Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2024 r., I FZ 96/24

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2024 r., I FZ 96/24

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mariusz Golecki po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia adw. J. D.-H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wr 667/22 oddalające wniosek adw. J. D.-H o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej S. S. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 18 marca 2024 r., sygn. akt. I SA/Wr 667/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek pełnomocnika S. S. (dalej: "Strona", "Skarżący"), tj. J. D.-H (dalej: "pełnomocnik z urzędu", "wnioskodawca") o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w sprawie wniosku Strony o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia.

3 W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie, czynności wyznaczonego z urzędu adwokata, ograniczyły się jedynie do złożenia wniosku o doręczenie mu odpisu wyroku z uzasadnieniem oraz do złożenia opinii o stwierdzeniu braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, którą to opinię adwokat złożył dopiero po ponagleniu go przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Według Sądu pierwszej instancji w aktach brak było adnotacji potwierdzających, że poza wskazanymi powyżej czynnościami podjął jakiekolwiek działania w obronie Strony w rozpatrywanej sprawie.

4 W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, uznając, że brak jest dowodów, iż wnioskujący adwokat udzielił skarżącemu pomocy prawnej po wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, odmówił przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

5 W zażaleniu z 2 kwietnia 2024 r. pełnomocnik z urzędu zarzuciła przedmiotowemu postanowieniu naruszenie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") polegające na błędnym zastosowaniu poprzez odmowę przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu podczas gdy pełnomocnik został faktycznie wyznaczony i podjął wszystkie czynności opisane we wniosku o przyznanie wynagrodzenia, a w tym zapoznał się z materią sprawy, poczynił ustalenia ze Skarżącym, , dokonał ceny wniesienia skargi kasacyjnej, jak też sporządził opinię braku podstaw do wniesienia skargi, czemu sam Skarżący się nie sprzeciwił, wobec czego nie było podstaw do odmowy przyznania wynagrodzenia a ewentualny zakres czynności mógł być jedynie oceniony pod kątem podstawy z art. 250 § 2 p.p.s.a.

6 W związku z powyższym, pełnomocnik Skarżącego wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

9 Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady powyższe określa ww. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm., dalej: "Rozporządzenie"). Przyznanie stronie adwokata jest jedną z form prawa pomocy (art. 244 p.p.s.a.) i ma na celu urzeczywistnienie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść między innymi kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.

10 Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a nadto że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04).

11 Rozporządzenie przewiduje w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b przyznanie opłaty adwokatowi w sytuacji sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, co należy - zdaniem NSA - odnieść również do sytuacji, z którą mamy do czynienia w sprawie, tj. gdy adwokat udziela pomocy prawnej poprzez sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik z urzędu ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje zatem wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a. w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. W przypadku, gdy pomoc prawna polega na sporządzeniu dla strony opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, pełnomocnik powinien wykazać, że opinia została sporządzona i przekazana stronie.

12 W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji podjął czynności w celu ustalenia, czy pomoc prawna została rzeczywiście udzielona. Pełnomocnik Skarżącego po doręczeniu mu odpisu wydanego na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym wyroku oddalającego skargę z uzasadnieniem, nie złożył skargi kasacyjnej lub w terminie do wniesienia takiej skargi opinii stwierdzającej brak podstaw do zaskarżenia niekorzystnego dla stron wyroku. Działania pełnomocnika Skarżącego miały ograniczyć się w istocie do złożenie wniosku o doręczenie mu odpisu wyroku z uzasadnieniem oraz złożenia opinii o celowości kontynuowania procesu, której to odpis został przekazany Skarżącemu przez Sąd pierwszej instancji.

13 W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego Wojewódzki Sad Administracyjny we Wrocławiu zbyt pochopnie odmówił przyznania pełnomocnik Skarżącego wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jak wskazał sam Sąd pierwszej instancji "nie można w sprawie wykluczyć, że adwokat uzyskał kopie niezbędnych dokumentów oraz informacje od samego skarżącego, który sam wnioskował o wyznaczenie właśnie tego adwokata na pełnomocnika z urzędu, argumentując, iż adwokat ten udzielił mu bezpłatnej pomocy prawnej". Jak zasadnie zauważono w treści zażalenia obowiązujące przepisy prawne nie nakładają na pełnomocnika wyznaczonego z urzędu zapoznania się z aktami sprawy wyłącznie w sadzie jako takim, zapoznanie ze stosownymi dokumentami może polegać również na tym, że zostają one udostępnione przez samego skarżącego. Nadto należy zauważyć, ze pełnomocnik Skarżącego prowadziła już przez Sądem pierwszej instancji trzy sprawy Strony (o sygnaturach akt I SA/Wr 1212/21, I SA/Wr 853/22 oraz i SA/Wr 854/22) w których to skargi zostały wywiedzione, a jej samej przyznano stosowne wynagrodzenie z urzędu. Okoliczności te świadczą na korzyść pełnomocnik Skarżącego, chociażby przez to, że wskazują one na to, że miała ona wiedzę na temat spraw podatkowych dotyczących Strony, a w związku z czym nie była konieczna jej obecność w sądzie by zapoznać się ze stosownymi dokumentami.

14 Ponownie rozpatrując wniosek Sąd pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę wskazane powyżej okoliczności.

15 Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.