Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2022 r., I FZ 170/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 2022 r., I FZ 170/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 506/21 o odrzuceniu skargi A. sp. z o.o. w R. na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. z dnia 15 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2017 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 1. Postanowienie Sądu pierwszej instancji

3 1.1. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 506/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę A. sp. z o.o. w R. (dalej: Strona lub Skarżąca) na decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w T. z dnia 15 czerwca 2021 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do listopada 2017 r.

4 1.2. Odrzucenie skargi nastąpiło na podstawie art. 220 § 3 w związku z § 1 i art. 219 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r. poz. 329; dalej: P.p.s.a.).

5 W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji podał, że: - po zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy (postanowieniem z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, utrzymującym w mocy postanowienie z dnia 1 lutego 2021 r., I SPP/Bd 165/21, o odmowie zwolnienia Strony od kosztów sądowych) zarządzeniem z dnia 21 marca 2022 r. wezwano Stronę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100.000 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi; - wezwanie zostało przesłane pełnomocnikowi Skarżącej r. pr. M. Z. na podany przez niego w skardze adres elektronicznej skrzynki odbiorczej (e-PUAP); - z treści Urzędowego Poświadczenia Doręczenia wynikało, że mimo dwukrotnego zawiadomienia (w dniu 28 marca 2022 r. i w dniu 5 kwietnia 2022 r.) wezwanie nie zostało odebrane przez adresata, a termin jego doręczenia upłynął z dniem 11 kwietnia 2022 r.; - w tej sytuacji termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi minął z dniem 19 kwietnia 2022 r.; - wpisu sądowego Strona w nakreślonym terminie nie uiściła.

6 4. Zażalenie

7 4.1. W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi, sporządzonym przez r. pr. M. Z., domagano się uchylenia tego postanowienia oraz - na zasadzie art. 191 P.p.s.a. - "poprzedzającego go postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia Strony od kosztów sądowych i przekazania sprawy do ponownego rozstrzygnięcia sądowi, który wydał orzeczenie".

8 4.2. Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie:

9 1) art. 134 § 2 P.p.s.a. przez oparcie orzeczenia na niezaskarżalnym postanowieniu Sądu z dnia 14 marca 2022 r. wydanym na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2022 r., które to postanowienie Sądu wydane zostało na niekorzyść Strony i oparte było na okolicznościach nie przywołanych w skarżonym postanowieniu referendarza sądowego;

10 - art. 136, art. 137, art. 141 § 4 i art. 143 § 1 w związku z art. 166 P.p.s.a. polegających na tym, że "treść skarżonego postanowienia z dnia 3 czerwca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Halinę Adamczewską-Wasilewicz wraz z jego uzasadnieniem jest identyczna z treścią postanowienia z dnia 3 czerwca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Tomasza Wójcika w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 506/21. Treść postanowienia wpadkowego z dnia 14 maca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Halinę Adamczewską-Wasilewicz wraz z jego uzasadnieniem, sygn. I SPP/Bd 166/21, w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego jest identyczne (poza niewielkimi zmianami w adjustacji tekstu) z postanowieniem z dnia 14 marca 2022 r. wydanego przez sędziego WSA Tomasza Wójcika wraz z uzasadnieniem, sygn. akt I SPP/Bd 165/21 - również w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia referendarza sądowego.".

11 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 5.1. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

13 5.2. Na wstępie należało podkreślić, że warstwa argumentacyjna zażalenia, skupiająca się zasadniczo na problematyce prawa pomocy i wykazaniu wadliwości odmowy zwolnienia Skarżącej od kosztów sądowych - odmiennie niż założył autor zażalenia - nie mogła być przedmiotem merytorycznych rozważań w postępowaniu zażaleniowym obejmującym sprawę główną, w której orzeczono o odrzuceniu skargi jako nieopłaconej. Odnotować wprawdzie trzeba, że brak zwolnienia Strony od kosztów sądowych, o czym rozstrzygnięto w postępowaniu wpadkowym prawomocnie zakończonym postanowieniem Sądu z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, otwierał drogę do wystosowania wezwania do uiszczenia wpisu od skargi wniesionej przez tę Stronę w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Bd 506/21. Jednakże tego rodzaju związek sam przez się nie sprawił, że w ramach sprawy obejmującej odrzucenie skargi z powodu nieusunięcia jej braku fiskalnego dopuszczalne było uruchomienie kontroli zasadności/niezasadności odmowy przyznania prawa pomocy (tj. aktu o tym orzekającego), o które ubiegała się Strona w sprawie z tej skargi.

14 5.3. Podstawy prawnej do żądanej przez Stronę w ramach niniejszego postępowania zażaleniowego kontroli także - a raczej przede wszystkim i w pierwszej kolejności, jak można wnosić z treści zażalenia - postanowienia Sądu z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, w przedmiocie prawa pomocy, nie mógł stanowić przywołany w środku zaskarżenia art. 191 P.p.s.a.

15 Zgodnie z tym artykułem Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W przepisie tym mowa jest o postanowieniach niepodlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia, a więc takich, w których sprawa będąca ich przedmiotem nie mogła być objęta dwuinstancyjnym postępowaniem i tym samym sąd drugiej instancji nie mógł wypowiedzieć się w ich przedmiocie. Natomiast nie obejmuje on postanowień wydanych w wyniku rozpatrzenia środka zaskarżenia.

16 Tymczasem postanowienie z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, którego rozpoznania we wskazanym trybie domagała się Skarżąca, zostało wydane w następstwie wniesionego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając ten sprzeciw orzekał jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, co wynika wprost z art. 260 § 2 P.p.s.a.

17 Wobec powyższego Skarżąca nie mogła skutecznie domagać się, aby Naczelny Sąd Administracyjny dokonał weryfikacji prawidłowości rzeczonego postanowienia, tj. jego rozpoznania w ramach art. 191 P.p.s.a. Takie działanie stanowiłoby w gruncie rzeczy trzecią instancję, skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wydając przywołane postanowienie z dnia 14 marca 2022 r. działał już jako sąd drugiej instancji, w ramach odpowiedniego zastosowania przepisów o zażaleniu. Tym samym rzeczone postanowienie, jako wydane w drugiej instancji, nie było "postanowieniem nie podlegającym zaskarżeniu w drodze zażalenia" w znaczeniu wyżej już wyjaśnionym, a jedynie pozornie takim mogło się wydawać. Dwukrotne rozpoznanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy (z uwagi na wniesiony środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2022 r.) miało miejsce przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy, a ponowne orzekanie w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny w omówionej sytuacji procesowej było niedopuszczalne.

18 5.4. W uzupełnieniu odnotować wypadało, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie (do których bezsprzecznie zalicza się także postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy jako wydawane w sprawie wpadkowej, a nie głównej) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

19 Mając zatem na uwadze szczególny tryb kontroli instancyjnej rozstrzygnięć referendarzy sądowych dotyczących prawa pomocy, jak i możliwość wzruszania prawomocnych postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych w tym zakresie na podstawie art. 165 P.p.s.a., stwierdzić należało, że postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy, wydane na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., czyli w następstwie wniesionego sprzeciwu, nie mieści się w katalogu postanowień, o których mowa w art. 191 tej ustawy (zob. postanowienie NSA z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt I FZ 304/17).

20 5.5. Jak już wzmiankowano w realiach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a., przyjmując że Strona, mimo prawidłowego przesłania wezwania do uiszczenia wpisu, opłaty tej nie wniosła. Wezwanie zostało przy tym wystosowane (na adres e-PUAP pełnomocnika Skarżącej) po prawomocnym zakończeniu sprawy wpadkowej w przedmiocie prawa pomocy w sposób odmowny. Wezwanie wystosowane w tym właśnie trybie uznano zaś za doręczone na podstawie art. 74a § 8 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w przypadku nieodebrania pisma, doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia o możliwości odbioru korespondencji elektronicznej.

21 Tymczasem autor zażalenia nie podnosił żadnych argumentów, które odnosiłyby się wprost do tych kluczowych dla wyniku sprawy głównej ustaleń i ocen prawnych zaprezentowanych przez Sąd pierwszej instancji na poparcie rozstrzygnięcia o odrzuceniu skargi.

22 Wniesione prze Stronę zażalenie ukierunkowane zostało natomiast na podważenie prawidłowości prawomocnego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 marca 2022 r., sygn. akt I SPP/Bd 165/21, o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym zakresie zarzucono w szczególności pomijanie i nie odnoszenie się przez Sąd załatwiający sprawę prawa pomocy do okoliczności zgłaszanych przez Stronę, przedstawiając przy tym w 4 punktach krytyczny komentarz wobec argumentów przywołanych przez Sąd rozpoznający sprzeciw złożony od orzeczenia referendarza sądowego. Wszystkie jednak te kwestie nie kwalifikowały się do rozważenia w ramach wniesionego zażalenia z przyczyn uprzednio już wyjaśnionych.

23 5.6. Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie podlegającym jego merytorycznej ocenie nie dopatrzył się, aby istniały tego rodzaju wady, które dezawuowałyby trafność przyjęcia, że w realiach sprawy głównej zasadne było odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 w związku z § 1 i art. 219 P.p.s.a. ze względu na brak uiszczenia wymaganego od niej wpisu w wyznaczonym terminie. Mylne określenie w postanowieniu z dnia 3 czerwca 2022 r. daty upływu terminu do uiszczenia wpisu od skargi (wskazano na dzień 19 zamiast 18 kwietnia 2022 r.) nie było uchybieniem istotnym, gdyż wpis nie został w ogóle uiszczony.

24 5.7. W zażaleniu akcentowano również występowanie podobieństw, czy nawet identyczności treści postanowień wydawanych w sprawach prowadzonych pod różnymi sygnaturami. Okoliczność taka sama przez się nie jest wadą tak zredagowanych aktów. Kluczowe jest bowiem to, czy sporządzone uzasadnienie przystaje do rozstrzyganej sprawy, a nie czy znajdują się w nim powtarzające się motywy, które występują również w innych sprawach tej samej lub innej strony.

25 Wykazanie zatem wadliwości w tym obszarze winno skupiać się na wykazaniu nieadekwatności sporządzonego uzasadnienia do danego przypadku, a nie na tym, że można znaleźć uzasadnienia charakteryzujące się powtarzalnością danych treści.

26 Innymi słowy, nawet tak samo brzmiące uzasadnienia nie mogą i nie powinny być poczytywane (zwłaszcza przez osoby zawodowo zajmujące się prawem) za świadczące o nienależytym załatwieniu sprawy, niezapoznaniu się z nią itd., o ile nie da się im przypisać i wykazać cech świadczących o rozmijaniu się treści w nich zamieszczonych z okolicznościami faktycznymi i prawnymi sprawy, do której się one odnoszą.

27 Podobnie jest w przypadku sporządzanych przez strony, czy pełnomocników, środków zaskarżenia. Ich zbieżność treściowa, czy nawet identyczność w znacznym zakresie w sprawach sądowych prowadzonych pod różnymi sygnaturami, nie dyskwalifikuje tak sporządzonych środków, ani nie powoduje, że z tego tylko powodu są uznawane za wadliwe, bądź za świadczące o nienależytym podejściu do spraw przez ich autorów. Zawsze decydujące jest natomiast to, czy zarzuty i motywy w nich zawarte przystają do okoliczności faktycznych i prawnych spraw, w których je złożono.

28 5.8. Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia o ogólniejszym charakterze, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie Strony wniesione na postanowienie z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Bd 506/21 o odrzuceniu skargi, nie oceniał go i nie weryfikował pod kątem tego, czy znajdują się w nim treści, które występują w innych jeszcze postanowieniach o odrzuceniu skargi. Kwestia ta z powodów wcześniej podanych, pozostaje bowiem - inaczej niż uważa pełnomocnik Strony - bez znaczenia dla wyniku tej sprawy.

29 W sporządzonym zażaleniu pełnomocnik Strony nie wykazał natomiast, aby uzasadnienie zaskarżonego nim postanowienia odrzucającego skargę zawierało wywody, które byłyby nieadekwatne do stanu sprawy tak rozstrzygniętej.

30 Co więcej, autor zażalenia w ogóle nie odniósł się ani do okoliczności faktycznych przyjętych przez Sąd pierwszej instancji jako właściwe do wydania orzeczenia o odrzuceniu skargi, ani do podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia. Tymczasem podważenie prawidłowości i trafności zaskarżonego postanowienia na tym polu przede wszystkim powinno się skupić, bo to stanowiło o istocie wydanego aktu. Z przyczyn oczywistych nie mógł tego zastąpić argument o identyczności postanowienia o odrzuceniu skargi z innym postanowieniem, niezależnie od prawdziwości takiej tezy, czy wykazania owej identyczności. Jak już wspomniano nie była to cecha mogąca w jakikolwiek sposób stanowić o legalności/nielegalności zaskarżonego aktu, czyli wpływać na wynik sprawy, a tym samym i być przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny.

31 Z kolei analogiczne wywody porównawcze Skarżącej formułowane w płaszczyźnie postanowień wydanych w przedmiocie prawa pomocy nie mieściły się w ogóle w ramach niniejszej sprawy. Były zatem dla niej treściowo obojętne. Jako takie musiały pozostać bez dalej idącego komentarza ze strony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

32 5.9. Mając na względzie zaprezentowane ustalenia i oceny Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.