Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2021 r., I FZ 53/21

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2021 r., I FZ 53/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. [...] sp. z o. o. z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I SPP/Gl 291/20 odmawiające przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. [...] sp. z o. o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 listopada 2018 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2. odrzucić wniosek K. [...] sp. z o. o. z siedzibą w B. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I SPP/Gd 291/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. [...] sp. z o. o. z siedzibą w B. (dalej: "Spółka", "Skarżąca", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 listopada 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r..

3 Z uzasadnienia wskazanego orzeczenia oraz akt sprawy wynika, że wyrokiem z dnia 4 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 455/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. [...] sp z o.o. w B. na decyzję Dyrektora izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 30 listopada 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2013 r.

4 Pismem z dnia 6 maja 2020 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł skargę kasacyjną od wskazanego wyroku. Zarządzeniem z dnia 29 maja 2020 r. Przewodniczący Wydziału I wezwał pełnomocnika Strony do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 233 zł, pod rygorem jej odrzucenia.

5 W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Strony w dniu 9 lipca 2020 r. nadał pismo, w którym zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

6 Z kolei postanowieniem z dnia 31 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę kasacyjną z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie 7 dni. Sąd przyjął, że przesyłka zawierająca odpis zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej została doręczona w dniu 1 lutego 2020 r., to jest z upływem czternastu dni o dnia pierwszego awizowania przesyłki. W tym wypadku faktyczne podjęcie przesyłki w placówce pocztowej przez pełnomocnika w dniu 2 lutego 2020 r. nie odnosiło skutku prawnego związanego z doręczeniem.

7 Korespondencja pocztowa zawierająca odpis wymienionego postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną, została wydana pełnomocnikowi w dniu 7 września 2020 r.

8 W piśmie z dnia 14 września 2020 r. pełnomocnik Spółki zawarł wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądów "w sprawie skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 4 lutego 2020 r." Podniósł, że Strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu, gdyż nastąpiło ono na skutek błędu operatora publicznego, to jest wydania przesyłki już po upływie czternastu dni od daty pierwszego awiza. W konsekwencji Strona odbierając przesyłkę w dniu 2 lutego 2020 r. mogła mieć zasadne przekonanie, że to od tej daty należy liczyć termin otwarty do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Do wniosku o przywrócenie terminu dołączono (wypełniony) urzędowy formularz PPPr wniosku o przyznanie prawa pomocy.

9 We wskazanym na początku postanowieniu z dnia 18 stycznia 2021 r., oddalającym wniosek o przywrócenie terminu, Sąd uznał, że podane przez wnioskodawcę powody nie uzasadniają przywrócenia terminu, gdyż od fachowego pełnomocnika można wymagać, aby znał procedury przewidziane w przepisach dla dokonania określonych czynności procesowych. Przy dochowaniu należytej staranności pełnomocnik taki powinien weryfikować datę doręczenia zgodnie z regulacją art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.")

10 W złożonym zażaleniu Strona podniosła, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu, albowiem do uchybienia terminu przyczyniły się działania operatora pocztowego, którym posłużono się w celu doręczenia przesyłki zawierającej odpis zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji uchybień ze strony operatora pocztowego, który wydał przesyłkę po terminie przewidzianym dla takiej czynności. Odmienne stanowisko Sądu pierwszej instancji nie było prawidłowe.

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

12 Zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, zaś wniosek o przywrócenie terminu należało odrzucić.

13 W pierwszej kolejności trzeba przypomnieć, że stosownie do art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast, jak stanowi art. 88 p.p.s.a., spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.

14 Dalej należy odnotować, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi, obok ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, formę przyznania prawa pomocy. Według art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.

15 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że przepis ten dotyczy niezakończonego postępowania sądowoadministracyjnego, tj. postępowania w którym nie zostało wydane orzeczenie kończące sprawę lub orzeczenie takie nie stało się jeszcze prawomocne, a także postępowania zainicjowanego przez stronę po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, które ma doprowadzić do wzruszenia tego prawomocnego orzeczenia, np. poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienia NSA: z dnia 1 lipca 2014 r. sygn. akt I OZ 527/14 oraz z dnia 27 marca 2014 r. sygn. akt I OZ 219/14).

16 Z punktu widzenia przedmiotowej sprawy podkreślić należy, że ustawodawca nie ograniczył prawa strony do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ściśle określonym terminem, a jedynie powyżej scharakteryzowanymi ramami wyznaczonymi z uwagi na bieg postępowania. Tym samym, skoro ustawa nie zakreśla terminu do dokonania tej czynności procesowej (złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy), nie można przeto uchybić terminowi do jej dokonania, a w konsekwencji brak jest również podstaw do jego przywrócenia (por. analogicznie NSA w postanowieniach: z dnia 20 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 300/14 oraz z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 308/14). Kwestię tę przeoczył Sąd pierwszej instancji rozpoznając merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

17 Co się zaś tyczy sposobu rozstrzygnięcia niniejszej kwestii wpadkowej, to Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 8 grudnia 2009 r. sygn. akt II GPS 5/09 zwrócił uwagę, że nie jest dopuszczalne uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 189 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie przywrócenia terminu i odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu jako niedopuszczalnego lub spóźnionego. W uzasadnieniu uchwały wskazano jednak, że możliwość taka istnieje, ale na podstawie innego przepisu, a mianowicie art. 188 w związku z art. 88 p.p.s.a. Przepis art. 88 p.p.s.a. ma w postępowaniu zażaleniowym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym odpowiednie zastosowanie, stosownie do art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a.

18 Wynika z powyższego, że na gruncie przepisów p.p.s.a. nie ma przeszkód do uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o odmowie przywrócenia terminu i odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako niedopuszczalnego lub spóźnionego, jednakże za podstawę prawną wydania takiego postanowienia - jak to wyżej wskazano - nie może służyć art. 189 P.p.s.a., lecz art. 188 w związku z art. 88, art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a.

19 Ponadto w powołanej uchwale (sygn. akt II GPS 5/09) stwierdzono również, że "zakaz reformationis in peius, o którym mowa w art. 134 § 2 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a., nie ma co do zasady zastosowania do rozstrzygnięć o charakterze wpadkowym, a w szczególności w sytuacji zastąpienia przez Naczelny Sąd Administracyjny wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny rozstrzygnięcia procesowego, nieprzyznającego stronie żadnych praw, innym postanowieniem procesowym o podobnym dla strony walorze. Taka sytuacja, niepociągająca za sobą naruszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zakazu reformationis in peius, ma miejsce w okolicznościach objętych pytaniem nr 2, gdy w miejsce postanowienia o odmowie przywrócenia terminu doszło do odrzucenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wniosku strony w tym przedmiocie jako niedopuszczalnego lub spóźnionego".

20 Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w cytowanej uchwale i jej uzasadnieniu oraz opartą na tym poglądzie praktykę orzeczniczą (por. np. postanowienia NSA: z dnia 30 września 2011 r. sygn. akt II FZ 438/11; z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt II GZ 504/12; z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OZ 48/13; z dnia 20 listopada 2013 r. sygn. akt II OZ 1035/13; z dnia 11 lutego 2014 r. sygn. akt I OZ 70/14; z dnia 7 października 2014 r. sygn. I FZ 345/14 oraz z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt II FZ 796/18).

21 W sytuacji, jaka miała miejsce w przedmiotowej sprawie, to jest w razie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, dla której to czynności ustawa nie określa ścisłego terminu, wniosek Strony uznać należało za niedopuszczalny.

22 Zarzuty zażalenia dotyczące braku zawinienia pełnomocnika Skarżącej w uchybieniu terminowi nie mogły więc odnieść zamierzonego skutku.

23 Ze wskazanych powyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 88, art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.