Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2023 r., I OSK 1581/22

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lipca 2023 r., I OSK 1581/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: NSA Marek Stojanowski NSA Zygmunt Zgierski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 230/22 w sprawie ze skargi D.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 24 maja 2022 r. oddalił skargę D.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z [...] stycznia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

3 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych. Dodatkowo wniosła o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.

4 Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej: uśr, przez jego błędną wykładnię polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

7 Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

8 Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutu skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół zagadnienia, od jakiej daty skarżąca jest uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. W rozpoznawanej sprawie Kolegium wydając zaskarżoną decyzję, uznało, że prawo do tego świadczenia przysługuje skarżącej od daty, w jakiej ustało jej prawo do zasiłku stałego, tj. od 1 grudnia 2021 r. a nie od początku miesiąca, w którym złożyła ona wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 marca 2021 r.

9 Mając powyższe na uwadze, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

10 Spełnienie powyższych wymogów nie jest jednakże wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

11 Niewątpliwie zatem fakt pobierania przez skarżącą zasiłku stałego stanowił przeszkodę w możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie ze złożonym przez nią wnioskiem. Jednocześnie należy zaznaczyć, że zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych funkcję art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr należy rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 21/22). Tym samym przepis ten w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku, należy, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – jedynie w sytuacji – gdy osoba uprawniona do świadczenia pobiera zasiłek stały i nie chce zrezygnować z jego pobierania (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 590/22). W sytuacji zatem, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku stałego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest więc wyraźna rezygnacja z przysługującego świadczenia przez zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku stałego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 960/22).

12 W świetle powyższych wywodów należało uznać, że organy prawidłowo uznały, że rezygnacja przez skarżącą na podstawie oświadczenia z 19 listopada 2021 r. o rezygnacji z zasiłku stałego i uchylenie z dniem 30 listopada 2021 r. decyzji przyznającej skarżącej prawo do zasiłku stałego usunęła przeszkodę w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego, umożliwiając przyznanie skarżącej prawo do tego świadczenia.

13 Zaznaczyć przy tym należy, że wprawdzie zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, jednak w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskowane świadczenie powinno być przyznane skarżącej od dnia złożenia wniosku. Jak wskazano to powyżej, wybór świadczenia powinien nastąpić przez wyraźne, a nie hipotetyczne czy domniemane oświadczenie wnioskodawcy. Do wyboru świadczenia nie wystarcza zatem samo złożenie wniosku o przyznanie konkurencyjnego świadczenia, ale wymagane jest złożenie odrębnego oświadczenia o wyborze świadczenia objętego wnioskiem, co w rozpoznawanej sprawie nastąpiło dopiero oświadczeniem z 19 listopada 2021 r.

14 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że kompletny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony dopiero w listopadzie 2021 r. i to od tego miesiąca, a nie od marca 2021 r., można rozważać przysługiwanie skarżącej prawa do tego świadczenia zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr. Zauważyć jednakże należy, że jak wskazano to na wstępie, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać skargę kasacyjną wyłącznie w zakresie zarzutów skargi kasacyjnej oraz przesłanek nieważności postępowania. Nie może on zatem wychodzić poza zakres skargi kasacyjnej, samodzielnie formułując lub korygując postawione zarzuty i musi badać jedynie naruszenie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez autora skargi kasacyjnej (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1485/20). W sytuacji zatem gdy jedynym zarzutem złożonej skargi kasacyjnej było naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, brak było podstaw do stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny naruszenia art. 24 ust. 2 tej ustawy, którego pełnomocnik skarżącej nie uczynił podstawą zarzutu skargi kasacyjnej.

15 W świetle powyższych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr okazał się niezasadny, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.