obu instancji i całkowicie odmienną interpretację tego samego przepisu przez organy.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że skarga nie jest zasadna.

11 Na wstępie Sąd podniósł, że poza wszelkimi wątpliwościami pozostaje w sprawie okoliczność, iż na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zostało przyznane świadczenie w formie zaliczki alimentacyjnej na córkę skarżącego za okres od 1 czerwca 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. w wysokości 300 zł miesięcznie (decyzja SKO w B. z dnia 22 sierpnia 2007 r. nr [...]).

12 Następnie Sąd stwierdził, że analiza przepisów art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jednoznacznie wskazuje, iż ust. 2 tego artykułu dotyczy tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Nie dotyczy natomiast należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych uprawnionemu na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, do których znajdzie zastosowanie regulacja art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

13 Sąd wskazał, że w wydanych w sprawie decyzjach organy rozpatrywały zasadność wniosku skarżącego w zakresie umorzenia jego zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na rzecz M. K.. Tym samym zobligowane były do zbadania przesłanek zawartych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie zaś wynika, że jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. W tym zakresie, orzekający w tej sprawie organ, nie był uprawniony do badania sytuacji materialnej dłużnika. Ani sytuacja dochodowa, ani też sytuacja rodzinna nie stanowią dodatkowego kryterium umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Kryteria te są brane pod uwagę w razie rozpatrywania wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd podkreślił, że o odrębności tych dwóch postępowań świadczy to, iż właściwe do przeprowadzenia postępowania są inne organy. Wniosek o umorzenie zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych rozpatruje organ właściwy dłużnika, zaś wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - organ właściwy wierzyciela. Skoro zaś zgromadzone w aktach dokumenty wskazują, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych od skarżącego nie była skuteczna w okresie ostatnich 3 lat, to organy nie miały prawnej możliwości umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych córce Skarżącego.

14 Ponadto, zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z twierdzeniami skargi odnośnie sprzeczności decyzji organów obu instancji w zakresie interpretacji art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Lektura uzasadnień wydanych w tej sprawie decyzji wskazuje na jednakowe rozumienie tej regulacji. Pojęcie uznania administracyjnego dotyczy natomiast decyzji wydanych w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który to przepis nie miał w sprawie zastosowania. Z dołączonych do skargi dokumentów wynika, że wniosek skarżącego o umorzenie należności wypłaconych M. K. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego był przedmiotem odrębnego rozpatrzenia, jednak decyzja wydana w tym przedmiocie nie może zostać objęta sądową kontrolą w tej sprawie.

15 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. K., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe przyjęcie, iż powołany przepis nie ma zastosowania do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia

16 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w sytuacji gdy hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów objęte są również należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, na co wskazuje wykładnia funkcjonalna i systemowa tegoż przepisu, a także interpretacja tejże normy prawnej w odniesieniu do kontekstu całej ustawy,

17 w której jest zamieszczona, jak i całego systemu prawa w którym norma istnieje.

18 Wskazując na powyższy zarzut skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji

19 i poprzedzającej ją decyzji jako naruszających przepisy prawa materialnego, a także

20 o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu nieopłaconej ani w części ani w całości.

21 Powołując się na stosowne orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący wskazał, że użycie przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 ustawy określenia "świadczenia z funduszu alimentacyjnego" nie oznacza możliwości umorzenia w tym trybie jedynie należności wypłaconych wierzycielowi alimentacyjnemu w oparciu o przepisy obowiązującej ustawy o pomocy osobom uprawnionym. Hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 ustawy objęte są również należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wynika to z faktu, że fundusz alimentacyjny i świadczenia z niego wypłacane istniały również pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym. Literalne zatem odczytywanie art. 30 ust. 2 miałoby prowadzić do wniosku, że możliwość umorzenia należności dotyczy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego obecnego i dawnego z pominięciem zaliczek alimentacyjnych - a tego rodzaju interpretacja w sposób nieuzasadniony dyskryminowałaby jedną kategorię dłużników alimentacyjnych. Z tej przyczyny niezasadnym jest stosowanie wyłącznie literalnej wykładni przepisu art. 30 cytowanej ustawy, w oderwaniu od jego celu. Zdaniem skarżącego treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy wyjaśniać mając na uwadze funkcję tego przepisu w całej ustawie, bowiem art. 30 ustawy reguluje całościowo kwestię możliwości umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej do świadczeń alimentacyjnych. Oznacza to, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności powstałe we wszystkich trzech sytuacjach, czyli: z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zaliczek alimentacyjnych oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego.

22 Wskazano ponadto, że w niniejszej sprawie organ w ogóle nie rozważył możliwości zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 ustawy i nie ustalił czy skarżący spełnia przesłanki w nim wymienione, nie rozpoznając merytorycznie wniosku o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Nie odniósł się do sytuacji majątkowej i zarobkowej skarżącego. Wobec treści art. 30 ust. 2 ustawy przyjęcie poglądu, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych prowadziłoby do całkowitej sprzeczności takiego stanowiska z omawianym przepisem i świadczyłoby albo o wadliwości tego poglądu albo o zbędności przepisu art. 30 ust. 2 ustawy.

23 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

24 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

25 Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy art.30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. tj.2012, poz.1228 ze zm.) ma zastosowanie do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia

26 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że wniosek J. K. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych na rzecz jego córki M. K. mógł być rozpatrzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Art. 30 ust. 1 wskazanej ustawy dotyczy umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, określając warunki, jakie mają być spełnione, aby można było dokonać umorzenia. Należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 to: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie ustawy; 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych osobie upoważnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym.

27 Natomiast art. 30 ust. 2 stanowi, że organ może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

28 Przepisy te, jak wynika z ich treści, wprowadzają wyraźne rozróżnienie należności dłużników alimentacyjnych, stawiając różne warunki uzasadniające umorzenie. Redakcja tych przepisów jest wyraźna, niebudząca wątpliwości tak co do umorzenia należności dłużników alimentacyjnych, jak i co do organów, które są właściwe dla umorzenia. Art. 30 ust. 2 ustawy dotyczy tylko należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ust. 1 zaś innych należności, ale tylko takich, które wymienia art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4. Organ właściwy dłużnika może zatem umorzyć należności powstałe z tytułu wypłacenia osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej, jeśli spełnione są określone w sposób procentowy w art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. warunki skuteczności egzekucji.

29 Zagadnienie to było już przedmiotem wielu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, w których przyjęto, że art. 30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma zastosowania do do zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( por. wyroki NSA z dnia: 14 kwietnia 2011r., sygn. akt I OSK 31/11; 2 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1143/12, 12 stycznia 2012 r. , sygn. I OSK 1426/11; 4 marca 2015 r., sygn. I OSK 2006/13, pub.www.nsa.gov.pl).

30 Prawidłowo zatem organy zastosowały jako podstawę rozstrzygnięcia wniosku J. K. art. 30 ust. 1 ustawy, a z akt sprawy wynika, że wymagane tym przepisem przesłanki umorzenia nie zostały przez niego spełnione. Wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.

31 Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. tj. z 2016 r., poz. 718), orzekł, jak w wyroku. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku.