Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2015 r., I GSK 649/14

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2015 r., I GSK 649/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Zofia Przegalińska Protokolant Milena Dąbkowska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 19 grudnia 2013 r.; sygn. akt III SA/Lu 594/13 w sprawie ze skargi J.A. Z. Badurowicz spółki jawnej w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2013 r.; nr [...] w przedmiocie opłaty za przechowywanie towaru w depozycie przez organ celny 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L.; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. A. Z. B. sp.j. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] lipca 2013 r. w przedmiocie opłaty za przechowywanie towaru w depozycie, wyrokiem 19 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 594/13 uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z [...] kwietnia 2013 r., orzekł o kosztach postępowania oraz stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości.

3 Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

4 W dniu 13 lutego 2012 r. do Oddziału Celnego w T. przewoźnik - J. A.Z. B. sp.j. w Ł. dostarczył znajdującą się w zaplombowanym kontenerze przesyłkę wraz ze zgłoszeniem celnym tranzytowym i fakturą z 8 września 2011 r. Z przedłożonych dokumentów wynikało, że procedurą tranzytu objęto 4716 par obuwia, nadawcą towaru była brazylijska firma V.S/A C., zaś jego odbiorcą ukraińska firma M. w K. . Organ celny I instancji stwierdził nienaruszone i zgodne ze zgłoszeniem celnym zamknięcie celne. Tego samego dnia firma B. A. i D. M. sp.j. złożyła w Oddziale Celnym w T. deklarację skróconą dotyczącą tego towaru oraz zlecenie złożenia towaru w magazynie celnym. Podczas rozładunku towaru w firmie B., przeprowadzanego bez udziału funkcjonariuszy celnych, stwierdzono nadwyżkę towaru, o czym firma pismem z 14 lutego 2012 r. poinformowała kierownika Oddziału Celnego w T.. Do pisma firma B. dołączyła pismo wyjaśniające spedytora firmy S. Sp. z o.o. w G., z którego wynikało, że firmie J. A.Z. B. zlecono transport wymienionej przesyłki, oraz że w kontenerze znajdowały się różne przesyłki dla jednego klienta ukraińskiego.

5 W dniu 15 lutego 2012 r. przedmiotowy towar został przewieziony do Oddziału Celnego w T. z nienaruszonym zamknięciem celnym. Dokonana rewizja celna towaru potwierdziła istnienie 480 opakowań kartonowych zawierających po 9 par obuwia damskiego (łącznie 4320 par). Rodzaj i ilość towaru były zgodne z danymi zawartymi w fakturze z [...] września 2011 r. Na okoliczność dokonanej rewizji sporządzono protokół.

6 Postanowieniem z 17 lutego 2012 r. towar, w postaci 4320 par obuwia damskiego, stanowiący stwierdzoną w przesyłce nadwyżkę, został zajęty, jako nielegalnie wprowadzony, na podstawie art. 30 ustawy z 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622), w celu uregulowania jego sytuacji. Postanowienie zostało doręczone Zygmuntowi B.owi, zaś na potwierdzenie przyjęcia od niego towaru wystawiono 15 lutego 2012 r. pokwitowania, których odbiór został potwierdzony własnoręcznym podpisem.

7 Naczelnik Urzędu Celnego w Z. postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r. uchylił rozstrzygnięcie w sprawie zajęcia towaru, a następnie postanowieniem z [...] kwietnia 2012 r. ustalił koszty związane z przechowywaniem towaru w depozycie prowadzonym przez organ celny przez okres 3 miesięcy, tj. od dnia 15 lutego do 25 kwietnia 2012 r. Postanowienie to zostało skierowane do Z. B. oraz L. spółki z o.o., która pismem z 3 kwietnia 2012 r. zwróciła się do tego organu z prośbą o naliczenie należności przywozowych od towaru w postaci 4320 par obuwia damskiego i zwolnienie towaru, dołączając fakturę z 29 marca 2012 r., poświadczającą nabycie przez tę firmę przedmiotowego towaru od ukraińskiej firmy M.

8 Po rozpatrzeniu zażalenia spółki L. na w/w postanowienie, Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z [...] lipca 2012 r. uchylił rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

9 W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Naczelnik Urzędu Celnego w Z. postanowieniem z [...] listopada 2012 r., ustalił opłatę za przechowanie towaru w depozycie celnym w kwocie 39 289 zł przez okres od dnia zajęcia towaru w dacie 29 lutego do 20 kwietnia 2012 r. i zobowiązał do uiszczenia tej opłaty B. Andrzej i Damian Matwiejczyk sp.j. w T. oraz J. A.Z. B. sp.j. w Ł..

10 Dyrektor Izby Celnej w B. ponownie uchylił ww. postanowienie, a wobec tego Naczelnik UC w Z. postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r. określił tę samą opłatę za przechowywanie towaru, wskazując jednak na firmę L. spółkę z o.o. w P., która nabyła towar i w chwili wejścia w jego posiadanie wiedziała, że towar został wprowadzony nielegalnie i zajęty przez organ celny w celu uregulowania jego sytuacji oraz firmę J. A.Z. B. sp.j., której zajęto towar i która otrzymała pokwitowanie zajęcia, jako podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty.

11 W następstwie rozpatrzenia zażalenia spółki J., Dyrektor Izby Celnej w B. postanowieniem z [...] lipca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

12 W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał się na art. 57 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz.Urz. WE L 302 z 19.10.1992 r. ze zm., Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 2 t.4) stwierdzając, że towar będący przedmiotem sprawy został wprowadzony na obszar celny z naruszeniem przepisów, a zajęcie towaru w trybie art. 30 ustawy - Prawo celne było czynnością uzasadnioną. Stwierdził, że prawidłowo uznano J. A.Z. B. sp.j. w Ł. oraz L. sp.j. w P. za podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym.

13 Dyrektor Izby Celnej w B. przyznał, że przepisy art. 93 i 93a Prawa celnego nie wskazują podmiotów, od których organ celny powinien pobierać opłaty za przechowywanie, jednakże w jego ocenie logicznym jest, że podmiotem takim jest osoba, od której towar został przyjęty do depozytu, czyli w zależności od sytuacji osoba składająca towary do depozytu, albo której zatrzymano lub zajęto towar oraz osoba, która w wyniku nabycia praw do towaru dokonuje jego odbioru. Zdaniem organu, na obciążenie firmy J. A.Z. B. nie miał wpływu fakt przewozu towaru przez Z. B. z magazynu czasowego składowania do oddziału celnego na polecenie funkcjonariuszy celnych.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. uwzględnił skargę uznając, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.

15 Wskazał, że istota sporu sprowadza się do ustalenia podmiotów zobowiązanych do uiszczenia opłaty za przechowywanie towaru w depozycie organu celnego. Przywołał treść przepisów regulujących instytucję depozytu celnego, tj. art. 35 ust. 1-3 Prawa celnego. Wskazał, że obowiązek poboru opłaty za przechowanie towarów w depozycie przewiduje art. 93 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo celne. Na podstawie delegacji ustawowej Minister Finansów 19 lipca 2004 r. wydał rozporządzenie w sprawie depozytu urzędu celnego (Dz.U. Nr 169, poz. 1771). Rozporządzenie to miało zastosowanie w przedmiotowej sprawie, w zakresie ograniczonym do przyjmowania i wydawania towarów z depozytu, jako że zdarzenie polegające na zajęciu towaru i jego przechowywaniu w depozycie powstało i ustało w czasie jego obowiązywania. Przepisy powyższego rozporządzenia oraz ustawy - Prawo celne nie są uregulowaniami pełnymi, nie wskazują bowiem podmiotów, które mają obowiązek uiszczenia opłaty za przechowanie towarów w depozycie celnym.

16 Zdaniem Sądu, nie można podzielić stanowiska organów celnych obu instancji, że w drodze wykładni art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa celnego w zw. z § 4 ust. 2 pkt 1 i § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia można ustalić, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym jest osoba, od której organ celny przyjął towar do czasowego przechowania w depozycie, czyli w zależności od sytuacji osoba składająca towary do depozytu, albo której zatrzymano lub zajęto towar. Przepisy wymienionej ustawy przewidują jedynie obowiązek pobrania opłaty za przechowanie towarów w depozycie organu celnego. Wydane na podstawie upoważnienia ustawowego rozporządzenie Ministra Finansów z 19 lipca 2004 r. w sprawie depozytu urzędu celnego określa jedynie warunki przyjmowania i podjęcia towarów z depozytu, nie zaś krąg osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym.

17 Sąd podkreślił, że w świetle art. 217 w zw. z art. 84 Konstytucji RP obowiązek określenia wszystkich istotnych elementów stosunku daninowego, winien wynikać wprost z ustawy. Organy celne obu instancji nie podały natomiast materialnoprawnej podstawy zobowiązania i nie wskazały na konkretny przepis ustawy, z którego wynika, jakie podmioty są obowiązane do uiszczenia opłaty za przechowanie towarów w depozycie organu celnego. Zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B., jak również poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w Z. pomijają unormowanie art. 53 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny, które powinno stanowić podstawę rozstrzygnięcia w kwestii ustalenia podmiotu zobowiązanego do poniesienia przedmiotowej opłaty. Zgodnie bowiem z jego treścią w stosunku do towarów, dla których formalności niezbędne celem nadania im przeznaczenia celnego nie zostały zapoczątkowane w terminie określonym zgodnie z postanowieniami art. 49, organy celne podejmują niezwłocznie wszelkie niezbędne działania, łącznie ze sprzedażą towarów, w celu uregulowania ich sytuacji. Organy celne mogą, na ryzyko i koszt osoby będącej w posiadaniu towarów, zarządzić ich przeniesienie w specjalne miejsce znajdujące się pod ich dozorem do czasu, kiedy sytuacja towarów zostanie uregulowana (art. 53 ust. 2 WKC). Wbrew stanowisku organów celnych, odpowiedzialności finansowej za przechowanie towaru w depozycie celnym nie można wiązać z faktem, że skarżąca Spółka działająca w sprawie w charakterze przewoźnika, dostarczyła do Oddziału Celnego w T. przesyłkę zawierającą towar nielegalnie wprowadzony na obszar celny Wspólnoty. Unormowanie art. 53 ust. 2 WKC wskazuje wprost podmiot zobowiązany do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie organu celnego. Tym podmiotem jest osoba będąca w posiadaniu towarów przed ich przeniesieniem w specjalne miejsce znajdujące się pod dozorem organu celnego (depozyt celny). Brak jest podstaw do uznania, że J. A.Z. B. sp.j. posiadała towary przed ich złożeniem do depozytu celnego. Z ustalonego przez organy celne i niekwestionowanego przez skarżącą Spółkę stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca działała na zlecenie firmy S. Sp. z o.o. w G. i występując w sprawie jako przewoźnik dopełniła wszelkich przewidzianych prawem czynności. Okoliczność, że Z. B. - kierowca i współwłaściciel firmy J. A.Z. B. przewiózł zaplombowany towar z magazynu czasowego składowania w firmie B. A. i D. M. sp.j. do Oddziału Celnego w T., nie przemawia za uznaniem Spółki za podmiot będący w posiadaniu towaru przed jego przeniesieniem do depozytu celnego. Spółka posiadała towar jedynie w czasie jego przewozu z B. do Oddziału Celnego w T., a usługa ta (wykonywana na zlecenie S. L. Spółka z o.o. w G.) została zakończona z chwilą wydania towaru 13 lutego 2012 r. adresatowi przesyłki, którym była firma B.. Okoliczność chwilowego "władztwa nad rzeczą", czyli przewożonymi towarami, nie czyniła z niej posiadacza towaru.

18 Reasumując Sąd stwierdził, że skoro skarżąca Spółka nie znajdowała się w posiadaniu towaru przed jego przewiezieniem do depozytu organu celnego, to nie jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym.

19 Orzeczenie Sądu pierwszej instancji zaskarżył Dyrektor Izby Celnej w B., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. do ponownego rozpoznania, w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania.

20 Środek prawny oparto na obydwu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz.U. z 2012 r. poz. 270; dalej: ppsa.), zarzucając:

21 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędne zastosowanie i wykładnię art. 49 i 53 WKC z pominięciem okoliczności, że przedmiotowe towary nie były objęte deklaracją skróconą oraz że zostały one wprowadzone na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów, co skutkuje naruszeniem przepisów art. 35 ust. 1 pkt 2, art. 93 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo celne oraz rozporządzenia Ministra Finansów z 19 lipca 2004 r. w sprawie depozytu urzędu celnego,

22 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

23 a) art. 145 § l pkt 1 lit. a/ w związku z art. 135 ppsa, poprzez przyjęcie, że postanowienia zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego i niezasadne ich uchylenie;

24 b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c/ ppsa, poprzez niezasadne przyjęcie, że poprzez niepowołanie w podstawie prawnej zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji art. 53 ust. 2 WKC doszło do naruszenia zasady zaufania do organów celnych (art. 73 ust. 1 - Prawa celnego w zw. z art. 121 § 1 oraz 239 i 217 § 1 pkt 4 Op);

25 c) art. 141 § 4 ppsa, poprzez nienależyte wyjaśnienie podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia oraz niewłaściwe wskazania, co do dalszego postępowania, nakazując uwzględnienie postanowień art. 53 ust. 1 oraz art. 49 WKC, które to przepisy mają zastosowanie jedynie do towarów objętych deklaracją skróconą, a nie mogą mieć zastosowania do towarów wprowadzonych na obszar celny Wspólnoty z naruszeniem przepisów, co miało miejsce w sprawie niniejszej.

26 Argumenty na poparcie powyższych argumentów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

27 Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 10 grudnia 2015 r. pełnomocnik L. sp.j. w P., podmiotu współzobowiązanego do uiszczenia opłaty za przechowanie towaru w depozycie celnym wskazał, że reprezentowany przez niego podmiot nie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym i przed Sądem I instancji (protokół rozprawy przed NSA).

28 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

29 Zgodnie z art. 33 ppsa w postępowaniu przed sądem administracyjnym oprócz stron, tj. skarżącego i organu, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, mogą brać udział uczestnicy na prawach strony.

30 Uczestnikom na prawach strony, do których zalicza się osoby biorące udział w postępowaniu administracyjnym, które nie wniosły skargi, a których interesu prawnego dotyczy wynik postępowania sądowego, udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym przysługuje z mocy prawa z chwilą wszczęcia takiego postępowania. Dlatego też określa się ich udział jako obligatoryjny, w przeciwieństwie do fakultatywnego udziału pozostałych uczestników (art. 33 § 2 ppsa). Należy również zauważyć, że aczkolwiek w art. 33 § 1 ppsa jest mowa o interesie prawnym uczestnika postępowania sądowego na prawach strony, nie można wyprowadzać stąd wniosku, że sąd jest władny badać występowanie tego interesu i wyciągać w związku z tym konsekwencje procesowe. Użycie pojęcia "interesu prawnego" ma służyć odróżnieniu podmiotu, który będzie uczestnikiem na prawach strony, gdyż brał udział w postępowaniu administracyjnym (w szerokim tego słowa znaczeniu), którego wynik na podstawie art. 3 § 2 i 3 ppsa podlega sądowej kontroli z uwagi na swój interes prawny, a nie faktyczny (np. jako świadek lub biegły) (v. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod red. R. Hauser, M. Wierzbowski, wyd. C.H.Beck, 3 wyd., W-wa 2015, s. 210).

31 Ustalenie kręgu uczestników, o których mowa w art. 33 § 1 ppsa, i ochrona ich praw należy do obowiązków sądu, który jest np. zobligowany do zawiadamiania ich na piśmie o jawnych posiedzeniach (art. 91 § 2 ppsa), doręczania im z urzędu postanowień wydanych na posiedzeniu niejawnym (art. 163 § 2 ppsa) lub odraczania rozprawy, jeśli nie zostali o niej zawiadomieni (art. 109 i 110 ppsa).

32 W sprawie, w postępowaniu administracyjnym obok spółki jawnej J. A.Z. B. z/s w Ł. uczestniczyła spółka z o.o. L. z/s w P..

33 Obie wskazane Spółki zobowiązane zostały zaskarżoną decyzją Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] lipca 2013 r. (utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Celnego w Z. z [...] kwietnia 2013 r.) do uiszczenia opłaty za przechowywanie w depozycie przedmiotowego towaru.

34 Oczywistym jest zatem, na co zresztą zwrócił uwagę pełnomocnik spółki z o.o. L. z/s w P. podczas rozprawy w dniu 10 grudnia 2015 r., że podmiot ten, bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, miał własny, znajdujący swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego (m.in. roszczenie regresowe) oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych sprawy, interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

35 Nie przesądzając zatem kwestii trafności argumentów środka prawnego, odpowiedzialności poszczególnych podmiotów, uczestniczących, czy też podmiotów dotychczas w postępowaniu tym nieuczestniczących (np. spedytora - spółki z o.o. S. L. z/s w G.), naprawienia wymaga uchybienie ze strony Sądu pierwszej instancji, które, z uwagi na doprowadzenie do pozbawienia uczestnika postępowania możności obrony swych praw, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5, art. 271 pkt 2 w zw. z art. 12 ppsa).

36 Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 186 ppsa orzekł jak w sentencji.

37 Ponieważ uwzględnienie skargi kasacyjnej nastąpiło wyłącznie na skutek wzięcia przez NSA pod rozwagę z urzędu jednej z okoliczności wskazanych w art. 183 § 2 ppsa, w sytuacji gdy żadna ze stron nie powoływała się na nieważność postepowania, zachodzą podstawy do odstąpienia od zasądzenia kosztów postępowania na podstawie art. 207 § 2 ppsa.