Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2024 r., I OSK 1709/23

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2024 r., I OSK 1709/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 559/22 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr SKO Gd/946/22 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Gd 559/22 oddalił skargę R. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr SKO Gd/946/22 w przedmiocie zasiłku celowego.

3 W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na miesiąc listopad 2021 r. był brak współdziałania skarżącego z pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (MOPR) w Gdańsku, w tym w szczególności uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że to na osobie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b ustawy o pomocy społecznej, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinna uczynić osoba ubiegająca się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej i majątkowej, czego skarżący nie uczynił. Nie sposób też pominąć, że skarżący w pismach kierowanych do OPS wprost wskazywał, że nie życzy sobie jakiegokolwiek kontaktu z bezpośredniego pracownikami socjalnymi, a jedynie pisemnego, listownego. Tymczasem regulacje ustawowe nie przewidują możliwości przyznania jakiegokolwiek zasiłku bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

4 Skargę kasacyjną od wyroku złożył R. C. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., art. 67 § 5 p.p.s.a., art. 91 § 2 p.p.s.a. oraz art. 109 p.p.s.a. poprzez:

5 - brak prawidłowego zawiadomienia pełnomocnika skarżącego o rozprawie wyznaczonej na dzień 14 grudnia 2022r.,

6 - błędne uznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Wydział II, iż doszło do prawidłowego zawiadomienia strony o terminie rozprawy,

7 - przeprowadzenie rozprawy mimo niezawiadomienia o jej terminie pełnomocnika Skarżącego, co pozbawiło Skarżącego i jego pełnomocnika możliwości uczestnictwa w rozprawie, bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku w sprawie, a tym samym pozbawiło skarżącego możliwości obrony swych praw.

8 Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. oraz przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, powiększonych o obowiązującą stawkę podatku VAT w wysokości 150% stawki minimalnej, przy czym oświadczono, iż koszty te nie zostały zapłacone - ani w całości, ani w części oraz kosztów dojazdu do siedziby Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w celu zapoznania się oraz wykonania fotokopii akt przedmiotowej sprawy w kwocie 59,- zł. Wniesiono przy tym o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przy uwzględnieniu przez Sąd faktu wydania przez "Trybunał Konstytucyjny" orzeczenia w sprawie SK 78/21 gdzie stwierdzono, iż: "§ 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18, ze zm.) są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. ".

9 Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

11 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

12 Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności postępowania wymienione zostały w § 2 powyższego artykułu i brane są przez Naczelny Sąd Administracyjny pod uwagę z urzędu, bez względu na to czy skarga kasacyjna zawiera zarzuty w tym względzie, czy też nie.

13 Analiza akt niniejszej sprawy ujawniła, że wydanie zaskarżonego wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nastąpiło w warunkach nieważności postępowania. W sprawie doszło do naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Zasadnie na zaistnienie przesłanek z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. wskazała skarga kasacyjna.

14 Jak wynika z akt sprawy R. C. już w złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skardze wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w tym poprzez ustanowienie pełnomocnika zawodowego. W piśmie z dnia 05 sierpnia 2022 r. skarżący zwracając się do Sądu informował, że chce aby jego sprawa została na rozprawie przeprowadzonej z udziałem przyznanego pełnomocnika, bowiem on sam z uwagi na swoją niepełnosprawność nie będzie w stanie stawić się na rozprawie. Pismem z dnia 31 sierpnia 2022 r. Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku poinformowała, że na skutek postanowienia z dnia 23 sierpnia 2022 r. adwokatem z urzędu dla R. C. została ustanowiona adw. S. Z. . Pismem z dnia 11 października 2022 r. skarżący informując, że jest po konsultacji z adw. S. Z. prosi o możliwie najszybsze rozpoznanie jego sprawy z tej przyczyny, że dotyczy ona opału, a nastał już sezon grzewczy. Dnia 28 października 2022 r. wydano zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy zdalnej, w którym wyznaczono termin oraz miejsce posiedzenia i polecono zawiadomić adw. S. Z. (pkt 2 lit. a Zarządzenia). Jakkolwiek, w treści zawiadomienia o rozprawie zdalnej jako adresata wskazano adw. S. Z. i adres Kancelarii Adwokackiej, to jak wynika z widniejącej na tym dokumencie pieczęci "zwrotne potwierdzenie odbioru karta 36" w zestawieniu ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru na k. 36 akt sądowych, doręczenia zawiadomienia o rozprawie dokonano na adres skarżącego. Korespondencję podjęła B. C. . Pomimo to, w protokole z rozprawy, która odbyła się 14 grudnia 2022 r. stwierdzono prawidłowe zawiadomienie skarżącego o rozprawie i rozstrzygnięto sprawę pomimo nieobecności zarówno jego, jak i jego pełnomocnika. Pismem z dnia 12 stycznia 2023 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku i o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie tego uzasadnienia wskazując, że w dniu 14 grudnia 2022 r. odbyła się rozprawa w której udziału nie wziął reprezentujący skarżącego adwokat, jak również nie złożył on wniosku o uzasadnienie. W związku z zaistniałą sytuacją skarżący oświadczył, że zwróci się do Pomorskiej Izby Adwokackiej o zmianę adwokata. Pismem z dnia 24 lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zwróciła się adw. S. Z. wnosząc o zwolnienie z obowiązków pełnomocnika skarżącego. W uzasadnieniu tego pisma wskazano, że ze względu na brak stawiennictwa na rozprawie – spowodowany brakiem zawiadomienia o terminie rozprawy – skarżący stwierdził, że nie chce być już reprezentowany przez adw. S. Z. . Do akt nadesłano pismo z 30 stycznia 2023 r. stanowiące wypowiedzenie pełnomocnictwa adw. S. Z. Pismem sporządzonym dnia 17 marca 2023 r. skarżący powołując się na konsultację z adw. S. Z. wniósł o stwierdzenie nieważności postępowania sądowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku i ponowne rozpoznanie jego sprawy. W odpowiedzi na to pismo, skarżący został poinformowany, że zgłoszone żądanie winno zostać sformułowane w skardze kasacyjnej sporządzonej przez pełnomocnika fachowego. Stosownie do powyższego na zaistnienie przesłanek z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. wskazała skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika zawodowego w osobie adw. B. G. reprezentującego skarżącego, w miejsce dotychczas reprezentującej adw. S. Z.

15 Skarga kasacyjna jest zasadna. Dla zachowania prawa do rzetelnego procesu fundamentalne znaczenie ma zabezpieczenie możliwości przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie. Nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Bez wątpienia zatem, w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności postępowania, o której mowa w art. 185 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Skarżący został niewątpliwie pozbawiony możliwości obrony swych praw, co niespornie dokumentują akta sądowe, a szczególnie zostało zaakcentowane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

16 Wobec powyższego należy stwierdzić, że postępowanie sądowe, w wyniku którego zapadł zaskarżony skargą kasacyjną wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, dotknięte jest wadą nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Nieważność postępowania sądowego skutkuje natomiast uchyleniem ww. wyroku bez możliwości odniesienia się przez Naczelny Sąd Administracyjny do meritum sprawy.

17 Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

18 Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego przyznania wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.