Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2023 r., I FZ 289/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2023 r., I FZ 289/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Golec po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 597/22 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 9 marca 2022 r., nr 2201-IOV-1.4103.246-274.2020/10/11 w przedmiocie podatku od towarów i usług od marca 2012 r. do sierpnia 2013 r. i od stycznia 2015 r. do listopada 2015 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 11 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi K. P. (powoływanej dalej jako skarżąca lub strona) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 9 marca 2022 r., w przedmiocie podatku od towarów i usług od marca 2012 r. do sierpnia 2013 r. i od stycznia 2015 r. do listopada 2015 r. (postanowienie z uzasadnieniem dostępne jest w bazie CBOSA na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).

3 W uzasadnieniu postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżąca wskazał, że przyczyną nieuzupełnienia braków formalnych skargi był brak osobistego odebrania przez skarżącą przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wezwanie to z powodu zmiany przez skarżąca miejsca zamieszkania zostało doręczone w trybie zastępczym. Sąd w uzasadnieniu ww. postanowienia uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności, które świadczyłyby o tym, że uchybienie terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi miało charakter niezawiniony. W ocenie sądu, fakt zmiany miejsca zamieszkania i niepowiadomienia sądu o tej okoliczności, nie może świadczyć o dochowaniu przez stronę należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw a tym samym nie może wskazywać na brak winy w uchybieniu terminowi. Skoro skarżąca w następstwie złożenia skargi na decyzję organu odwoławczego zainicjowała wszczęcie postępowania sądowego, to winna była liczyć się z tym, że w związku z toczącym się postępowaniem sądowym, mogą być jej doręczane pisma procesowe. W interesie skarżącej leżało zatem niezwłoczne powiadomienie sądu o zamianie miejsca zamieszkania tak, aby w ten sposób uchronić się przed negatywnymi skutkami związanymi z nieotrzymaniem korespondencji z sądu. Wobec powyższego nie można było przyjąć, że brak zawiadomienia sądu przez skarżąca o zmianie miejsca zwieszeniami miał charakter niezawiniony.

4 W zażaleniu wywiedzionym od powyższego postanowienia skarżąca zażądała jego uchylenia. Skarżąca zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

5 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 86 § 1 w zw. z art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, powoływanej dalej jako: P.p.s.a.) przez ich niewłaściwe zastosowanie i nieprzywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, pomimo dochowania przez skarżącą wymogów dla takiego przywrócenia i wskazania, że nie zamieszkuje ona pod adresem, na który skierowano korespondencję sądową oraz uzupełnienia tych braków wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu;

6 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 86 § 1 w zw. z art. 87 P.p.s.a. i uznanie, że przyczyna niewykonania zobowiązania w terminie nie stanowi przyczyny niezawinionej przez skarżącą, bowiem nie przedstawiła dowodów potwierdzających opisany stan rzeczy, pomimo że skarżąca nie ma faktycznej możliwości dysponowania żadnymi dowodami potwierdzającymi zmianę miejsca zamieszkania, ponieważ zamieszkuje obecnie u rodziców, z którymi nie ma podpisanej żadnej umowy;

7 3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 86 § 1 w zw. z art. 87 P.p.s.a. i uznanie, że skarżąca nie informowała o zmianie adresu, podczas gdy informacja taka została przekazana we wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz w drugiej sprawie prowadzonej przez tut. sąd równolegle - sygn. akt I SA/Gd 1344/21;

8 4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i odrzucenie skargi, podczas gdy skarżąca złożyła uzasadniony wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, przy jednoczesnym wskazaniu brakujących informacji - numeru PESEL i wartości przedmiotu zaskarżenia;

9 5) naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. przez pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw, wyrażające się w nieuwzględnieniu przez sąd wniosku o przywrócenie skarżącej terminu do uzupełnienia braków formalnych, których uzupełnienie de facto nie wpływało na merytoryczną treść skargi oraz tryb prowadzenia postępowania, podczas gdy sąd winien uwzględnić wniosek skarżącej i nadać sprawie dalszy bieg.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

12 Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, żeby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że uchybienie przez stronę terminowi nie nastąpiło z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy.

13 Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu, a mianowicie zarzutu nieważności postępowania, należało stwierdzić, że pozbawienie strony możności obrony jej praw, o jakim mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., zachodzi wtedy, gdy wskutek uchybień procesowych strona nie mogła brać udziału w istotnej części postępowania i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień, przy czym pozbawienie możności obrony praw musi mieć charakter realny, a nie hipotetyczny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., III CKN 416/98 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2006 r., II OSK 437/05 - za J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2008, teza 23 do art. 183, s. 470-471). Zarzut nieważności postępowania jest chybiony, gdyż skarżąca nie wykazała, by doznała jakiegokolwiek uszczerbku w obronie swych praw, a w szczególności, by została pozbawiona prawa do sądu. Skarżąca miała zapewniony dostęp do sądu, o czym świadczą twierdzeniu zawarte w zażaleniu, Skarżąca w zażaleniu wskazuje, że pozbawienie jej prawa do sądu jest następstwem nieuwzględnienia przez sąd jej wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, których uzupełnienie de facto nie wpływało na merytoryczną treść skarg oraz tryb prowadzenia postępowania. Skoro w stosunku do skarżącej zostało wydane postanowienie rozstrzygające w przedmiocie przywrócenia terminu do uzupełnienia skargi, które skarżąca mogła zaskarżyć do sądu drugiej instancji (co też uczyniła) to brak było podstaw do twierdzenia, że skarżąca została pozbawiona możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem.

14 Sama okoliczność zastosowania przez sąd środka prawnego przewidzianego w ustawie w postaci odrzucenia skargi, nie może być traktowane jako pozbawienie strony możliwości obrony jej praw przed sądem. Przedmiotem zarzutu opartego na art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. mogą być zachowania sądu, które są niezgodne z prawem. Zakresem tego przepisu nie są objęte środki prawne, które sąd zastosował w sposób zgodny z prawem.

15 Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Okoliczności podnoszone przez skarżącą nie uzasadniały przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Osoba należycie dbająca o swoje interesy, która zainicjowała postepowanie postępowanie sądowe, powinna zadbać o należyty odbiór kierowanej do niej korespondencji. Dlatego zmiana miejsca zamieszkania, jako przyczyna uprawdopodobniająca brak winy w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym, co do zasady musi być zdarzeniem nagłym i nieprzewidywalnym. Strona musi też wykazać, że po zmianie miejsca zamieszkania, niezwłocznie podjęła niezbędne kroki w celu zawiadomienia sądu o nowym adresie zamieszkania. Tylko w takiej sytuacji można twierdzić, że strona bez własnej winy nie zdążyła powiadomić sądu o nowym miejscu zamieszkania. Wnioski te uzasadnia art. 70 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że strona ma obowiązek zawiadomić sąd o zmianie adresu miejsca zamieszkania lub adresu do doręczeń, pod rygorem uznania za skuteczne doręczeń dokonanych na dotychczasowy adres (art. 70 § 2 P.p.s.a.).

16 Ponadto, obowiązek uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, nie oznacza, że strona może poprzestać wyłącznie na gołosłownych twierdzeniach. W rozpoznanej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu, z którego wynikałoby, że rzeczywiście doszło do zmiany miejsca zamieszkania. Nie wykazała też, że zmiana ta miała charakter niespodziewany i nagły. Skarżąca nie wykazała też, że dokonała zawiadomienia sądu o nowym adresie miejsca zamieszkania. Jej twierdzenia, że uczyniła to w postepowaniu sądowym prowadzonym pod sygnaturą I SA/Gd 1344/21 a także we wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych nie są poparte dowodami. Jednocześnie z treści wniosku nie wynika, w jakim terminie doszło do zmiany miejsca pobytu strony. Skarżąca nie wskazała kiedy opuściła dotychczasowe miejsce zamieszkania i czy okoliczność ta miała miejsce w dacie uniemożliwiającej odbiór wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Oznacza to, że sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W tym stanie rzeczy w świetle treści art. 86 § 1 P.p.s.a. prawidłowa była odmowa przez sąd przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi.

17 Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.