Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r., I OSK 2019/12

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r., I OSK 2019/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Skarbu Państwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1858/11 w sprawie ze skargi K. G., R. G., S. G. i L. M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012r., sygn. akt I SA/Wa 1858/11, po rozpoznaniu skargi K. G., R. G., S. G. i L. M., uchylił decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

3 Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

4 Wnioskiem z dnia 11 grudnia 1989 r. B. G. wystąpił o przyznanie odszkodowania za pozostawione w wyniku działań wojennych w 1942 r. gospodarstwo w miejscowości S., woj. [...].

5 Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie spełnia wymogi określone w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.).

6 Następnie Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] stwierdził, że L. M., S. G., R. G. i K. G., wszyscy w 1/8 części, posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez B. G. nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ określił jednocześnie wartość nieruchomości na kwotę [...] zł i wskazał, że wysokość rekompensaty wynosi 20% powyższej kwoty, tj. [...] zł. Tym samym każdej z uprawnionych osób należne jest po [...] zł.

7 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy-Pragi z dnia 2 lutego 1993 r. sygn. akt I.3C.547/92 wynika, iż małżonkowie B. i K. G. pozostawili w miejscowości S., pow. [...], woj. [...] gospodarstwo szczegółowo opisane w ww. wyroku. Organ wskazał, że nieruchomość ta stanowiła współwłasność małż. G. Z uwagi na to, że z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty wystąpił jedynie B. G. organ potwierdził prawo do rekompensaty wyłącznie w zakresie części nieruchomości należącej do niego. Organ wskazał, że w trakcie postępowania zmarli zarówno K., jak i B. G., a w ich miejsce wstąpili ich następcy prawni w takim zakresie, w jakim wystąpił wnioskodawca, a zatem co do części nieruchomości do niego należącej. Organ wskazał ponadto, że w toku postępowania do akt sprawy przedłożono liczne dokumenty na potwierdzenie, iż B. G. spełnia ustawowe przesłanki uzyskania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca przybył na obecne terytorium Polski na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w tym przypadku w ramach mobilizacji, która nastąpiła w 1944 r. Ponadto, że wszyscy następcy prawni wnioskodawcy posiadają obywatelstwo polskie. Tym samym organ uznał, że w sprawie spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

8 Z oświadczeń spadkobierców wnioskodawcy wynika, że prawo do rekompensaty nie zostało dotychczas zrealizowane. Tym samym organ uznał, że L. M., S. G., R. G. i K. G. przysługuje prawo do rekompensaty za składniki majątkowe wymienione w powołanym wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy-Pragi z dnia 2 lutego 1993 r. Organ podał, że rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym z dnia 16 maja 2011 r. określił wartość pozostawionej nieruchomości na kwotę [...] zł, a analiza ww. operatu nie wykazała uchybień w jego treści i budowie. Skoro zatem zgodnie z treścią art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wysokość rekompensaty stanowi 20% wartości nieruchomości pozostawionej, to uprawnionym przyznano rekompensatę w wysokości [...] zł.

9 Po rozpoznaniu odwołania K. G., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego.

10 W uzasadnieniu wskazał, że z analizy materiału dowodowego wynika, że strony spełniają wszystkie przesłanki, jakie ustawodawca określił w ustawie z dnia 8 lipca 2005r. niezbędne do uzyskania prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnym obszarem RP, a tym samym słusznie orzeczono o potwierdzeniu tego prawa na ich rzecz. B. G. złożył bowiem w dniu 11 grudnia 1989 r. wniosek o przyznanie odszkodowania za pozostawione mienie, jednak z jego treści nie wynika, aby został on złożony również w imieniu żony wnioskodawcy. W aktach brak jest także pełnomocnictwa upoważniającego B. G. do działania w imieniu żony w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Zdaniem organu brak stosownego pełnomocnictwa wyklucza domniemanie, iż składający wniosek działał również w imieniu K. G. Zasadnie zatem prawo do rekompensaty potwierdzone zostało tylko w zakresie udziału B. G. we współwłasności majątku pozostawionego na byłym obszarze RP.

11 Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli K. G., R. G., S. G. i L. M.

12 W uzasadnieniu skarżący wskazali, że wprawdzie z wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty wystąpił w dniu 11 grudnia 1989 r. B. G., jednak w dniu 2 lutego 1993 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi ustalił, że to małżonkowie B. i K. G. wspólnie pozostawili mienie poza obecnymi granicami RP. Ponadto K. G. zmarła w dniu 31 marca 1994 r., a spadek po niej nabył mąż B. i czwórka dzieci, co potwierdza postanowienie z dnia 16 września 1998 r. W skład powyższego spadku wchodziło zatem 50% pozostawionego mienia. Tymczasem wydane w sprawie decyzje uwzględniły jedynie fakt dziedziczenia majątku po B. G. z pominięciem faktu, że uprzednio ww. osoby uprawnione do rekompensaty odziedziczyły też spadek po K. G.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylając decyzje organu I i II instancji powołał się na art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisy kodeksu cywilnego dotyczące współwłasności.

14 Ponadto powołano się na treść art. 36 § 1 i 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym oboje małżonkowie są obowiązani współdziałać w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny. Każdy z małżonków może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym, chyba że przepisy stanowią inaczej. Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku.

15 Z powołanych przepisów, zdaniem Sądu I instancji, jednoznacznie wynika, że istotą współwłasności majątkowej małżeńskiej jest to, iż każdy z małżonków jest współwłaścicielem składników majątku wspólnego na zasadach współwłasności łącznej, przy czym stosownie do treści art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w sytuacji gdy nieruchomość stanowi współwłasność majątkową małżeńską (łączną), a zatem współwłasność bezudziałową, każdy z małżonków uprawniony jest do dysponowania tą własnością co do całości. Nie ma bowiem możliwości, bez dokonania podziału takiego majątku, określić w jakiej wysokości udziały należą do poszczególnych małżonków. Powołane przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazują na dopuszczalność rozporządzania przez małżonka przedmiotem wchodzącym w skład majątku wspólnego. Tym samym zdaniem Sądu I instancji wniosek złożony przez B. G. dotyczył całości nieruchomości pozostawionej przez wnioskodawcę i jego małżonkę poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na marginesie wskazano również, że do wniosku załączone zostały oświadczenia świadków, jak również Karta repatriacyjna nr [...] wystawiona na nazwisko K. G., co może również świadczyć o tym, iż wnioskodawca działał także w imieniu żony.

17 Wskazano także, że K. G. zmarła w dniu 31 marca 1994 r., a zatem jeszcze przed rozpoznaniem wniosku, a spadek po niej, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy II Wydział Cywilny z dnia 16 września 1998 r. sygn. akt II Ns 744/98, nabyli mąż B. G. w 4/16 częściach oraz czwórka dzieci (skarżący), każde w 3/16 częściach. Powyższe nastąpiło zatem kilkanaście lat przed rozpoznaniem wniosku i również powinno mieć wpływ na wysokość przyznanej w sprawie rekompensaty.

18 Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Minister Skarbu Państwa, zarzucając naruszenie:

19 1) przepisów postępowania, tj. art. 145 par 1 pkt 1 lit c. P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 3 ust 1 i art. 5 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe ich zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż organy dokonały niewłaściwych ustaleń i oceny zebranego materiału dowodowego błędnie uznając, że wniosek B. G. dotyczył jedynie połowy pozostawionej poza obecnymi granicami RP nieruchomości, w sytuacji gdy ww. art. 3 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewiduje po stronie współwłaścicieli legitymacji łącznej do dochodzenia rekompensaty a każdy uprawniony zobowiązany jest do złożenia wniosku w terminie wskazanym w art. 5 ust 1 ww. ustawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

20 2) prawa materialnego, tj. art. 3 ust 1 ustawy dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 31 § 1, 36 § 1 i 2 oraz 43 § 1 k.r.o., poprzez niewłaściwą ich wykładnię lub zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż prawo do rekompensaty przysługuje współwłaścicielom (będącym małżeństwem) na tych samych zasadach co regulowana kodeksem rodzinnym i opiekuńczym współwłasność łączna majątku małżonków, w sytuacji gdy prawo do rekompensaty ma charakter świadczenia publicznoprawnego i przesłanki jego nabycia określa ww. ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., która po stronie współwłaścicieli nie tworzy legitymacji łącznej do dochodzenia prawa.

21 W oparciu o powyższe zarzuty wnoszący skargę kasacyjną wniósł o:

22 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania;

23 ewentualnie, w przypadku gdyby Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił zarzutów co do naruszenia prawa materialnego i naruszenie przepisów postępowania o:

24 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r.

25 w każdym przypadku o:

26 3) zasądzenie na rzecz Ministra Skarbu Państwa kosztów postępowania według norm przepisanych.

27 W odpowiedzi na skargę kasacyjną K. G. wniósł o jej oddalenie, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

28 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga kasacyjna jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), cytowaną dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

29 Istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy uznając, że B. G. złożył w dniu 11 grudnia 1989 r. wniosek o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej także w imieniu żony K. G.

30 Niezależnie od argumentów wynikających z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na jakie powołał się Sąd I instancji zasadnie uznając, że wniosek złożony przez męża w niniejszej sprawie wywołał pozytywny skutek także wobec żony, zauważyć należy, że z przepisów samej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) zwanej dalej ustawą, wynika taka sama konkluzja.

31 Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 tej ustawy, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Zatem z treści przepisu art. 5 ust. 2 powołanej ustawy nie wynika, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich współwłaścicieli. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden uprawniony podmiot. Również z treści art. 5 ust. 1 ustawy określającego termin złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty do dnia 31 grudnia 2008 r., nie wynika, że oświadczenie, o którym mowa w art. 3 ust. 2 wskazujące osobę uprawnioną do rekompensaty, powinno zostać złożone do dnia 31 grudnia 2008 r. Powołany przepis określa jedynie termin złożenia stosownego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jeden z uprawnionych podmiotów wymienionych w tym przepisie. Określony we wskazanym przepisie termin nie ma natomiast zastosowania do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 tejże ustawy.

32 W rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika że B. G. złożył w dniu 11 grudnia 1989 r. wniosek w trybie art. 5 ust. 1 ustawy. Powyższe oznacza, że słusznie Sąd pierwszej instancji uznał , iż B. G. nie działał wyłącznie we własnym imieniu, lecz także w imieniu swojej żony, z którą pozostawał we wspólności majątkowej, która jest szczególnym rodzajem współwłasności.

33 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji. Na zasadzie art. 207 par.2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.