Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2024 r., I FZ 41/24

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2024 r., I FZ 41/24

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. spółka komandytowa z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 492/23 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi S. spółka komandytowa z siedzibą w O. na decyzję Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2023 r., nr 398000-COP.4103.16.2022.ADB w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do listopada 2019 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 1. S. spółka komandytowa z siedzibą w O. (dalej: Spółka lub Skarżąca) zażaleniem z dnia 22 grudnia 2023 r. zaskarżyła w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Po 492/23. Postanowieniem tym Sąd odrzucił skargę Spółki na decyzję Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2023 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do listopada 2019 r.

3 2. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji ustalił i przyjął, że: - w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 października 2023 r. Spółka została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 12.873 zł, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi; -przesyłka z wezwaniem była dwukrotnie awizowana (w dniach: 24 października 2023 r. i 2 listopada 2023 r.), a następnie zwrócona do Sądu z adnotacją "nie podjęto w terminie"; - zwróconą przesyłkę dołączono do akt sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 7 listopada 2023 r. (vide k. 36 akt sądowych); - siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu upływał zatem z dniem 14 listopada 2023 r., a Spółka nie uiściła wpisu w tym terminie; - wystąpiły więc podstawy do odrzucenia skargi (jako nieopłaconej mimo wezwania) na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej P.p.s.a.).

4 3. W zażaleniu Skarżąca zarzuciła Sądowi naruszenie przepisów postępowania, a to art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe zastosowanie, albowiem Spółka nie uchybiła terminowi do uzupełnienia braku skargi w zakresie uiszczenia wpisu, gdyż zarządzenie w tym zakresie nie zostało jej doręczone. Nie miała zatem żadnej wiedzy o konieczności uzupełnienia tego braku.

5 Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji celem prawidłowego doręczenia jej wezwania do uiszczenia wpisu. Skarżąca domagała się dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z: a) oświadczeń pracowników Spółki obecnych w pracy w dniach awizacji o nieotrzymaniu ani przesyłki, ani awiza; b) pisma do Poczty Polskiej z prośbą o udzielenie informacji w sprawie nieotrzymanej przesyłki oraz dokumentu awiza.

6 Spółka wniosła również, aby to Sąd zwrócił się do Poczty Polskiej z reklamacją. Nadto złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu i dokonała tej czynności, wpłacając 12.873 zł na konto Sądu.

7 3.2. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca wskazała, że:- nie otrzymała ani przesyłki z wezwaniem do uiszczenia wpisu, ani pierwszego i drugiego awizo, mimo że zarówno w dniu 24 października 2023 r., jak i w dniu 2 listopada 2023 r., w siedzibie Spółki byli obecni jej pracownicy upoważnieni do odbioru korespondencji; - nie było sensu pozostawiania awizo (np. w drzwiach siedziby Spółki) w sytuacji, gdy pod jej adresem byli obecni pracownicy; - pozostawienie awiza w drzwiach lokalu byłoby też ryzykowne z uwagi na niesprzyjające warunki pogodowe; - Spółka nie miała żadnego interesu w tym, aby nie odebrać pisma z Sądu.

8 3.3. W piśmie procesowym z dnia 4 stycznia 2024 r. Skarżąca przywołała odpowiedź otrzymaną od Poczty Polskiej (z dnia 3 stycznia 2024 r.), w której potwierdzono, że przesyłka z Sądu była jedyną, którą próbowano doręczyć Spółce w dniach awizacji. Jednocześnie Skarżąca dołączyła pismo Poczty Polskiej skierowane do innej spółki mającej siedzibę pod tym samym adresem, a powiązanej osobowo ze Spółką, w którym potwierdzono prawidłowe doręczenie korespondencji w dniu 2 listopada 2023 r. pod tym adresem.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

10 4. Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, aczkolwiek nie ze względu na postawiony w nim zarzut i motywy przywołane na jego rzecz. Dla porządku zaznaczyć należało, że Naczelny Sąd Administracyjny nie zajmował się wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu.

11 4.1. Zgodnie z art. 82 P.p.s.a. "Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna się od ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub zarządzenia, a gdy ustawa przewiduje doręczenie z urzędu - od jego doręczenia". W świetle art. 73 § 1-4 P.p.s.a. "§ 1. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-68, art. 69 § 1 oraz art. 70-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. § 3. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. § 4. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.".

12 Przepis ten reguluje warunki, w jakich dochodzi do fikcji prawnej doręczenia. Spełnienie tych warunków umożliwia przyjęcie (domniemanie), że przesyłka dotarła do adresata, a on mógł się z nią zapoznać. Skuteczność doręczenia dokonanego w tym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które może być odebrane. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi bowiem w razie niespełnienia warunków określonych w art. 73 P.p.s.a. i tym samym nie wywoła skutków prawnych dla strony zobowiązanej do dokonania czynności procesowej.

13 4.2. Sąd pierwszej instancji uznał, że w trybie fikcji prawnej doręczenia wezwanie zostało doręczone Spółce z dniem 7 listopada 2023 r. Spółka wskazywała natomiast, że nie otrzymała żadnego awizo.

14 Co prawda trudno było udowodnić (poza samym twierdzeniem), że listonosz w istocie nie pozostawił awizo ani w dniu 24 października 2023 r., ani w dniu 2 listopada 2023 r., chociaż stanu takiego nie można z góry wykluczyć. W niniejszej sprawie istotne było jednak to, że akta sądowe wskazywały na nieprawidłowości w doręczeniu przesyłki zawierającej wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, które wykluczyły możliwość uznania jej za doręczoną. Mianowicie w aktach tych (karta 36) znajduje się koperta z przesyłką (wezwaniem) objętą fikcją prawną doręczenia, na której umieszczono trzy adnotacje operatora pocztowego, że przesyłka była awizowana w dniu 24 października 2023 r. i w dniu 2 listopada 2023 r., a następnie zwrócona do adresata w dniu 10 listopada 2023 r. Z kolei na dokumencie "Potwierdzenie odbioru" wskazano, że "2) Przesyłki nie doręczono w sposób określony w pkt 1, przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej [...], o czym w dniu 24.10.2023 (...- tu podpis [przyp. NSA]) umieszczono zawiadomienie:". Dalej jednak nie zaznaczono już właściwego pola, a mianowicie: "w drzwiach adresata", "w oddawczej skrzynce pocztowej", "w skrytce pocztowej", mimo że na dokumencie tym (tzw. zwrotce) znajduje się wskazanie: "Zaznaczyć właściwy kwadrat.".

15 W takim stanie rzeczy nie można było stwierdzić, gdzie pozostawiono adresatowi zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki poleconej, a tym samym że faktycznie zostało ono pozostawione. Zabrakło wyraźnej, rzetelnej i pełnej informacji dotyczącej tej kwestii. Zasadniczo zawiadomienie o złożeniu pisma w placówce pocztowej w myśl art. 73 § 2 P.p.s.a. powinno nastąpić w pierwszej kolejności przez jego umieszczenie w skrzynce oddawczej, a dopiero gdy to jest niemożliwe, to w drzwiach adresata. Ta kolejność - jak wynika z treści wskazanego przepisu - nie jest przypadkowa. Wyraźnie bowiem uregulowano "zawiadomienie (...) umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe.".

16 4.3. W orzecznictwie podkreśla się, że dla skuteczności doręczenia w trybie art. 73 P.p.s.a. konieczne jest zaznaczenie przez doręczyciela na "Potwierdzeniu odbioru", gdzie umieścił on zawiadomienie o przesyłce dla adresata (vide: postanowienie NSA z dnia 9 października 2010 r., sygn. akt I GSK 939/10 i powołane tam orzecznictwo). Ponadto wskazać trzeba, że wadliwości co do nierzetelnej/ niepełnej informacji dotyczącej sposobu awizowania przesyłki, nie może konwalidować ani podanie przyczyny takiego stanu, ani złożone ex post oświadczenie doręczyciela o sposobie awizowania przesyłki (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt II FSK 2869/13).

17 4.4. Wobec powyższego skonstatować należało, że Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do przyjęcia, że w sprawie tej w dniu 7 listopada 2023 r. doszło do skutecznego doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w trybie fikcji prawnej doręczenia, o której mowa w art. 73 P.p.s.a.

18 W tej sytuacji niezasadne było odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., w świetle którego "Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.". Odrzucenie skargi z uwagi na brak fiskalny, którym jest obarczona, gdy nie zostały zachowane warunki doręczenia stosownego wezwania, jest naruszeniem art. 73 i art. 220 § 3 P.p.s.a., a w konsekwencji również konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu.

19 4.5. Na marginesie należało odnotować, że przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w tym art. 194 § 1 pkt 1a P.p.s.a. dopuszczający zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi w przypadkach, o których mowa m.in. w art. 58 § 1 pkt 3 oraz art. 220 § 3 P.p.s.a., nie stawiają temu środkowi zaskarżenia tak wysokich wymogów jak przy skardze kasacyjnej. Zażalenie, za wyjątkiem zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej (art. 194 § 4 P.p.s.a.), nie jest też objęte przymusem adwokacko-radcowskim.

20 Mankamenty zażalenia nie mogły zatem stanowić przeszkody w jego rozpoznaniu i uwzględnieniu, mimo że radca prawny reprezentujący Spółkę: - zarzucił naruszenie przepisu, który nie był w sprawie stosowany (art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.); - nie zarzucił naruszenia przepisów, które były w sprawie stosowane (art. 73 i art. 220 § 3 P.p.s.a.); - mimo upoważnienia do przeglądania akt sprawy, nie wytknął nieprawidłowości, które z nich wynikały.

21 Usprawiedliwione było zatem przyjęcie, że w sprawie objętej zażaleniem zaistniały podstawy do podważenia prawidłowości zastosowania fikcji prawnej doręczenia wezwania w przedmiocie wpisu, a w konsekwencji i odrzucenia skargi.

22 4.6. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.