Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2018 r., I FZ 120/18

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2018 r., I FZ 120/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 20/16 w zakresie odmowy przywrócenia terminu w sprawie ze skarg G. K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 5 listopada 2015 r.: - nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2011 r. oraz - nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec 2011 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z 14 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 20/16, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił przywrócenia na wniosek G. K. (dalej: strona lub skarżący) terminu do wniesienia zażalenia i uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie tego Sądu z 14 marca 2017 r. Przedmiotowe orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym:

3 Postanowieniem z 14 marca 2017 r. (k. 265) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił sprzeciw skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z 16 stycznia 2017 r. (k. 238), umarzającego postępowanie z wniosku skarżącego z 14 grudnia 2016 r. (k. 199) o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na wniesienie tego środka zaskarżenia po upływie przewidzianego prawem terminu.

4 Pismem z 17 marca 2017 r. (k. 274) skarżący zaskarżył przedmiotowe rozstrzygnięcie w drodze zażalenia. Z uwagi na stwierdzone braki formalne środka zaskarżenia, zarządzeniem z 24 marca 2017 r. (k. 278) skarżący został wezwany do ich uzupełnienia, poprzez podpisanie zażalenia oraz nadesłanie jego odpisu, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia zażalenia. W związku zaś z bezskutecznm upływem wyznaczonego terminu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie - postanowieniem z 18 lipca 2017 r. (k. 283) - odrzucił powyższe zażalenie, a Naczelny Sąd Administracyjny - postanowieniem z 23 listopada 2017 r., sygn. akt I FZ 291/17 (k. 327), oddalił zażalenie na to postanowienie.

5 Wraz z zażaleniem na ww. rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji z 18 lipca 2017 r., skarżący zgłosił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z 14 marca 2017 r. (k. 298), podnosząc w jego uzasadnieniu, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zażalenia nigdy nie dotarło do właściwego adresata, prawdopodobnie na skutek uchybień doręczyciela. W konsekwencji skarżący nie miał możliwości uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Dodatkowo strona wskazała, że w podanej przez Sąd pierwszej instancji dacie doręczenia wezwania (7 kwietnia 2017 r.) przebywała poza R.

6 Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku Sąd pierwszej instancji, postanowieniem z 14 grudnia 2017 r. (k. 339), odmówił jego uwzględnienia. W uzasadnieniu wskazano przede wszystkim, że z uwagi na podniesioną w treści wniosku argumentacje, a także pozostałe okoliczności sprawy, został on rozpoznany jako żądanie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie z 14 marca 2017 r., a nie jako żądanie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie. Sąd zauważył bowiem, że zażalenie na postanowienie z 14 marca 2017 r. zostało wniesione z zachowaniem przewidzianego prawem terminu. Odnosząc się zaś do argumentacji przedstawionej na uzasadnienie wniosku Sąd wskazał, że nie stanowiła ona uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, za okoliczność niewątpliwą uznając fakt doręczenia skarżącemu wezwania do uzupełnienia braków formalnych zażalenia z 17 marca 2017 r. w dniu 7 kwietnia 2017 r. W tym zakresie Sąd odwołał się do treści postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2017 r., I FZ 291/17, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na postanowienie w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu, w którym to strona również kwestionowała fakt otrzymania wezwania z 24 marca 2017 r.

7 Na powyższe postanowienie z 14 grudnia 2017 r. skarżący pismem z 5 stycznia 2018 r. (k. 352) wniósł zażalenie, żądając uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu zanegowano ocenę Sądu pierwszej instancji jakoby zakres żądania skarżącego zawarty we wniosku o przywrócenie terminu rozmijał się z treścią uzasadnienia tego wniosku. W ocenie skarżącego, to kolejne postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie nie są wydawane we właściwej sprawie (z akt sprawy zgromadzonych przez skarżącego wynika, że Sąd prowadzi co najmniej dwa odrębne postępowania), a ponadto w żadnym wypadku nie aprobują stanowiska skarżącego. Wskazano także, że Sąd pierwszej instancji dopuścił się nieprawidłowości w wezwaniu strony do dokonania określonych czynności, obrazując to załączonymi kopiami wezwań.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

10 Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania, zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 p.p.s.a. - pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której niedokonano w terminie.

11 Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się, w orzecznictwie m. in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r. II OZ 179/12; CBOSA).

12 Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., II FZ 320/11), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu.

13 Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego - który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy - wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd pierwszej instancji.

14 Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując zaskarżone postanowienie pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał Sąd pierwszej instancji, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa.

15 Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, iż zawarte w petitum wniosku z 27 lipca 2017 r. żądanie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z 14 marca 2017 r. było bezprzedmiotowe, jako że termin do wniesienia środka zaskarżenia na to postanowienie nie został uchybiony (przedmiotowe postanowienie doręczono skarżącemu 17 marca 2017 r. - k. 272, skutkiem czego siedmiodniowy termin na jego zaskarżenie upływał 24 marca 2017 r., zażalenie z 17 marca 2017 r. zostało zaś wniesione 23 marca 2017 r. - data stempla pocztowego, k. 277).

16 Mając jednakże na względzie treść argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu ww. wniosku i kierując się konstytucyjną zasadą prawa obywatela do sądu i rzetelnego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.]), Sąd pierwszej instancji rozpoznał wniosek strony jako wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych zażalenia na postanowienie z 14 marca 2017 r. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest bowiem, że pismo procesowe strony z 17 marca 2017 r., będące zażaleniem, dotknięte było wadami formalnymi uniemożliwiającymi nadanie mu dalszego biegu, jako że nie zostało przez wnoszącego podpisane (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.), ani nie złożono go wraz z odpisem dla strony przeciwnej (art. 47 § 1 p.p.s.a.). W związku z tym, na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 24 marca 2017 r., skarżący został wezwany do usunięcia ww. wad w wyznaczonym terminie, pod rygorem odrzucenia zażalenia. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tego wezwania (k. 281) wynika, że zostało ono doręczone skarżącemu osobiście 7 kwietnia 2017 r., po uprzednim awizowaniu w placówce pocztowej R. [...] od 29 marca 2017 r. w związku z bezskutecznością próby bezpośredniego doręczenia.

17 Skarżący wprawdzie kwestionuje w zażaleniu skuteczność tego doręczenia, podnosząc, że to nie jemu, lecz nieuprawnionej osobie trzeciej doręczono sporną przesyłkę. Odnosząc się do tej argumentacji zauważyć należy, że była ona już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem skarżącego z 27 lipca 2017 r. (k. 295) na postanowienie Sądu pierwszej instancji z 18 lipca 2017 r. (k.283) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie tego Sądu z 14 marca 2017 r. w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu. W wydanym w tej sprawie postanowieniu z 23 listopada 2017 r., I FZ 291/17 (k. 327), Sąd kasacyjny za gołosłowne uznał twierdzenia skarżącego, iż doręczyciel poczty przekazał przesyłkę innej osobie, niż adresat, gdyż skarżący w dniu doręczania przebywał poza R. Uwzględnienie tego rodzaju argumentacji oznaczałoby przyjęcie, że podpis na dokumencie - potwierdzeniu odbioru został sfałszowany (naniosła go osoba podszywająca się pod skarżącego), w sytuacji, gdy nie przedłożono jakiegokolwiek dowodu uprawniającego do takiego wniosku. Nadto, nie została choćby uprawdopodobniona okoliczność przebywania skarżącego poza miejscem doręczenia przesyłki (R.). Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny odnotował, że skarżący - w piśmie z 4 lipca 2017 r., złożonym w innej sprawie rozpoznawanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (sygn. akt I SA/Rz 29/16), w której przesyłki doręczano mu pod tym samym adresem, co w sprawie niniejszej - podał, że: "(...)W dniu 7 kwietnia 2017 r. skarżący otrzymał bowiem zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu z dnia 24 marca 2017 r. (....)". Tym samym przyznanie w innej sprawie, że 7 kwietnia 2017 r. skarżący odebrał korespondencję sądową w ramach doręczenia bezpośredniego, przeczyło twierdzeniu, jakoby 7 kwietnia 2017 r. nie przebywał on w R.

18 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie powyższą ocenę nie tylko w pełni podziela, ale uznaje się za związany nią na mocy art. 170 p.p.s.a. W myśl tego przepisu orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

19 Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że: wezwanie do uzupełnienia braków zażalenia przez podpisanie i doręczenie odpisu zażalenia skierowano na adres podany przez skarżącego jako adres do doręczeń ([...]); 7 kwietnia 2017 r. doręczono skarżącemu rzeczone wezwanie, co potwierdzał podpis skarżącego umiejscowiony w polu przewidzianym dla odbiorcy pisma oraz podpis doręczającego umiejscowiony w polu przewidzianym dla wydającego przesyłkę. W świetle przedstawionych okoliczności zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził na podstawie tego dokumentu, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych zażalenia doręczono skarżącemu osobiście 7 kwietnia 2017 r. Skladając wniosek o przywócenie terminu, któremu skarżący niewątpliwie uchybił, ani w treści tego wnoisku, ani też w rozpoznawanym obecnie zażaleniu nie przedstawił on nawet w stopniu uprawdobodbnienia okoliczności wskazujących na brak swojej winy w tym uchybieniu.

20 Tym samym Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przywrócenia uchybionego terminu.

21 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.