Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2020 r., I OSK 174/20

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2020 r., I OSK 174/20

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 października 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 662/19 o odrzuceniu skargi M. K. na uchwałę Rady Miejskiej B. z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w przedmiocie kryteriów branych pod uwagę na drugim etapie postępowania rekrutacyjnego do publicznego przedszkola i oddziału przedszkolnego w publicznej szkole podstawowej prowadzonych przez Miasto B., liczby punktów przyznanych każdemu kryterium oraz dokumentów niezbędnych do potwierdzenia tych kryteriów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie

2 M. K., dalej jako "skarżący", wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na uchwałę Rady Miejskiej B. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], w sprawie kryteriów branych pod uwagę na drugim etapie postępowania rekrutacyjnego do publicznego przedszkola i oddziału przedszkolnego w publicznej szkole podstawowej prowadzonych przez Miasto B., liczby punktów przyznanych każdemu kryterium oraz dokumentów niezbędnych do potwierdzenia tych kryteriów, opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z dnia [...] marca 2017 r., poz. 1167. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 70 ust. 4 Konstytucji RP wskazując, że narusza ona również jego interes prawny, polegający na ustawowym, konstytucyjnym prawie jego dzieci do równego dostępu do wykształcenia i równego traktowania przez władze publiczne oraz zakazie dyskryminacji dziecka przez władze publiczne. W uzasadnieniu skargi M. K. zakwestionował zgodność z prawem § 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały, w tej części, w jakiej przewiduje przyznanie, w drugim etapie postępowania rekrutacyjnego, dodatkowych punktów dla dziecka, które dotychczas było objęte opieką w żłobku miejskim w B. Wskazał, że tak skonstruowane kryterium dyskryminuje dzieci uczęszczające do żłobków niepublicznych oraz dzieci, które korzystają z niepublicznych punktów przedszkolnych. Skarżący podniósł, że brak jest w uchwale kryterium przyznającego dodatkowe punkty dla dzieci korzystających z niepublicznych żłobków i punktów przedszkolnych, do których uczęszczają dzieci, które nie dostały się w poprzednich latach do publicznego przedszkola, bądź dzieci, które ukończyły 2,5 roku i oczekują w tych placówkach na rekrutację do przedszkola publicznego. Problem ten dotyczy również dzieci rodziców, z których jedno pracowało, a drugie podjęło zatrudnienie w trakcie roku szkolnego oraz dzieci, w stosunku, do których pojęto próbę objęcia wychowaniem przedszkolnym w publicznym przedszkolu, ale ze względu na rozwój emocjonalny dziecka konieczna była rezygnacja z tej formy opieki i pozostawienie dziecka pod opieką rodzica lub dziadków, jednak po upływie jakiegoś czasu dziecko osiągnęło poziom dojrzałości, umożliwiający objęcie wychowaniem w publicznej placówce. Podobnie problem ten dotyczy, zdaniem skarżącego, tych dzieci, które korzystały z opieki w publicznych przedszkolach w innych miastach i po przeprowadzce chciałyby korzystać z opieki w publicznym przedszkolu.

3 W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w B. wniosła o jej oddalenie, podnosząc, że każde kryterium, które pozwala na wyłonienie z większej grupy osób grupy mniejszej, ma charakter dyskryminujący. Organ prowadzący publiczną placówkę wychowania przedszkolnego ma swobodę w doborze tych kryteriów w granicach dyrektywy zawartej w art. 131 ust. 4 Prawa oświatowego. Uwzględnienie jako kryterium dotychczasowego objęcia opieką dziecka w żłobku zapewnia kontynuację wychowania dziecka w placówkach wychowania przedszkolnego, a więc zapewnia jak najpełniejszą realizację potrzeb dziecka i jego rodziny, zwłaszcza rodziny, w której rodzice albo rodzic samotnie wychowujący kandydata muszą pogodzić obowiązki zawodowe z obowiązkami rodzinnymi. Przerwanie tej ciągłości opieki i wychowania "pozadomowego" powodowałoby istotne utrudnienia dla tej kategorii rodziców. Organ wyjaśnił ponadto, że korzystanie z wychowania przedszkolnego w niepublicznej placówce wychowania przedszkolnego ogólnie nie wyklucza z możliwości ubiegania się o przyjęcie do publicznej placówki wychowania przedszkolnego, nie daje tylko preferencji – pierwszeństwa w dostępie do nich.

4 Na rozprawie w dniu 17 października 2019 r. skarżący oświadczył, że jego dziecko ma w tej chwili 2 lata i nie uczęszcza do żłobka, opiekuje się nim babcia. Skarżący planuje jednak zapisanie dziecka, kiedy będzie miało 2,5 roku do przedszkola lub niepublicznego punktu przedszkolnego, a w przyszłości zamierza się ubiegać o przyjęcie dziecka do publicznej placówki i przy takiej treści zaskarżonej uchwały jego dziecko nie otrzyma dodatkowych punktów. Dodał również, że starszy syn do czerwca uczęszczał do przedszkola niepublicznego, a od września chodzi do przedszkola publicznego.

5 Postanowieniem z dnia 17 października 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę. W motywach orzeczenia wskazał, że legitymacja do wniesienia skargi na uchwały organu powiatu jest legitymacją szczególną w stosunku do tej, która wynika z art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – j.t. ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). W świetle art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 506, dalej: u.s.g.), dla skutecznego jej wniesienia do sądu administracyjnego nie wystarczy wykazanie istnienia interesu prawnego, ale niezbędne jest również wykazanie, że został on naruszony. Sąd I instancji uznał, że jakkolwiek skarżący posiada w niniejszej sprawie interes prawny, wynikający z art. 131 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, wyrażający się w uprawnieniu do objęcia opieką przedszkolną jego dzieci, to jednak analiza skargi i złożonych na rozprawie wyjaśnień prowadzi do wniosku, że interes ten nie został naruszony. Jedno z dzieci skarżącego korzysta bowiem z publicznej opieki przedszkolnej, natomiast drugie dziecko pozostaje pod opieką babci i dopiero w przyszłości skarżący zamierza ubiegać się o jego przyjęcie do publicznego przedszkola. Zdaniem Sądu I instancji, brak jest zatem podstaw do wywodzenia, że zaskarżona uchwała narusza aktualny interes prawny skarżącego, skoro dotyczy zdarzenia przyszłego i w gruncie rzeczy niepewnego, bowiem ostatecznie może okazać się, że skarżący z tej formy opieki nad dzieckiem z różnych względów nie skorzysta. Opisywane przez skarżącego przypadki, w których treść uchwały ma, jego zdaniem, charakter dyskryminujący, mają charakter hipotetyczny i nie dotyczą go bezpośrednio, skoro aktualnie jego jedno dziecko korzysta z opieki w publicznym przedszkolu, a drugie nie korzysta z żadnej z opisywanych w skardze form opieki niepublicznej i dopiero w przyszłości może zacząć z nich korzystać, a następnie może ubiegać się o przyjęcie do publicznego przedszkola. Z tych względów Sąd I instancji uznał, że zaskarżona uchwała nie narusza interesu prawnego skarżącego, co stanowiło podstawę odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a P.p.s.a.

6 Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wywiódł M. K. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

7 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 131 ust. 1 ustawy - Prawo oświatowe, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia interesu prawnego skarżącego polegającego na uprawnieniu do objęcia opieką przedszkolną jego dziecka, albowiem już po złożeniu skargi na kwestionowaną uchwałę Rady Miejskiej B. jedno z dzieci skarżącego zaczęło korzystać z publicznej opieki przedszkolnej, natomiast drugie dziecko pozostaje pod opieką babci i dopiero w przyszłości skarżący zamierza ubiegać się o jego przyjęcie do publicznego przedszkola - w sytuacji, gdy dla ustalenia czy został naruszony interes prawny istotnym jest najpóźniej dzień złożenia skargi;

8 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 58 § 1 pkt 5a P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia interesu prawnego skarżącego, albowiem już po złożeniu skargi na kwestionowaną uchwałę Rady Miejskiej B. jedno z dzieci skarżącego zaczęło korzystać z publicznej opieki przedszkolnej, natomiast drugie dziecko pozostaje pod opieką babci i dopiero w przyszłości skarżący zamierza ubiegać się o jego przyjęcie do publicznego przedszkola - w sytuacji, gdy dla ustalenia czy został naruszony interes prawny istotnym jest najpóźniej dzień złożenia skargi.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

10 Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

11 Podstawę prawną skargi na uchwałę stanowi art. 101 ust. 1 u.s.g., który wymaga wykazania interesu prawnego, a dalej jego naruszenia podjętym aktem organu gminy. Interes prawny, jak to wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny, musi wynikać z przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie, w której podjęta została uchwała rady gminy. W niniejszej sprawie był to m.in. przepis art. 131 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r.– Prawo oświatowe (Dz.U. z 2018, poz. 996 ze zm.), wskazany w podstawach skargi kasacyjnej, wyrażający się w uprawnieniu skarżącego do objęcia jego dzieci opieką przedszkolną. Skarżący wskazywał, że naruszenie jego interesu prawnego wydaniem przez Radę Miejską B. uchwały z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] w sprawie kryteriów branych pod uwagę na drugim etapie postępowania rekrutacyjnego do publicznego przedszkola, polegało na ograniczeniu prawa jego dziecka do edukacji w przedszkolu publicznym. W § 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały określono bowiem kryterium przyznające dodatkowe punkty tylko dla "dziecka, które dotychczas było objęte opieką w żłobku".

12 Oczywistym jest, że naruszenie interesu prawnego strony musi istnieć w dacie wniesienia skargi, a wywołany tym naruszeniem stan winien być aktualny, tj. utrzymywać się również w dacie wyrokowania.

13 W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie wykazał, że posiada interes prawny w zaskarżeniu przedmiotowej uchwały, który ma charakter aktualny i realny i został naruszony, ponieważ uchwała ta negatywnie oddziałuje na prawo jego dzieci do edukacji w przedszkolu publicznym. Okoliczność, że po wniesieniu skargi starszy syn został przyjęty do przedszkola publicznego nie powoduje w tym przypadku utraty po stronie skarżącej interesu prawnego w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.s.g. Dziecko jest bowiem nadal w wieku przedszkolnym i nie można wykluczyć jego ponownego udziału w rekrutacji, w sytuacji np. zmiany przedszkola bądź czasowej rezygnacji z opieki przedszkolnej. Należało też uwzględnić, że skarżący posiada drugie dziecko, które w dacie orzekania miało 2 lata. Pozostawienie młodszego dziecka pod opieką babci lub – jak planuje skarżący – zapisanie go do przedszkola lub punktu niepublicznego przedszkolnego, spowoduje, iż z chwilą uzyskania wieku umożliwiającego ubieganie się o przyjęcie do przedszkola publicznego młodszy syn skarżącego także nie otrzyma dodatkowych punktów w procesie rekrutacji. Zapisy § 1 pkt 2 zaskarżonej uchwały nie są zatem obojętne również dla uprawnień młodszego dziecka w zakresie edukacji w przedszkolu publicznym, w sytuacji gdy różnicują one dzieci już na tym etapie ich życia, przyznając pierwszeństwo w przyjęciu do przedszkola publicznego dzieciom, które były objęte opieką w żłobku. W tym stanie rzeczy nie można oczekiwać i wymagać, aby w odniesieniu do młodszego dziecka dopiero na etapie rekrutacji do przedszkola skarżący wykazał konkretne, istniejące już naruszenie interesu prawnego. Istotne jest to, że w odniesieniu do dziecka, które nie korzysta z preferowanej formy opieki przedpszedszkolnej naruszenie interesu prawnego w przyszłości przez wprowadzenie w § 1 pkt 2 dodatkowo punktowanego kryterium, jest realne i możliwe. Kwestionowany zapis uchwały w istocie określa jak winna kształtować się opieka przedpszedszkolna, aby można było w przyszłości skorzystać z dodatkowych punktów w naborze do przedszkola publicznego. To do tego etapu edukacji dziecka (opieki nad dzieckiem) odnosi się kryterium z § 1 pkt 2 uchwały, stąd nie sposób odmówić aktualnego interesu prawnego wnoszącemu skargę w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. rodzicowi dziecka w "wieku żłobkowym", który deklaruje chęć korzystania w przyszłości z przedszkola publicznego, a obecnie – z różnych względów – nie korzysta z opieki żłobkowej. W zaistniałej sytuacji skarżący nadal posiada aktualny, bezpośredni i realny interes prawny w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.s.g. Bez wątpienia nadal istnieje bezpośredni związek pomiędzy zaskarżoną uchwałą a przysługującym skarżącemu uprawnieniem do objęcia jego dzieci opieką przedszkolną. Aktualna sytuacja faktyczna w zakresie opieki nad młodszym synem pozostaje w realnym związku z kwestionowanym zapisem uchwały, który powoduje następstwo w postaci otrzymania przez dziecko mniejszej ilości punktów w postępowaniu rekrutacyjnym do przedszkola publicznego prowadzonego przez Miasto B.

14 W tym stanie rzeczy brak było podstaw do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5a P.p.s.a. co skutecznie dowiedziono w skardze kasacyjnej.

15 Mając na uwadze powyższe należało zaskarżone postanowienie uchylić. Dlatego, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.