Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2006 r., I GSK 1752/05

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2006 r., I GSK 1752/05

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca, Sędziowie NSA Jerzy Sulimierski, Józef Waksmundzki (spr.), Protokolant Beata Cisek, po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Lu 105/05 w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 30 grudnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz podatku od towarów i usług I. Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie II. Zasądza od M. D. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej kwotę 2662 (dwa tysiące sześćset sześćdziesiąt dwa) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia 12 lutego 2002 r., nr [...] dotyczącą SAD nr [...] z dnia 11 lutego 2002 r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu samochód osobowy marki Peugeot 405 kombi sprowadzony z Holandii, taryfikowany do kodu PCN 8703 22 909. Pochodzenie tego samochodu zostało udokumentowane deklaracją o jego unijnym, preferencyjnym pochodzeniu, sporządzoną na umowie kupna-sprzedaży z dnia 5 lutego 2002 r. Ze względu na to do obliczenia cła zastosowano obniżoną stawkę celną.

3 Z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności deklaracji o pochodzeniu oraz mając na względzie art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38) zmienionego Porozumieniem między Rzeczpospolitą Polską, a Wspólnotami Europejskimi podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz. U. Nr 104, poz. 662 z późn. zm., zwany dalej Protokół nr 4 ), deklaracja została przesłana do weryfikacji przez holenderskie władze celne, które poinformowały, że dane znajdujące się na fakturze z dnia 5 lutego 2002 r., a dotyczące sprzedawcy są fałszywe, zaś pojazd zakupiony przez M. D. wyprodukowano w Unii Europejskiej i odpowiada warunkom dotyczącym pochodzenia wymienionym w Protokole.

4 Po wznowieniu postępowania celnego, Naczelnik Urzędu Celnego w Lublinie decyzją z dnia 13 października 2004 r., nr [...], uchylił wcześniejszą decyzję w części dotyczącej stawki celnej oraz kwoty cła i obliczył cło od przedmiotowego samochodu z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej w wysokości 2500 EUR oraz określił właściwą kwotę podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług.

5 Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 30 grudnia 2004 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu celnego I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że przeprowadzona weryfikacja dowodu pochodzenia była prawidłowa, a uzyskane wyniki zawierają jednoznaczną i wyraźną informację, że kontrolowany dowód pochodzenia nie został sporządzony przez eksportera. Dodatkowo organ celny wyjaśnił, że zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne ( Dz. U. Nr 68, poz. 623, zwanej dalej Przepisy wprowadzające ) do zgłoszeń celnych przyjętych przez organy celne przed dniem 1 maja 2004 r. stosuje się regulacje dotychczasowe, w żadnym przypadku nie mogą być stosowane przepisy wspólnotowe.

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Lu 105/05 uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Lublinie.

7 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a. ), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym w rozpoznawanej sprawie Sąd uchylił decyzje z przyczyn wziętych pod uwagę z urzędu.

8 Sąd podkreślił, że zaskarżona decyzja wydana została po wznowieniu postępowania, które nastąpiło po dniu 1 maja 2004 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, wznowienie postępowania jest postępowaniem odrębnym i dlatego, zgodnie z generalną zasadą, organ celny wydający nową decyzję w takim postępowaniu, powinien stosować przepisy prawa materialnego i przepisy proceduralne, które obowiązują w dniu orzekania. Odstąpienie od tej zasady możliwe jest tylko na podstawie odpowiedniego upoważnienia, zawartego w odpowiednim akcie prawnym.

9 Takie odstępstwo od zasady zawarte jest, zdaniem Sądu w powołanym przez organy wydające w niniejszej sprawie decyzje, artykule 26 Przepisów wprowadzających (która to ustawa obowiązuje od 1 maja 2004 r.), stanowiącym, że do spraw dotyczących długu celnego stosuje się przepisy dotychczasowe, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. W ocenie Sądu za "przepisy dotychczasowe" można uznać tylko i wyłącznie przepisy prawa materialnego zawarte w Kodeksie celnym i wydane na jego podstawie rozporządzenia. Gdyby bowiem za przepisy dotychczasowe potraktować również te proceduralne, mielibyśmy do czynienia z naruszeniem prawa, polegającym na zastosowaniu nieobowiązującej normy prawnej.

10 Zdaniem Sądu organy celne wydające decyzje w sprawie, powołując się na przepisy dotychczasowe, mogły rozstrzygnięcie oprzeć jedynie na dotychczasowych przepisach prawa materialnego, jednocześnie stosując w postępowaniu nowe przepisy proceduralne, zamieszczone w Rozporządzeniu Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. o ustanowieniu Wspólnotowego Kodeksu Celnego (Dz. Urz. WE nr L 253 ze zm.) i innych przepisach prawa wspólnotowego, a w zakresie w nich nieuregulowanym przepisy ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.).

11 Zdaniem Sądu przestały obowiązywać również powołane w rozstrzygnięciu decyzji przepisy Protokołu nr 4. Poszukując regulacji przejściowych w zakresie wiążącej informacji o pochodzeniu towarów, czyli przepisów, które regulowałyby postępowanie w takich sprawach (w których czynności rozpoczęte zostały przed 1 maja 2004 r., a zakończone po tym dniu), Sąd stwierdził, że brak jest w tej kwestii odpowiednich uregulowań. Skoro zatem nie uregulowano przepisami przejściowymi powyższych kwestii, to od momentu przystąpienia do Unii Europejskiej, do prowadzonych postępowań należy również w tym przedmiocie stosować przepisy wspólnotowe.

12 W związku z powyższym Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie decyzje organów celnych obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

13 Od powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w której zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 26 Przepisów wprowadzających oraz załącznika IV nr 5 ust. 5 i 6, o którym mowa w art. 22 Aktu Przystąpienia i przyjęcie, że z dniem 1 maja 2004 r. przestały obowiązywać i nie mają zastosowania przepisy Protokołu nr 4 oraz ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny ( tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm. ) wraz z wydanymi na jego podstawie przepisami wykonawczymi, pomimo że dług celny powstał przed 1 maja 2004 r.

14 Uzasadniając zarzuty skarżący wskazał, że kwestie dotyczące pochodzenia towarów, wbrew temu co twierdzi Sąd I instancji reguluje nie tylko art. 26 Przepisów wprowadzających, ale także załącznik IV nr 5 ust 5 i 6, o którym mowa w art. 22 Aktu Przystąpienia. Przepisy te wyraźnie nakładają obowiązek stosowania Protokołu Nr 4 do weryfikacji dowodów pochodzenia również po akcesji Polski do Unii Europejskiej.

15 Odnosząc się do treści art. 26 Przepisów wprowadzających, skarżący zauważył, że nie rozgranicza on rodzaju przepisów stosowanych w prowadzonym postępowaniu na przepisy materialne i proceduralne, a jedynie uzależnia stosowanie właściwych przepisów od daty powstania długu celnego. Sprawy dotyczące długu celnego powstałego przed 1 maja 2004 r. reguluje przede wszystkim ustawa Kodeks celny, który zawiera zarówno przepisy prawa materialnego, jak i proceduralne. W kwestiach nieuregulowanych Kodeksem celnym stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, a w szczególności działu IV.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270, zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie zachodziły przesłanki nieważności postępowania Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrzył zarzuty wskazane w skardze kasacyjnej.

18 W dniu 11 lutego 2002 r. skarżący dokonał zgłoszenia celnego samochodu osobowego marki Peugeot 405 GRD 1,9 kombi sprowadzonego z Holandii. Decyzją z dnia 12 lutego 2002 r. objęto przedmiotowy samochód procedurą dopuszczenia do obrotu. W związku z tym dług celny w rozpatrywanej sprawie powstał przed dniem 1 maja 2004 r., gdyż zgodnie z art. 209 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny ( tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 ze zm. ) dług celny w przywozie powstaje w wypadku dopuszczenia do obrotu towaru podlegającego należnościom celnym przywozowym, w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego (art. 209 § 2 Kodeksu celnego).

19 Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne ( Dz. U. Nr 68, poz. 623, zwanej dalej Przepisy wprowadzające ), przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Sąd I instancji uchylając decyzje organów celnych stanął na stanowisku, że za "przepisy dotychczasowe" można uznać tylko i wyłącznie przepisy prawa materialnego zawarte w Kodeksie celnym i wydane na jego podstawie rozporządzenia. Natomiast, zdaniem tego Sądu w świetle art. 26 Przepisów wprowadzających za "przepisy dotychczasowe" nie można uznać regulacji proceduralnych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka wykładnia art. 26 Przepisów wprowadzających jest błędna. Należy zgodzić się ze skarżącym, że ustawodawca w tym artykule mówi o "przepisach dotychczasowych", nie rozróżniając przepisów materialnych i proceduralnych. Jedynym warunkiem stosowania tego przepisu jest data powstania długu celnego. Jeżeli więc dług celny powstał przed dniem 1 maja 2004 r. to należy stosować przepisy dotychczasowe, a więc Kodeks celny, który zawiera zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy proceduralne.

20 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy celne zasadnie zastosowały w sprawie Protokół nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38), zmienionego Porozumieniem między Rzeczpospolitą Polską, a Wspólnotami Europejskimi podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz. U. Nr 104, poz. 662 z późn. zm., zwany dalej Protokół nr 4). Przepis art. 32 tego Protokołu reguluje kwestię weryfikacji dowodu pochodzenia towarów, a więc ma charakter proceduralny. Określona w tym przepisie procedura ma istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego, gdyż jedynie prawidłowe ustalenie stanu faktycznego może służyć właściwemu stosowaniu prawa materialnego. Prawidłowość zastosowania przez organy celne Protokołu nr 4 wynika nie tylko z art. 26 Przepisów wprowadzających, ale także z załącznika IV nr 5 ust 6, o którym mowa w art. 22 umowy międzynarodowej z dnia 16 kwietnia 2003 r. - Traktat dotyczący przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej do Unii Europejskiej. Ateny.2003.04.16. ( Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864, zwanej dalej Akt Przystąpienia. Zgodnie z ust. 6 załącznika IV nr 5, o którym mowa w art. 22 Aktu Przystąpienia, w przypadku gdy dowód pochodzenia i/lub dokumenty przewozowe zostały wystawione przed dniem przystąpienia i gdy wymagane jest dokonanie formalności celnych w odniesieniu do handlu towarami pomiędzy nowymi Państwami Członkowskimi a obecnymi Państwami Członkowskimi lub też pomiędzy samymi nowymi Państwami Członkowskimi, mają zastosowanie postanowienia Protokołów do właściwych Układów, dotyczących definicji "produkty pochodzące" oraz metod współpracy administracyjnej. W rozpatrywanej sprawie deklaracja o preferencyjnym unijnym pochodzeniu towaru – sprowadzonego samochodu sporządzona została na fakturze z dnia 5 lutego 2002 r. W związku z powyższym zastosowanie miał Protokół nr 4 do Układu Europejskiego.

21 Zdaniem Sądu I instancji organy celne przy rozstrzyganiu sprawy powinny zastosować nowe przepisy proceduralne zamieszczone w Rozporządzeniu Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. o ustanowieniu Wspólnotowego Kodeksu Celnego (Dz. Urz. WE nr L 253 ze zm.) i innych przepisach prawa wspólnotowego, a w zakresie w nich nieuregulowanym przepisy ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w swoim orzecznictwie wielokrotnie podkreślał, że nie jest właściwy w sporach przed sądami krajowymi, w których okoliczności faktyczne miały miejsce przed przystąpieniem państwa do Unii Europejskiej ( por. wyrok ETS z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie Ynos sygn. akt C-302/04 ). Z tego wynika, że prawa wspólnotowego nie stosuje się do stanów faktycznych mających miejsce przed akcesją danego państwa do Unii Europejskiej. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że dług celny powstał przed 1 maja 2004 r. W związku z tym cytowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku akt prawa wspólnotowego, któremu Sąd przypisał charakter proceduralny nie mógł być stosowany przy jej rozstrzyganiu w postępowaniu administracyjnym.

22 Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut błędnej wykładni art. 26 Przepisów wprowadzających za zasadny i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. Koszty na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej zasądzono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163 poz. 1349) w zw. z art. 204 pkt 2 p.p.s.a.