Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2017 r., I FZ 55/17

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2017 r., I FZ 55/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej w sprawie z zażalenia: I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 1333/16 w sprawie ze skargi: I. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik 2011 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 9 grudnia 2016 r., I SA/Kr 1333/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę I. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: DIS) z 12 września 2016 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, sierpień, wrzesień i październik 2011 r.

3 Sąd pierwszej instancji przypomniał, że ww. decyzja DIS została skarżącej doręczona 14 września 2016 r. i zawierała pouczenie o sposobie zaskarżenia, w tym o terminie i sposobie wniesienia skargi do Sądu za pośrednictwem DIS.

4 Pismem z 17 października 2016 r. skarżąca wniosła za pośrednictwem organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

5 W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przypomniał, że w przypadku wniesienia skargi po upływie terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.), jeśli skarżący nie korzysta z instytucji określonej w art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do odrzucenia skargi, stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, w rozpatrywanej sprawie, zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej 14 września 2016 r., a więc trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał 14 października 2016 r. W sytuacji wniesienia skargi przez skarżącą 17 października 2016 r., skarga ta wniesiona została po upływie terminu ustawowego i w konsekwencji ulegała odrzuceniu.

6 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła jego wydanie z naruszeniem art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 244 § 1 i § 2 oraz art. 245 k.p.c. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodu – zwrotki przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję DIS; art. 43 k.p.a. poprzez jego wadliwe zastosowanie w sprawie; art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w sprawie oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak wskazania podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, uzasadniającą skuteczność doręczenia skarżącej przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję 14 września 2016 r.

7 Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – na potwierdzenie nieobecności skarżącej w miejscu doręczenia 14 września 2016 r.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

9 Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

10 Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości doręczenia skarżącej zaskarżonej decyzji w dniu 14 września 2016 r. Prawidłowe określenie daty doręczenia zaskarżonej decyzji determinuje bowiem ocenę, czy skarga do Sądu pierwszej instancji została wniesienia przez skarżącą z zachowaniem terminu ustawowego określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji prawidłowość uznania przez Sąd pierwszej instancji, że w rozpatrywanej sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a.

11 W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że skarżąca błędnie utożsamia zarzucany brak skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji z naruszeniem wskazanych w zażaleniu przepisów ustawy z 14 września 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 23; dalej: k.p.a.) oraz ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, dalej: k.p.c.). Zgodnie z art. 3 § 1 k.p.a. przepisów k.p.a. nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.; dalej: O.p.), z określonymi w tym przepisie wyłączeniami, które nie dotyczą jednak procedury doręczenia pism. Dla rozpatrzenia istoty sporu w rozpatrywanej sprawie konieczne jest więc zbadanie prawidłowości doręczenia zaskarżonej decyzji podatkowej w kontekście zasad doręczenia pism określonych w O.p.

12 Zarzuty podnoszone przez skarżącego w zażaleniu koncentrują się na dwóch podstawowych kwestiach: po pierwsze na kwestionowaniu prawidłowości ustalenia przez Sąd pierwszej instancji daty skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji oraz po drugie: braku odpowiedniego uzasadnienia przez Sąd pierwszej instancji podstawy prawnej podjętego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia.

13 W pierwszej kolejności należy podkreślić, że doręczenia pism zaliczane są do czynności materialno-technicznych postępowania podatkowego, z dokonaniem jednak których prawo wiąże niekiedy określone i ważkie skutki prawne (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 marca 1998 r., w sprawie I SA/Lu 159/97, publ. LEX nr 33527).

14 W szczególności, co ma istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie, data doręczenia decyzji warunkuje określenie terminu na wniesienie skargi do Sądu administracyjnego pierwszej instancji (art. 53 § 1 p.p.s.a.). Prawidłowe ustalenie terminu doręczenia pisma w postępowaniu podatkowym ma więc istotne znaczenie dla zapewnienia poszanowania możliwości skorzystania z przyznanych w ustawie-p.p.s.a. uprawnień do kwestionowania prawidłowości rozstrzygnięć administracji publicznej przed sądami administracyjnymi. Należy również przypomnieć, że uchybienie terminowi określonemu w art. 53 § 1 p.p.s.a. powoduje szczególnie dotkliwe dla strony skutki w postaci odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a.).

15 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że przy podejmowaniu rozstrzygnięć w przedmiocie odrzucenia środka zaskarżenia Sąd powinien zbadać prawidłowość doręczenia zaskarżonego aktu bowiem warunkuje to ocenę, czy skarga do Sądu administracyjnego została wniesiona przy zachowaniu ustawowego terminu na dokonanie takiej czynności.

16 W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru zaskarżonej decyzji DIS, z którego wynika, iż decyzja została doręczona pod właściwy adres pełnoletniemu domownikowi w dniu 14 września 2010 r. (k. 46 akt administracyjnych). Na zwrotnym poświadczeniu odbioru znajduje się również nieczytelny podpis osoby, która odebrała przesyłkę kierowaną do skarżącej.

17 W zażaleniu skarżąca podnosi istotne wątpliwości co do niemożności ustalenia osoby, której podpis widnieje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru z 14 września 2016 r., jednocześnie wskazując, że żaden z pełnoletnich domowników, ani też sama skarżąca, nie odebrała wskazanej przesyłki w tym dniu.

18 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji ograniczył się do wskazania, że "zaskarżona decyzja (...) została doręczona skarżącej w dniu 14 września 2016 r." Trafnie w tym zakresie podnosi skarżąca w zażaleniu, że Sąd pierwszej instancji nie wskazał, czy uznał, że doręczenie to zostało dokonane bezpośrednio skarżącej lub też, w przypadku uznania że doręczenie zostało dokonane w trybie zastępczym, czy zweryfikowano tożsamość osoby, która odebrała przesyłkę w imieniu skarżącej i czy w konsekwencji prawidłowo zastosowano fikcję doręczenia zastępczego.

19 Wskazane braki uniemożliwiają dokonanie oceny prawidłowości uznania przez Sąd pierwszej instancji za datę właściwego doręczenia zaskarżonej decyzji dzień 14 września 2016 r., a w konsekwencji ocenę legalności zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi oraz odniesienie się do przedstawionych przez skarżącą wniosków dowodowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle zarzutów podniesionych w zażaleniu konieczne jest wyjaśnienie pojawiających się wątpliwości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przy wykorzystaniu dostępnych temu Sądowi środków dowodowych (w szczególności przeprowadzenia procedury reklamacyjnej) w celu ustalenia, czy doręczenie miało miejsce do rąk dorosłego domownika w rozumieniu art. 149 O.p. W związku z tym, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że doręczenia dokonano w trybie zastępczym przez doręczenie pisma dorosłemu domownikowi konieczne jest wyjaśnienie wątpliwości związanych z nieprawidłowym opisem zwrotnego potwierdzenia odbioru. W szczególności należy zwrócić uwagę, że doręczający nie wskazał, który konkretnie dorosły domownik odebrał doręczaną przesyłkę, a podpis osoby odbierającej pismo na zwrotnym potwierdzeniu odbioru jest nieczytelny. W związku z tym na obecnym etapie nie jest możliwe jednoznaczne przesądzenie, że osoba, która podjęła się doręczenia przesyłki adresatowi była dorosłym domownikiem w rozumieniu art. 149 O.p.

20 Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym dokonując wykładni pojęcia "domownika" adresata pisma należy wskazać, że status taki mają zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego, czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe (zob. wyrok NSA z 21 kwietnia 2015 r., II FSK 810/13, CBOSA i powołane tam orzecznictwo).

21 Zatem uznanie za skuteczne doręczenia pisma za pośrednictwem dorosłego domownika wymaga przede wszystkim bezspornego określenia tożsamości osoby, która odebrała w imieniu adresata przesyłkę i której podpis widnieje na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Brak takiego ustalenia przez Sąd pierwszej instancji uniemożliwia kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia oraz odniesienie się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w zażaleniu.

22 Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.