Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2021 r., I FZ 105/21

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2021 r., I FZ 105/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Łoboda, po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1600/19 odrzucające skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 25 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 1600/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. S.A. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 31 sierpnia 2018 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r.

3 Z akt sprawy wynika, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 9 października 2019 r. Skarżąca, pismem z dnia 22 października 2019 r. została wezwana do uiszczenia w terminie 7. dni wpisu od skargi w kwocie 100 000 zł. Odpis zarządzenia został Stronie doręczony 7 listopada 2019 r. Wnioskiem złożonym dnia 14 listopada 2019 r. Skarżąca zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2019 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a po rozpatrzeniu wniesionego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 27 stycznia 2020 r. (sygn. akt III SPP/Wa 690/19 utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Z kolei na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z dnia 12 lutego 2020 r., Strona została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 9 października 2019 r., a wezwanie zostało doręczone w dniu 2 marca 2020 r. Następnie w dniu 9 marca 2020 r. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie do 70.000 zł. Postanowieniem z dnia 7 lipca 2020 r. referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 31 grudnia 2019 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, zaś po rozpatrzeniu wniesionego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2020 r. (sygn. akt III SPP/Wa 154/20) utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W dalszej kolejności, na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z dnia 16 września 2020 r., Strona wezwana została do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 9 października 2019 r., a wezwanie zostało doręczone w dniu 7 października 2020 r. Skarżąca wpisu nie uiściła, natomiast w dniu 14 października 2020 r. złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie do 50.000 zł. Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 19 listopada 2020 r. ponownie odmówił zmiany postanowienia z dnia 31 grudnia 2019 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu sprzeciwu, postanowieniem z dnia 12 stycznia 2021 r. (sygn. akt III SPP/Wa 469/20) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

4 Ze względu na nieuiszczenie przez Spółkę wpisu, wskazanym na początku postanowieniem z dnia 25 lutego 2021 r. odrzucono skargę na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

5 Na powyższe postanowienie Skarżąca złożyła zażalenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 174 pkt 2 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. - mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu postępowania tj. art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. w zw. z art. 243 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu w wyznaczonym terminie lub terminowe niezłożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, podczas gdy Spółka złożyła wniosek dotyczący prawa pomocy w tej sprawie, który przerywa skutecznie termin na uzupełnienie braków formalnych skargi i postępowanie to nie zostało zakończone. Ponadto postawiła Strona zarzut naruszenia art. 174 pkt 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. - mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 220 § 1 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych po doręczeniu wezwania do uiszczenia opłaty sądowej, ale przed upływem siedmiodniowego terminu, nie przerywa biegu tego terminu, podczas gdy prawidłowa wykładnia wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że jeżeli przed upływem siedmiodniowego terminu strona złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, pierwotne wezwanie traci aktualność i gdy nastąpi prawomocna odmowa zwolnienia wezwanie powinno być powtórzone po uprawomocnieniu się odmowy. Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

8 Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie natomiast do treści art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 p.p.s.a.). Z przywołanych przepisów wynika, że zasadą jest obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od wnoszonego przez stronę pisma. Wyjątki od takiego obowiązku wymieniają przepisy p.p.s.a. i są to podmiotowe zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów (art. 239 tej ustawy), bądź też zwolnienie w ramach przyznania - na mocy postanowienia sądu - prawa pomocy w tym zakresie (art. 243 i nast. p.p.s.a.).

9 W rozpoznawanej sprawie Skarżąca nie została zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi - czy to na podstawie przepisów ustawy, czy też na podstawie orzeczenia Sądu. Jak to powyżej przytoczono, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2020 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2020 r. odmawiające zmiany postanowienia z dnia 31 grudnia 2019 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. Zasadnie zatem – w związku z prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie przyznania Skarżącej prawa pomocy - zarządzeniem z dnia 16 września 2020 r. wezwano Stronę do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2019 r. zobowiązującego do uiszczenia wpisu od skargi skargi w kwocie 100 000 zł, w terminie 7 dni od otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru powyższego wezwania wynika, że przesyłkę zawierającą wspomniane zarządzenie skutecznie doręczono pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 7 października 2020 r., a zatem termin na wykonanie tego wezwania upływał Skarżącej z dniem 14 października 2020 r. Skarżąca jednak - pomimo skutecznie doręczonego wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od przedmiotowej skargi - w wyznaczonym terminie wpisu tego nie uiściła, natomiast w dniu 14 października 2020 r. złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy.

10 Należy podkreślić, że ponowne wystąpienie przez Skarżącą z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie wpływa na obowiązek wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r. w sprawie o sygnaturze akt III RN 144/02 oraz postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. Ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 536/13).

11 Nawiązując do argumentacji zażalenia podkreślić trzeba, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy Sąd prawomocnym postanowieniem ocenił, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie. Odmienne postępowanie Sądu może prowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy i skutkować może nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania, a nawet trudnością w jego zakończeniu orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do meritum. Strona nie dostrzega również tego, że jej wnioski o przyznanie prawa pomocy nie były podbudowane dokładnym wyświetleniem sytuacji majątkowej, co stanowiło zasadniczy powód ich odmownego załatwienia. Zatem kolejne żądania przyznania prawa pomocy nie cechowała odmienność (istotna) stanu faktycznego, z uwagi na który Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy. Tak więc prawomocne postanowienie Sądu o odmowie zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów oraz ponowne wezwanie do wykonania zarządzenia o obowiązku uiszczenia wpisu, nie eliminowało skutków niezastosowania się do tego wezwania, pomimo wystąpienia z kolejnym wnioskiem w sprawie prawa pomocy.

12 W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił skargę Skarżącej z uwagi na niewykonanie zarządzenia z dnia 9 października 2019 r., tj. nieuiszczenie w wyznaczonym terminie, pomimo prawidłowego pouczenia, wpisu od skargi. Zatem zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 243 tej ustawy okazały się nieusprawiedliwione.

13 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji