Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2013 r., I GSK 1407/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2013 r., I GSK 1407/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Małgorzata Jużków Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 5 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 509/11 w sprawie ze skargi K.M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej podatku akcyzowego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z dnia 5 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 509/11, po rozpoznaniu skargi K.M. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie.

3 Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

4 Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w G. określił K.M. (dalej zwany skarżącym) zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za luty 2010 r. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 10 grudnia 2010 r., na adres prowadzonej działalności gospodarczej.

5 Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w G., stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wskazał, że ostateczny termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 24 grudnia 2010 r., natomiast skarżący nadał przesyłkę z odwołaniem w urzędzie pocztowym w dniu 27 grudnia 2010 r.

6 K.M. pismem z dnia 9 marca 2011 r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

7 W uzasadnieniu podniósł, że od wielu miesięcy cierpi na depresję, spowodowaną m.in. długotrwałym postępowaniem kontrolnym prowadzonym przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G., a także wymierzeniem w dniu 7 grudnia 2010 r. zobowiązania podatkowego za styczeń i luty 2010 r. w kwocie przekraczającej 1.700.000 zł. Podniósł również, że wpływ na jego kondycję psychiczną miała śmierć matki w listopadzie 2010 r. Powyższe okoliczności doprowadziły do pogłębienia objawów depresji, w skutek czego nie zdawał sobie sprawy z popełnienia pomyłki, polegającej na przesłaniu odwołania w dniu 27 grudnia 2010 r., a nie w dniu 24 grudnia 2010 r.

8 Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w G. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ stwierdził, że skarżący nieuprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Podniósł, że cierpi on na depresję, która jest chorobą długotrwałą i przewlekłą, co jednak nie zwalnia go od odpowiedzialności za prawidłowe wypełnianie obowiązków wobec organów, jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Organ ocenił, że depresja skarżącego nie miała charakteru nagłego, ani nie była obłożna, wobec tego nie stanowiła przeszkody, aby przy minimum zaangażowania i wysiłku poprawnie wysłać pismo urzędowe.

9 Ponadto, organ podniósł, że podatnik mając świadomość, że choroba ma wpływ na podejmowanie przez niego decyzje czy działania winien zwrócić się o pomoc do innych osób. Zdaniem organu, nie można z depresji czynić argumentu do kolejnych uchybień w toczących się postępowaniach podatkowych oraz sądowych. Organ wskazał, że nawet, gdyby przyjąć depresję, jako uzasadnioną przyczynę uchybienia terminowi, to w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony warunek wynikający z art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Skoro bowiem depresja skarżącego nasiliła się pod koniec 2010 r. i trwała na początku 2011 r., nie można uznać, że przyczyna uchybienia terminowi ustała. Zatem wniosek o przywrócenie terminu został złożony przedwcześnie, gdyż wniosek taki należy wnieść w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, a nie od czasu dowiedzenia się o nim.

10 Ponadto, organ wskazał, że skarżący jednocześnie korzystał z usług profesjonalnego pełnomocnika i powoływał się na zaburzenia w kontroli podejmowanych działań. Zdaniem organu, okoliczność ta, wskazuje na wybiórcze i selektywne wykorzystywanie przez skarżącego swojej choroby i konsekwencji z nią związanych.

11 Organ ponadto podniósł, że stan psychiczny i śmierć członka rodziny skarżącego nie może go stawiać w uprzywilejowanej pozycji.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. uchylając zaskarżone postanowienie przytoczył na wstępie treść art. 162 § 1 i 2 O.p. oraz stwierdził, że uzasadnienie tego postanowienia zawiera wnioski sprzeczne z zebranym materiałem dowodowym i wykracza poza granice swobody oceny dowodów.

13 Sąd wskazał, że okoliczności przytoczone we wniosku o przywrócenie terminu, jak również przedłożone do wniosku zaświadczenie, w którym stwierdzono, że na skutek depresji u skarżącego pojawiły się m.in. zaburzenia związane z koncentracją oraz że wymaga on leczenia farmakologicznego, uzasadniają stwierdzenie, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania było spowodowane przyczyną nie leżącą po stronie wnioskodawcy, a więc przez niego niezawinioną. W ocenie Sądu skarżący uprawdopodobnił, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, gdyż termin przewidziany do wniesienia odwołania, to okres, który w całości pokrywa się z okresem nasilenia zaburzeń psychicznych zdiagnozowanych u skarżącego, a potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim.

14 Sąd pierwszej instancji podniósł ponadto, że rozważania organu dotyczące przedwczesności wniosku są również dotknięte wadą prawną. Skoro bowiem wniosek został złożony przez stronę, która wcześniej z przyczyn przez siebie podanych nie podjęła czynności procesowych, to należy uznać, że ustała przyczyna uniemożliwiająca podatnikowi działanie. Nie jest uprawnione, zdaniem Sądu, twierdzenie o przedwczesności wniosku, co wymagać mogłoby dopełnienia nieprzewidzianego przepisami prawa dodatkowego formalnego wykazywania ustania choroby.

15 Z okoliczności sprawy nie wynika, by skarżący mógł wcześniej niż w dacie otrzymania postanowienia z dnia [...] marca 2011 r. powziąć jakąkolwiek informację o nieterminowym złożeniu odwołania. Zachował siedmiodniowy termin zakreślony w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej.

16 Dyrektor Izby Celnej w G. złożył skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G., przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi kasacyjnej, oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm.

17 Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej, jako p.p.s.a., w związku art. 162 § 1 O.p. poprzez uznanie, że nie doszło do zawinionego uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

18 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że stan choroby skarżącego nie powstał w czasie biegu terminu do złożenia odwołania. Choroba ta nie miała charakteru nagłego, który powodowałby niemożność działania osobiście lub przez inną osobę. Kasator stwierdził, że stan chorobowy był dla skarżącego długotrwały, nie przeszkadzał jednak prowadzić mu ciągle działalności gospodarczej i prowadzić stosunkowo aktywną działalność jako przewodniczący Rady Powiatu K., o czym świadczą załączone do skargi kasacyjnej dokumenty.

19 Organ zwrócił uwagę, że w dniu 23 grudnia 2010 r. skarżący złożył oświadczenie majątkowe jako radny, z czego zdaniem organu, wynika jednoznacznie, że stan zdrowia nie wpływał na inne sfery jego życia. Ponadto zwrócił uwagę, że odwołanie złożone po terminie zawierało wszelkie niezbędne elementy tego rodzaju pisma oraz jasną argumentację swojego stanowiska.

20 Skoro skarżący będący w pogorszonej kondycji psychicznej, z powodzeniem brał udział w życiu publicznym powiatu, prowadził działalność gospodarczą oraz jasno i precyzyjnie formułował pisma, to trudno uchybienie terminowi przypisać chorobie, na którą się powołuje. W ocenie organu uchybienie terminowi było wyłącznie skutkiem zawinionego błędnego obliczenia terminu do wniesienia odwołania.

21 Naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. organ upatruje w tym, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie wskazał, jakie dowody przemawiają za wadliwością konkretnych wniosków organu, ograniczając się do stwierdzenia, że organ zawarł wnioski sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Wobec tego Sąd zaniechał oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i uzasadnienia swojego stanowiska w relacji do przesłanek zawartych w art. 162 O.p.

22 W odpowiedzi na skargę kasacyjną K.M. wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że oświadczenie majątkowe, na które powoływał się organ przygotowane było przez księgową i tylko przez niego podpisane. Podniósł, że również w innych sprawach w tym samym czasie uchybił terminowi, co świadczy o prawdziwości twierdzeń dotyczących jego stanu psychicznego. Natomiast organ wziął pod uwagę jego stan psychofizyczny z czasu złożenia wniosku o przywrócenie termin, a nie z okresu kiedy to uchybienie nastąpiło.

23 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

24 Przystępując do rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej, tj. naruszenia prawa procesowego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 O.p.), należy w pierwszej kolejności odnieść się do wniosku kasatora o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi kasacyjnej.

25 Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

26 Powołanym przepisem ustawodawca wprowadził więc wyjątek od przyjętej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, dając tym samym sądowi możliwość przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów. Należy jednak zauważyć, iż zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Artykuł 183 p.p.s.a. wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić wniosku kasatora o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów. Powoduje to, że w dalszych rozważaniach zostanie pominięta argumentacja odwołująca się do treści wnioskowanych dowodów.

27 Przechodząc do rozpoznania postawionego w podstawie skargi kasacyjnej zarzutu należy stwierdzić, iż jest on niezasadny.

28 Zgodnie z art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. z 2012 r. poz. 749 ze zm. – dalej jako O.p.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1).

29 Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2).

30 Powołana powyżej regulacja prawna uzależnia więc przywrócenie terminu od łącznego spełnienia czterech przesłanek, a mianowicie:

31 1) uchybienie terminowi,

32 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie,

33 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz

34 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany.

35 Zdaniem kasatora Sąd I instancji kierując się humanitarnym przesłaniem zawartym w art. 162 O.p. zaniechał oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia i uzasadnienia swojego stanowiska w relacji do przesłanek art. 162 O.p., a tym samym błędnie uznał, że nie doszło do zawinionego uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Kastor podniósł, iż wskazywane przez stronę okoliczności świadczą o tym, że stan chorobowy nie powstał w czasie biegu terminu do wniesienia odwołania.

36 Uprawdopodobnienie przez wnioskującego braku winy w uchybieniu terminowi jest kluczowe dla tego postępowania i niewątpliwie jest związane bezpośrednio ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu, co z kolei wymaga każdorazowo poddania ocenie przez organ podatkowy.

37 W literaturze przedmiotu podobnie jak w judykaturze wskazuje się, że o braku winy w niedochowaniu terminu można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że jego dochowanie stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, np. siły wyższej (powódź, ostry atak zimy) czy też niektórych zdarzeń losowych (choroby, wypadku czy przerwy w komunikacji). Wskazuje się przy tym, że ocena okoliczności zakomunikowanych przez wnioskodawcę powinna być dokonywana według, tzw. obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy, aby nie wprowadzać do stosunków procesowych elementu niepewności. Stąd też jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu.

38 Organ rozpoznający wniosek strony o przywrócenie terminu musi jednak, z jednej strony mieć na uwadze to, aby nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, a z drugiej strony, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw.

39 W stanie sprawy wnioskodawca powołał się na okoliczności, które spowodowały nasilenie się u niego stanu depresji, na którą chorował od kilku miesięcy. Śmierć matki wnioskodawcy w dniu 22 listopada 2010 r. niewątpliwie jest taką okolicznością, która nie tylko może pogłębić istniejącą depresję, ale ją wywołać. Dlatego nie można podzielić poglądu kasatora, że Sąd I instancji nieprawidłowo dokonał oceny zaskarżonego postanowienia, pomijając niejako istotę tej instytucji prawa. Aczkolwiek nieadekwatne jest stwierdzenie Sądu, że "Przepis art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej jest instytucją o głębokim humanitarnym przesłaniu, umożliwiającym wyrównanie szans na przeprowadzenie postępowania według reguł dwuinstancyjności (...)", bo istnienie w postępowaniu podatkowym instytucji przywrócenia terminu należy raczej wiązać z szeroko rozumianym prawem do obrony przez stronę swoich praw i z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, to jednak dla rozpoznawanej sprawy nie ma to istotnego znaczenia. W rozpoznawanej sprawie strona uprawdopodobniła bowiem brak zawinienia w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołania, w rozumieniu ukształtowanym na tle omawianego przepisu przez doktrynę i orzecznictwo. Do wniosku strona dołączyła zaświadczenie lekarskie potwierdzające wystąpienie zaburzeń depresyjnych, na które cierpi, których nasilenie wystąpiło na przełomie 2010 r. i 2011 r. Należy zauważyć, iż jest to choroba, która ma charakter nieprzewidywalny i niezależny od woli chorego. Oznacza to, że nie wystarczy powołać się na fakt, iż strona choruje na depresję od jakiegoś czasu, ale że w okresie objętym badaniem nic nadzwyczajnego w jej stanie chorobowym nie wystąpiło, czego w niniejszej sprawie zabrakło. Tym samym prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że wskazana przez stronę okoliczność wskazuje na niezawiniony charakter przekroczenia terminu do wniesienia odwołania i jako taka powinna być uwzględniona przy rozpatrywaniu wniosku. Zasadne jest więc twierdzenie Sądu, że "Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wnioski sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym."

40 Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.