Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r., I OSK 1938/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r., I OSK 1938/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 151/11 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr Rep. [...] w przedmiocie wznowienia postępowania oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 7 lipca 2011 r. (sygn. akt II SA/Ol 151/11) oddalił skargę K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr Rep. [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej – wznowienia postępowania.

3 Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

4 Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Burmistrz P. odmówił K. M. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...] zł na dzień wydania decyzji i zaliczki alimentacyjnej w kwocie [...] zł. Rozstrzygnięcie to doręczono K. M. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu [...] czerwca 2010 r.

5 W dniu [...] września 2010 r. K. M. wystąpił do Burmistrza P. z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego powyższą decyzją z powodu niemożności czynnego uczestniczenia w nim ze względu na zły stan zdrowia. Zarzucił także, że Burmistrz P., przy każdej wizycie w Urzędzie Miasta, straszy go Policją.

6 Decyzją z dnia [...] listopada 2010r. nr [...] Burmistrz P. odmówił wznowienia tegoż postępowania, na zasadzie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 k.p.a. Organ wyjaśnił, że wznowienie postępowania z przyczyny określonej wart. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. następuje tylko na żądanie strony. Termin do złożenia podania wynosi 1 miesiąc i rozpoczyna bieg od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Organ uznał, że wnioskodawca dowiedział się o decyzji [...] czerwca 2010 r., a z żądaniem wznowienia postępowania wystąpił w dniu [...] września 2010 r., zatem po upływie terminu zakreślonego do dokonania tej czynności.

7 Na skutek złożonego przez K. M. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E., decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr Rep. [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję potwierdzając, że odwołujący uchybił jednomiesięcznemu terminowi do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania.

8 K. M. w złożonej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę, zarzucił organowi odwoławczemu stronniczość w działaniu i nieuwzględnienie jego niepełnosprawności. Skarżący podkreślił, iż z powodu wielonarządowych chorób, w tym schizofrenii paranoidalnej, w związku z przyjmowaniem wielu leków ma bardzo utrudnione funkcjonowanie i terminowe działanie.

9 W odpowiedzi na powyższą skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

10 Oddalając skargę – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." – Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że nie jest ona uzasadniona.

11 W uzasadnieniu swego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, iż bezspornym jest, że skarżący dowiedział się o wydaniu decyzji z dnia [...] maja 2010 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej - już w dniu [...] czerwca 2010 r. W tym dniu bowiem osobiście pokwitował odbiór tego rozstrzygnięcia. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu [...] czerwca 2010 r., gdyż skarżący nie wniósł od niej odwołania w trybie instancyjnym. Bezspornym faktem jest również to, iż po raz pierwszy skarżący wnioskował o wznowienie postępowania w tej sprawie w piśmie z dnia [...] września 2010r., precyzując swój wniosek w dniu [...] października 2010r. Zatem od chwili kiedy skarżący dowiedział się o decyzji z [...] maja 2010 r. do dnia wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania upłynęły prawie trzy miesiące. Wnosząc zatem podanie o wznowienie postępowania oparte na przesłance z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. skarżący przekroczył termin, w którym mógł skutecznie złożyć tego rodzaju wniosek.

12 Sąd stwierdził też, że uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ nie ma innej możliwości niż rozstrzygnięcie o odmowie wznowienia postępowania. Wznowienie z kolei postępowania na żądanie strony w wyniku podania wniesionego po upływie terminu, który nie został przywrócony, stanowiłoby rażące naruszenie prawa.

13 Ponadto podkreślił, że uchybiając w/w termin skarżący mógł złożyć wniosek o jego przywrócenie (art. 58 § 1 k.p.a.), co w przypadku jego pozytywnego rozpoznania skutkowałoby rozpoznaniem wniosku o wznowienie postępowania. Skoro jednak skarżący nie wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku, składając bezspornie spóźnione podanie, organ zobowiązany był odmówić mu wznowienia postępowania.

14 Sąd w działaniu organu odwoławczego nie dopatrzył się naruszenia art. 9 k.p.a., oraz art. 7 i 8 k.p.a. W jego bowiem ocenie obowiązku informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych nie można utożsamiać z udzielaniem stronom porad prawnych. Obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. wyznaczony jest kryterium podmiotowym i przedmiotowym. Podmiotem uprawnionym jest strona, zaś zakres przedmiotowy dotyczy prawa i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organ obowiązany jest informować stronę postępowania o stanie faktycznym założonym w normie prawa materialnego, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne. W ramach obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a. organ obowiązany jest również informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego. Przepis ten – zdaniem Sądu - dotyczy działania organów w ramach toczącego się postępowania, a nie poza nim. Zasada ta nie wiąże organu administracyjnego przed wszczęciem postępowania. Nie może zaś budzić wątpliwości, że wniosek o wznowienie postępowania wszczyna postępowanie w nowej sprawie i nie jest kontynuacją postępowania zakończonego ostatecznie. Tym samym, w stanie faktycznym sprawy, wobec nieskuteczności spóźnionego wniosku skarżącego, nie może być mowy o niedopełnieniu przez organy obowiązku wynikającego z tego przepisu.

15 K. M. w skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w całości, zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy wskazywał, że stan zdrowia skarżącego uzasadniał wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4.

16 Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

17 W uzasadnieniu skargi kasacyjne podniesiono, że Sąd I instancji błędnie przyjął, iż wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje jedynie wówczas, gdy wykazane zostanie naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz, że zaskarżonej decyzji nie można przypisać tego rodzaju naruszeń prawa.

18 W ocenie bowiem strony w toku postępowania administracyjnego wykazano, iż stan zdrowia skarżącego kasacyjnie uniemożliwiał mu aktywny udział w postępowaniu oraz skuteczną obronę swoich praw. Przedstawiony przez niego materiał dowodowy wskazywał, że cierpi on między innymi na schizofrenię paranoidalną, które to schorzenie utrudniało funkcjonowanie, a w szczególności przestrzeganie terminów w postępowaniu przed organami administracji.

19 Powyższa okoliczność uzasadniała przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, o czym jednak skarżący nie został poinformowany wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 9 k.p.a. W ocenie strony, powołany przepis miał w pełni zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Skoro organy administracji są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, to tym bardziej obowiązek ten winien obejmować postępowanie w stosunku do osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Zaniechanie udzielenia skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek stanowiło więc naruszenie przepisów postępowania przed organami administracji. Miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w ramach obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej, Sąd obowiązany był uchylić w całości zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania.

20 Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

21 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

22 Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Z tego powodu postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej, które nie zasługują na uwzględnienie.

23 Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo bowiem uznał, iż organy obu instancji nie naruszyły przytoczonych przez skarżącego kasacyjnie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

24 Dotyczy to w szczególności wynikającego z art. 9 k.p.a. obowiązku informowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, jak również czuwania na tym, aby nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązek ten ciążył na organie dopiero w momencie zainicjowania postępowania administracyjnego i był związany wyłącznie z toczącym się postępowaniem. Organ administracji publicznej nie był w związku z tym zobowiązany dbać o to, aby skarżący przed wszczęciem postępowania wznowieniowego dopełnił w sposób prawidłowy czynności związanych z jego zainicjowaniem.

25 Skarżący kasacyjnie spóźniając się ze złożeniem podania w tym przedmiocie nie mógł zatem dowolnie przerzucić na organy konsekwencji własnych zaniedbań, nawet jeżeli wynikały one z okoliczności obiektywnie usprawiedliwiających jego niezgodne z prawem postępowanie.

26 Na Burmistrzu P. – do momentu wszczęcia kontrolowanego postępowania administracyjnego - nie ciążył zatem obowiązek informowania K. M. o terminie, w którym był on obowiązany złożyć wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] maja 2010 r. w taki sposób aby mógł on zostać rozpoznany merytorycznie, jak również organ nie był zobowiązany by – przed złożeniem podania o wznowienie postępowania informować stronę o instytucji przywrócenia terminu do dokonania czynności na wypadek, gdyby strona uchybiła zastrzeżonemu dla niej terminowi.

27 Z powyższego względu nie miały znaczenia dla przedmiotowej sprawy okoliczności dotyczące stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie. Mogłyby one okazać się istotne wyłącznie w sytuacji merytorycznego rozpoznania sprawy lub na etapie rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania.

28 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadny był również pogląd, że zaskarżony wyrok winien zostać uchylony z powodu niedostrzeżenia przez Sąd Wojewódzki naruszenia przez organy obu instancji art. 7 i 8 k.p.a. W postępowaniu sądowym prawidło bowiem oceniono, iż podanie K. M., z przyczyn formalnych, nie mogło zostać rozpatrzone merytorycznie. Skoro wniosek o wznowienie postępowania został wniesiony po upływie ustawowo zakreślonego w tym przypadku terminu, to nie mógł tym samym podlegać rozpoznaniu pod względem materialnoprawnym.

29 Obie zatem wydane w tej sprawie decyzje, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, czemu dał wyraz Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku.

30 Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – orzekł jak w sentencji.

31 Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł przy tym o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.