Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2014 r., I FZ 143/14

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2014 r., I FZ 143/14

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 48/14 w zakresie uchylenia postanowienia z dnia 31 marca 2014 r. i odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki akcyjnej z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za 2008 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 48/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania J. K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 listopada 2013 r., w przedmiocie odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki akcyjnej z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za 2008 r.

3 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił wskazane wyżej postanowienie, ponownie odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd zaznaczył, że w sentencji postanowienia z 31 marca 2014 r. błędnie wpisano nazwisko sprawozdawcy, co było przyczyną uchylenia tego postanowienia na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Argumentacja dotycząca merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy została co do istoty powtórzona z postanowienia z 31 marca 2014 r.

4 W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego nie zgodził się z Sądem pierwszej instancji co do niespełnienia przez stronę przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Zaskarżone postanowienie należy uchylić.

7 Należy przede wszystkim zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 164 in initio P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem. Oznacza to, że sąd wydanego przez siebie postanowienia nie może sam zmienić ani uchylić, jeżeli przepis szczególny mu na to nie zezwala (por. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2013, komentarz do art. 164; postanowienie NSA z 13 lipca 2010 r., II FZ 289/10). Przepisem szczególnym będzie np. art. 61 § 4 (możliwość uchylenia lub zmiany postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności w razie zmiany okoliczności), art. 165 (możliwość uchylania lub zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie wskutek zmiany okoliczności sprawy), art. 195 § 2 (możliwość dokonania autokontroli zaskarżonego postanowienia przez WSA), a specyficznie w zakresie postępowania wpadkowego dotyczącego prawa pomocy art. 263 (możliwość cofnięcia przyznania prawa pomocy) P.p.s.a.

8 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego błędne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach sprawy zaistniał taki szczególny przypadek, uprawniający ten Sąd do uchylenia własnego postanowienia z 31 marca 2014 r. Powołanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na art. 165 P.p.s.a. nie może być uznane za zasadne, gdyż przepis ten wyraźnie przewiduje, że jego zastosowanie jest możliwe "wskutek zmiany okoliczności sprawy". Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane (por. B. Dauter, op. cit., komentarz do art. 165). Taka sytuacja w sprawie nie zaszła, co potwierdza już choćby to, że rozstrzygnięcie merytoryczne wniosku strony o przyznanie prawa pomocy jest identyczne (odmówiono przyznania prawa pomocy z co do zasady powieloną z postanowienia z 31 marca 2014 r. argumentacją). Nie sposób się zgodzić, by zmianę usprawiedliwiającą orzeczenie w trybie z art. 165 P.p.s.a. stanowiła pomyłka w komparycji sentencji postanowienia z 31 marca 2014 r. co do nazwiska sędziego sprawozdawcy. Tego typu błąd w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego można sprostować w trybie z art. 156 P.p.s.a., natomiast uchylenie z tego powodu całego postanowienia nie ma podstawy prawnej, ani w art. 165 P.p.s.a., ani w jakimkolwiek innym przepisie tej ustawy.

9 W pkt 1 sentencji zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji zmierzał w istocie do zastosowania autokontroli, choć nie zaszły przesłanki z art. 195 § 2 P.p.s.a. umożliwiające skorzystanie z tego trybu, gdyż warunkiem sine qua non jest tu wniesienie zażalenia (i zarzucanie w nim nieważności lub jego oczywista zasadność). Uchylenie własnego postanowienia bez zażalenia strony skutkuje nieważnością postanowienia uchylającego z przyczyny określonej w art. 183 § 2 pkt 6 P.p.s.a., tj. orzeczenia przez wojewódzki sąd administracyjny w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny (por. B. Gruszczyński, op. cit., komentarz do art. 195). Należy podkreślić, że co do zasady kontrola orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych należy do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w konsekwencji pozbawione podstawy prawnej uchylenie w zaskarżonym postanowieniu postanowienia z 31 marca 2014 r. nastąpiło z naruszeniem właściwości instancyjnej i jako takie nie może się ostać w obrocie prawnym.

10 Skutkiem stwierdzenia bezprawności uchylenia postanowienia z 31 marca 2014 r. jest niemożność utrzymania w mocy postanowienia zawartego w pkt 2 zaskarżonego orzeczenia, tj. merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skoro nie było dopuszczalne uchylenie poprzedniego postanowienia zapadłego w tym przedmiocie, tj. postanowienia z 31 marca 2014 r., rozstrzygnięcie ponowne tej samej kwestii powoduje spełnienie się przesłanki nieważności postępowania wskazanej w art. 183 § 2 pkt 3 P.p.s.a., tj. z uwagi na to, że w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym (postanowienie z 31 marca 2014 r. nie zostało skutecznie usunięte z obrotu prawnego i jest nieprawomocne).

11 Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.