Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2018 r., I FZ 303/18

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2018 r., I FZ 303/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 18 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 237/18 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do grudnia 2010 r., postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z 6 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 237/18, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm), dalej: p.p.s.a., odmówił przywrócenia na wniosek B. W. (dalej: strona lub skarżąca) terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Orzeczenie to zapadło w następującym stanie faktycznym:

3 Pismem z 2 marca 2018 r. strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 17 stycznia 2018 r. w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2010 r., nie uiszczając równocześnie z tego tytułu należnej opłaty sądowej (wpisu od skargi). W związku z tym, w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 3 kwietnia 2018 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, w wyznaczonym terminie, pod rygorem odrzucenia skargi. Przedmiotowe wezwanie - w związku z nieodebraniem go przez skarżącą pomimo dwukrotnego awizowania - zostało uznane za doręczone w trybie art. 73 § 4 p.p.s.a. 24 kwietnia 2018 r., a wyznaczony w nim termin do opłacenia skargi upłynął bezskutecznie. W konsekwencji postanowieniem z 16 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Sz. 237/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę strony odrzucił.

4 Następnie 12 czerwca 2018 r. do Sądu pierwszej instancji wpłynęło pismo skarżącej zatytułowane "Zażalenie", odwołujące się do postanowienia tego Sądu z 16 maja 2018 r. Jednakże w odpowiedzi na wezwanie Sądu strona - pismem z 27 lipca 2018 r. - wyjaśniła, że ww. pismo procesowe stanowi w istocie wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi.

5 Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku w oparciu o art. 86 § 1 i nast. p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił stronie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że przywrócenie terminu nie było możliwe, gdyż skarżąca wraz z wnioskiem nie dokonała czynności, dla której wyznaczony był uchybiony termin (nie uiściła wpisu od skargi), a ponadto uchybienie terminu nastąpiło z winy strony, gdyż było efektem niedopełnienia przez nią należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw.

6 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu zażalenia zaś podniosła, że wnioskując o przywrócenie terminu wskazała wyraźnie, iż od dłuższego czasu prowadzonych jest przeciwko niej kilkanaście różnego rodzaju postępowań (administracyjnych, skarbowych, sądowych). W ramach m. in. wznowionego postępowania skarbowego skarżąca stara się dowieść nieprawidłowości decyzji wymiarowej, która zapoczątkowała kłopoty finansowe jej i jej rodziny. Skarżąca wskazała również na dysproporcję pomiędzy wysokością wpisu od skargi, do zapłacenia którego odmówiono jej przywrócenia terminu (100 zł), a wartością sporu w toczących się wobec niej postępowaniach (przekraczającą kilkaset tysięcy złotych). Zdaniem strony, nawet biorąc pod uwagę zasady współżycia społecznego oraz brak winy z jej strony, termin powinien zostać przywrócony, a dokonana wpłata zaliczona na poczet wpisu sądowego.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

9 Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania, zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 p.p.s.a. - pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie.

10 Z przywołanych regulacji wynika, że aby mogło dojść do przywrócenia uchybionego terminu, muszą zostać spełnione następujące przesłanki: złożenie wniosku; wskazanie w nim przyczyny uchybienia terminu oraz momentu jej ustąpienia; zachowanie siedmiodniowego terminu do złożenia ww. wniosku od momentu ustąpienia przyczyny; uprawdopodobnienie braku winy wnioskodawcy w uchybieniu terminu; dokonanie czynności, dla której był wyznaczony uchybiony termin.

11 Wszystkie te warunki muszą przy tym zostać spełnione łącznie, a zatem brak zaistnienia któregokolwiek z nich eliminuje możliwość pozytywnego załatwienia wniosku o przywrócenie terminu.

12 Zaznaczyć należy, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., II FZ 320/11; to i wszystkie cytowane w dalszej części uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu.

13 Równocześnie podkreślenia wymaga, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m. in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2010 r., II OZ 849/10, z 28 marca 2012 r. II OZ 179/12). Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego - który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy - wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji.

14 Pozostałe przesłanki (zachowanie odpowiedniego terminu, dokonanie czynności procesowej, dla której wyznaczony był uchybiony termin) co do zasady nie nastręczają obiektywnych trudności przy stwierdzeniu ich spełnienia.

15 Odnotować przy tym należy, że w orzecznictwie uznaje się, iż wniosek o przywrócenie terminu bez równoczesnego dokonania czynności procesowej dotknięty jest brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu. Przykładowo w postanowieniu z 13 maja 2005 r., I OZ 437/05, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że niedopełnienie przez wnoszącego o przywrócenie terminu niedokonanej w terminie czynności procesowej polegającej na niedołączeniu do składanego wniosku pisma procesowego w postaci skargi kasacyjnej należy traktować jako brak formalny, podlegający – na zarządzenie przewodniczącego – usunięciu w ramach tzw. postępowania naprawczego przewidzianego w art. 49 p.p.s.a. W innym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że złożenie skargi kasacyjnej równocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, która nie została sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego, jest brakiem formalnym tego wniosku, do którego usunięcia sąd powinien wezwać stronę przez zobowiązanie jej na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. do złożenia skargi kasacyjnej sporządzonej przez adwokata lub radcę prawnego w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (postanowienie z 8 maja 2008 r., I OZ 319/08).

16 Przez dokonanie czynności w rozumieniu art. 87 § 4 p.p.s.a. należy rozumieć czynność niewadliwą, względnie obarczoną brakiem formalnym podlegającym usunięciu. Innymi słowy, do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu sąd przystępuje dopiero wówczas, gdy strona dopełniła wszystkich wymogów formalnych, od których uzależnione jest nadanie właściwego biegu czynności, której nie dokonała w terminie (B. Dauter , [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer Polska, wyd. VII, Warszawa 2018).

17 Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji należy pozostawić w obrocie prawnym.

18 Przede wszystkim nie budzi wątpliwości, że skarżąca - wnosząc o przywrócenie terminu - nie dopełniła czynności procesowej, dla której Sąd wyznaczył jej termin, tj. nie uiściła wpisu od skargi. Za takie działanie nie można bowiem uznać wpłaty kwoty 100 zł dokonanej w imieniu skarżącej na rachunek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie 5 lipca 2018 r. (k. 48). Jak bowiem wynika z akt sprawy, powyższe nastąpiło na poczet wpisu od zażalenia z 10 czerwca 2018 r., które następnie zostało przez ww. Sąd uznane - zgodnie z żądaniem skarżącej - za wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, a wpłacona kwota została zwrócona stronie.

19 Dodatkowo zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie wpis od skargi wynosił 200 zł, a zatem nawet gdyby dokonać - jak chce skarżąca - zaliczenia wpłaconej uprzednio kwoty na poczet wpisu od skargi, nie pokryłoby to całości należnej opłaty, czyli czynność procesowa, dla której Sąd pierwszej instancji wyznaczył termin, w dalszym ciągu pozostałaby niedopełniona.

20 Wprawdzie w takiej sytuacji - jak wskazano powyżej - Sąd pierwszej winien był na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. wezwać skarżącą do usunięcia braku formalnego wniosku poprzez uiszczenie wpisu od skargi, czego jednakże nie uczynił. Uchybienie to pozostaje jednakże bez wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy z uwagi na niespełnienie przez stronę innego warunku przywrócenia terminu, dotyczącego zasadności jej wniosku.

21 Należy bowiem zgodzić się z Sądem pierwszej instancji co do oceny kwestii zawinienia przez skarżącą uchybienia terminu w rozpoznawanej sprawie.

22 Jak wynika z treści wniosku strony, powodem uchybienia przez nią terminu były przejściowe problemy finansowe oraz zła kondycja fizyczna i psychiczna skarżącej, związane z ilością toczących się równolegle wobec niej i jej męża postępowań administracyjnych (podatkowych), sądowych (karnych i cywilnych) i sądowoadministracyjnych, powodujących przy tym konieczność ponoszenia niemałych wydatków. Skarżąca wyjaśniła też, że z powyższych względów trudno jest jej organizacyjnie dopilnować terminowości załatwiania spraw.

23 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazując na taki powód niedokonania wpłaty wpisu od skargi pomimo wezwania Sądu, skarżąca w istocie przyznała się do nienależytego dbania o prowadzenie własnych spraw, a zatem do niedbalstwa w tym zakresie, które to niedbalstwo - jak wskazano w początkowej części rozważań Sądu kasacyjnego - jest formą winy nieumyślnej.

24 Zasadnie przyjął zatem Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności świadczących o braku winy w uchybieniu terminu.

25 Na zakończenie, mając na uwadze, że zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak też w rozpoznawanym zażaleniu, skarżąca wskazywała na problemy finansowe swojej rodziny, utrudniające wywiązywanie się z obowiązków ponoszenia kosztów sądowych w licznych postępowaniach, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadne wskazać, że strona, która nie ma możliwości ponoszenia kosztów związanych z dochodzeniem swoich roszczeń na drodze sądowej, może wnioskować o przyznanie jej prawa pomocy, poprzez zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów w całości lub w części lub ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek o prawo pomocy można złożyć na każdym etapie postępowania, jednakże przyznanie takiego prawa skutkować będzie wyłącznie na przyszłość. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie, po wezwaniu strony skarżącej do uiszczenia wpisu, przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty uzależnione jest od tego, czy wniosek w tym przedmiocie zostanie złożony w terminie otwartym do uiszczenia wpisu. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie ww. terminu nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczania opłat, do których strona została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 marca 2017 r., I OZ 486/17, z 8 marca 2017 r., I GZ 35/17, z 13 stycznia 2012 r., II OSK 81/12 oraz z 30 sierpnia 2011 r. I FZ 181/11).

26 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.