Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2023 r., I FZ 28/23

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 marca 2023 r., I FZ 28/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 663/21 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2021 r., nr 1801-IOV-2.4103.104.2020 w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 663/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek skarżącej K. B. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

3 W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że w piśmie z dnia 20 grudnia 2022 r. skarżąca wystąpiła do Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 27 stycznia 2022 r. oddalającego skargę strony na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 czerwca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2015 r.

4 W treści żądania skarżąca wskazała, że zamieszkuje pod jednym adresem wraz z rodziną i matką (w dwóch wydzielonych mieszkaniach). Zawiadomienie o rozprawie sądowej, na której zapadł wyrok odebrała jej matka, która po śmierci męża (w 2021 r.) znajduje się w złym stanie psychicznym, ma problemy z poruszaniem się i wymaga opieki. Strona zaznaczyła, że pocztę pozostawioną w mieszkaniu rodziców odbiera raz w tygodniu, jednakże wśród tej korespondencji nie było zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej 27 stycznia 2022 r. Ponadto stwierdziła, że od czasu wybuchu pandemii COVID-19 starała się chronić rodziców przed skutkami ewentualnego zakażenia, co nie pozwoliło jej wypytać matki o to, czy listonosz pozostawił dla niej jakąś przesyłkę. Skarżąca podkreśliła, że o wydaniu wyroku dowiedziała się od ustanowionego w sprawie karnej pełnomocnika, który w dniu 16 grudnia 2022 r. poinformował ją o rozstrzygnięciach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W dalszej części wniosku strona opisała okoliczności rozpoczęcia działalności gospodarczej w 2007 r. (po śmierci syna w 2004 r.), wskazała na swój stan zdrowia (tj. diagnostykę w kierunku stwardnienia rozsianego), a także obciążenie związane w prowadzeniem licznych sporów podatkowych. Skarżąca podkreśliła, że przez cały czas trwania postępowań zajmowała się chorą matką i dziećmi, których nie chciała obciążać własnymi problemami. Nadmieniła również, że we wczesnych godzinach rannych w dniu 24 listopada 2022 r. została zatrzymana w swoim domu i doprowadzona do prokuratury, co wiązało się z bardzo dużym stresem dla niej i członków jej rodziny. Zdaniem skarżącej, o braku winy w niedochowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku świadczył całokształt przedstawionych przez nią okoliczności. Do wniosku dołączono kopię postanowienia o zatrzymaniu z dnia 24 listopada 2022 r., kopię odpisu skróconego aktu zgonu syna, dokumentację medyczną dotycząca leczenia skarżącej z 2019 r. i kopie wyników badań z 2022 r., kopie dokumentacji medycznej dotyczącej procesu leczenia ojca z lat 2020-2021.

5 W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wskazane przez stronę okoliczności nie mogły stanowić podstawy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie orzeczenia w świetle art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: Ppsa).

6 W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie, zarzucając naruszenie art. 86 § 2 Ppsa poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 27 stycznia 2022 r., mimo uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W ocenie strony, splot opisanych przez nią niepomyślnych okoliczności (trudności związane z prowadzeniem kilku postępowań, przy jednoczesnym obowiązku sprawowania opieki nad matką i dziećmi, stan psychiczny matki, która nie zawsze pamięta o przekazywaniu wpływającej korespondencji, ograniczony kontakt z matką w czasie trwającej pandemii) uprawdopodabnia brak zawinienia w dokonaniu czynności procesowej.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

9 Regułą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest bezskuteczność czynności podjętych przez stronę po terminie. Zasada ta nie ma jednakże charakteru bezwzględnego. W myśl art. 86 § 1 zd. 1 oraz art. 87 § 2 Ppsa przywrócenie terminu przez sąd na wniosek strony jest możliwe pod warunkiem, że uprawdopodobni ona brak winy w przekroczeniu terminu.

10 Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą przy ocenie okoliczności usprawiedliwiających opóźnienie należy brać pod uwagę kryterium starannego działania wymaganego od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może bowiem nastąpić wyjątkowo i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zadaniem podmiotu ubiegającego się o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest więc uwiarygodnienie przyczyn uchybienia terminowi jako przeszkód nie dających się pokonać nawet przy dołożeniu największego wysiłku (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 11 maja 2022 r., I GZ 134/22; 23 września 2014 r., II GZ 523/14 czy 15 lipca 2014 r., II FZ 832/14 – treść orzeczeń dostępna w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie https://cbois.nsa.gov.pl/cbois/query).

11 W świetle powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu co do braku przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu w rozpatrywanej sprawie. Mimo powołania przez stronę szeregu różnorodnych okoliczności, z argumentacji skarżącej wynikało, że bezpośrednią przyczyną niedochowania przez nią terminu był brak wiedzy o rozprawie wyznaczonej na dzień 27 stycznia 2022 r. wobec nieprzekazania korespondencji przez matkę, która odebrała zawiadomienie o terminie rozprawy w dniu 29 listopada 2021 r. (zob. zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 117 akt sąd.).

12 Zdaniem Sądu drugiej instancji, wskazane w tym zakresie wyjaśnienia strony nie świadczyły o zaistnieniu wyjątkowych okoliczności uprawdopodabniajacych brak winy w przekroczeniu terminu. Zasadnie wskazał w tym względzie Sąd pierwszej instancji, że matka skarżącej odbierała przesyłki z sądu kierowane do strony, a skarżąca nie kwestionowała skuteczności przedmiotowych doręczeń. Nie było również przekonujące twierdzenie, że skarżąca nie mogła dopytać matki o korespondencję, skoro jednocześnie potwierdziła ona, że mimo ograniczonych kontaktów z matką (z uwagi na zagrożenie zakażeniem koronawirusem), sprawuje nad nią opiekę i raz w tygodniu odbiera przesyłki z domu rodziców. W istocie skarżąca nie powołała jakiegokolwiek konkretnego powodu (np. nagłego zdarzenia losowego), wskutek którego informacja o rozprawie do niej nie dotarła. Natomiast opisywane przez stronę okoliczności dotyczące stanu psychicznego i fizycznego matki (trwającego od śmierci męża w kwietniu 2021 r.), stanu zdrowia skarżącej (poświadczonego dokumentacją medyczną z 2019 r.), jej obciążeń sporami podatkowymi i opieką nad dziećmi czy też nawiązanie do faktu jej zatrzymania i doprowadzenia do prokuratury (w listopadzie 2022 r.) nie mogły usprawiedliwiać uchybienia terminowi do złożenia wniosku procesowego na przełomie stycznia i lutego 2022 r. Wymienione zdarzenia oraz ogólne wywody na temat sytuacji osobistej (w tym kondycji zdrowotnej strony i jej matki) nie uwiarygadniały tezy o istnieniu podstaw do przywrócenia terminu stosownie do art. 86 § 1 zd. 1 oraz art. 87 § 2 Ppsa. Odnosiły się one bowiem albo do innego okresu niż termin przewidziany na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku (bądź odbiór korespondencji z informacją o rozprawie) albo miały charakter stanów długotrwałych nie mających bezpośredniego związku z przekroczeniem terminu. W konsekwencji nie mogły być uznane za nadzwyczajne przeszkody uniemożliwiające skarżącej podjęcie odpowiednich działań w toku postępowania sądowoadministracyjnego, zwłaszcza biorąc pod uwagę dotychczasowy aktywny udział strony w sprawie i akceptowaną przez nią praktykę odbioru korespondencji przez matkę.

13 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa.