Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2023 r., I FZ 133/23

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2023 r., I FZ 133/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 652/22 odrzucające skargę w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 24 czerwca 2022 r. nr 1401-IOV-1.4103.64.2022.MS w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 10 lutego 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 652/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 24 czerwca 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług.

3 W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że w związku z prawomocnym zakończeniem dwóch postępowań o przyznanie prawa pomocy Skarżącej została ona wezwana do wykonania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Wezwanie to zostało doręczone Skarżącej 5 stycznia 2023 r. (zgodnie z urzędowym poświadczeniem odbioru na k. 97 akt sprawy), w związku z czym termin do uiszczenia wpisu upłynął z dniem 12 stycznia 2023 r.

4 Pismem z 6 marca 2023 r. Skarżąca złożyła nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym oraz wyznaczenie pełnomocnika do sporządzenia zażalenia na powyższe postanowienie "z związku z przymusem adwokacko-radcowskim". W treści wniosku przedstawiono polemikę z uprzednio wydanym postanowieniem w przedmiocie prawa pomocy.

5 Postanowieniem z 14 kwietnia 2023 r., sygn. III SPP/Wa 35/23 prawomocnie umorzono postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika.

6 Pismem z 11 maja 2023 r., zatytułowanym "sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego" Skarżąca wniosła "zażalenie na postanowienie [...] w przedmiocie odrzucenia skargi [...] wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

7 W piśmie tym de facto uzupełniono argumentację zażalenia, wskazując, że skarżone postanowienie zostało wydane w wyniku wydania postanowienia z 17 kwietnia 2023 r. umarzającego postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Wskazano szerzej, na konieczność uchylenia w postępowaniu zażaleniowym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postanowień w przedmiocie przyznania Stronie prawa pomocy na podstawie art. 191 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.). W dalszych rozważaniach wskazano na doniosłość procedury pomocowej dla konstytucyjnego prawa do Sądu, a także powołano się na orzeczenie ETPCz w tej sprawie.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

10 W pierwszej kolejności należy odnieść się do wskazywanego przez Stronę w pismach "przymusu adwokacko-radcowskiego" i uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia.

11 Stosownie do treści art. art. 194 § 4 p.p.s.a. jedynie zażalenie na odrzucenie skargi kasacyjnej objęte jest tzw. przymusem adwokacko-radcowskim, tym samym zażalenie w niniejszej sprawie nie zostało obwarowane tego rodzaju wymogiem formalnym i podlega rozpoznaniu. W kwestii terminowości złożenia zażalenia na postanowienie z 10 lutego 2023 r. o odrzuceniu skargi wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (nota bene zasadnie) potraktował już pismo Skarżącej z 6 marca 2023 r. jako zażalenie od tego postanowienia i w dacie wnoszenia pisma z 11 maja 2023 r. zostało ono już przekazane wraz z aktami do tutejszego Sądu celem rozpoznania. W związku z tym, pismo Strony z 11 maja 2023 r. zostało potraktowane jako rozwinięcie argumentacji zażalenia, a zawarty w nim wniosek o przywrócenie terminu należy potraktować jako bezprzedmiotowy. Dodatkowo, jak wskazał zresztą WSA w postanowieniu z 16 kwietnia 2023 r., niniejsze zażalenie wolne jest od wpisu zgodnie z art. 220 § 4 p.p.s.a.

12 Przechodząc z kolei do istoty sprawy, wskazać należy, że zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.

13 W niniejszej sprawie Skarżąca nie kwestionuje ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że została ona skutecznie wezwana do uiszczenia wpisu, którego nie opłaciła w zakreślonym terminie, co było wyłączną przyczyną odrzucenia skargi.

14 Zażalenie w niniejszej sprawie natomiast (wraz z jego uzupełnieniem kolejnym pismem z 11 maja 2023 r.), zasadniczo w całej swojej rozciągłości stanowi polemikę z prawomocnymi postanowieniami WSA z odmawiającymi przyznania Skarżącej prawa pomocy. Wskazano nawet, że zaskarżone postanowienie (z 10 lutego 2023 r.) zostało wydane w wyniku wydania postanowienia o utrzymaniu w mocy umorzenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy (z 16 kwietnia 2023 r.) co już w obliczu zestawienia dat tych orzeczeń jest niezrozumiałe. Autor wniesionego zażalenia niemalże w ogóle nie odnosi się do motywów faktycznie zaskarżonego postanowienia. Zamiast tego postuluje, aby w trybie art. 191 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał w ramach niniejszego postępowania również postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, gdyż miały one bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

15 W świetle takiej argumentacji należy w tym miejscu pochylić się nad normą prawną wynikającą z art. 191 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Naczelny Sąd Administracyjny, na wniosek strony, rozpoznaje również te postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Jak słusznie wskazał B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz (wyd. II, LEX/el. 2021, art. 191, dalej jako: komentarz do art. 191 p.p.s.a.) do tego typu postanowień należą m.in. postanowienie o odrzuceniu wniosku o wyłączenie sędziego, postanowienie o dopuszczeniu do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania postanowienie o przeprowadzeniu dowodu lub odmowie przeprowadzenia dowodu.

16 Przepis art. 191 p.p.s.a. obejmuje swoim zakresem wyłącznie niezaskarżalne postanowienia. W przepisie tym mowa jest o postanowieniach niepodlegających zaskarżeniu w drodze zażalenia, a więc takich, w których sprawa będąca ich przedmiotem nie mogła być objęta dwuinstancyjnym postępowaniem i tym samym sąd drugiej instancji nie mógł wypowiedzieć się w ich przedmiocie. Natomiast nie obejmuje on postanowień wydanych w wyniku rozpatrzenia środka zaskarżenia. Przy czym choć w toku postępowania "pomocowego" właściwą terminologią środka zaskarżenia jest "sprzeciw", to nie budzi wątpliwości orzecznictwa, w tym tutejszego Sądu, że dyspozycja art. 191 p.p.s.a. nie obejmuje postanowień w przedmiocie prawa pomocy. Dwukrotne rozpoznanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy (z uwagi na wniesiony środek zaskarżenia w stosunku do postanowienia referendarza sądowego) miało miejsce przed wojewódzkim sądem administracyjnym, a ponowne orzekanie w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianej sytuacji procesowej byłoby niedopuszczalne (Postanowienie NSA z 23 listopada 2017 r., I FZ 304/17).

17 Należy dodatkowo wskazać, że tutejszy Sąd podziela pogląd, że przepis art. 191 p.p.s.a. ma zastosowanie jedynie w ramach postępowania kasacyjnego (por. B. Dauter w komentarzu do art. 191 p.p.s.a., gdzie wskazano, że warunkiem zbadania zasadności wspomnianych postanowień jest zgłoszenie wniosku strony w skardze kasacyjnej lub w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej. Wniosek ten może mieć formę konkretnego zarzutu [...]). Przeciwne rozumienie analizowanego przepisu prowadziłoby do wniosku, że w ramach każdorazowego postępowania zażaleniowego przed NSA, które ze swojej natury jest "wpadkowe" i ma ograniczony zakres w stosunku do głównego postępowania, na wniosek strony należałoby rozpoznawać również bliżej nieokreślony katalog niezaskarżalnych postanowień WSA. Takie rozumienie w świetle wykładni systemowej i celowościowej instytucji zażalenia jest zdaniem tutejszego Sądu niedopuszczalne.

18 Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie ma podstaw do wzruszenia w ramach niniejszego postępowania na podst. art. 191 p.p.s.a. postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanych w toku postępowań o przyznanie prawa pomocy, ponieważ postanowienia tego rodzaju nie stanowią niezaskarżalnych postanowień w rozumieniu tego przepisu. Dodatkowo tryb przewidziany w art. 191 p.p.s.a. ma zastosowanie jedynie w ramach postępowania kasacyjnego, a nie w przedmiocie zażalenia.

19 Na marginesie na uwagę zasługuje też okoliczność, że nad wnoszonymi przez Stronę wnioskami o przyznanie prawa pomocy (wraz z wniesionymi sprzeciwami) w ramach tylko niniejszego postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pochylał się sześć razy. W szczególności postanowienia wydane po rozpoznaniu wniesionych sprzeciwów winny były dostatecznie wyjaśnić stronie motywy podjętych rozstrzygnięć, które to postanowienia zawierają obszerne i adekwatne dla sprawy rozważania. Nie można uznać argumentacji Strony, że odmowa przyznania prawa pomocy nastąpiła arbitralnie i bez zapoznania się z dołączonymi dokumentami. Nawet w postanowieniach umarzających kolejne postępowania w przedmiocie prawa pomocy WSA odnosił się – choć na marginesie – do merytorycznej argumentacji strony.

20 W konsekwencji wobec faktu, że autor zażalenia zasadniczo nie podnosi argumentów wykraczających poza materię prawa pomocy i pustej polemiki z postanowieniami w tym zakresie, które to leżą poza zakresem niniejszego postępowania, zażalenie należało oddalić.

21 Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela ustalenia faktyczne i motywy rozstrzygnięcia przedstawione w zaskarżonym postanowieniu odrzucającym skargę. Nie budzi wątpliwości i nie zostało zakwestionowane przez stronę, że została skutecznie wezwana do uiszczenia wpisu od skargi oraz, że tego wpisu nie uiściła. W toku badania wystąpienia przesłanek do odrzucenia skargi na podst. art. 220 § 3 p.p.s.a. przedmiotem rozważań Sądu nie mogą być okoliczności związane z przyznaniem prawa pomocy, które to stanowią oddzielne postępowanie wpadkowe.

22 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.