Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2019 r., I FSK 644/19

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2019 r., I FSK 644/19

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Maja Chodacka, , po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 3913/17 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umożliwienia zapoznania się z aktami wyłączonymi 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z 26 września 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3913/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 18 września 2017 r. w przedmiocie odmowy uniemożliwienia zapoznania się przez A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej jako: "skarżąca") z aktami wyłączonymi oraz orzekł o kosztach postępowania.

3 2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie we wniesionej skardze kasacyjnej zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, tj.:

4 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 179 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.: dalej: "O.p.") poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli postanowienia i w konsekwencji niezasadne jego uchylenie na skutek wadliwego przyjęcia przez Sąd, że organ powinien udostępnić skarżącej wyłączone pismo podmiotu trzeciego zawierającego ceny zakupu telefonów komórkowych marki [...] poprzez udostępnienie jego kopi z trwale usuniętymi informacjami pozwalającymi zidentyfikować podmiot, którego dane były w nim zawarte, a które podegały ochronie oraz winien wyjaśnić skarżącej, czy dane zawarte w tym piśmie odnoszą się do oficjalnej sieci dystrybucyjnej, czy też innego kanału dystrybucji, podczas gdy organ ze względu na ochronę interesu publicznego zasadnie odmówił zapoznania się skarżącej z wyłączonym pismem, gdyż jego treść zawierała tajemnicę przedsiębiorstwa w zakresie stosowania cen pomiędzy niezależnymi podmiotami;

5 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 179 § 1 O.p., art. 122 O.p. oraz art. 129 O.p. poprzez wadliwe uznanie przez Sąd, że organ poprzez odmowę zapoznania się skarżącej z treścią pisma ograniczył skarżącej prawo do obrony, a postępowanie stało się niejawne, podczas gdy organ prawidłowo zastosował art. 179 § 1 O.p., gdyż istniały podstawy do ograniczenia jawności dokumentu zawierającego informację o innym podmiocie niż strona z uwagi na ochronę interesu podmiotu trzeciego;

6 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 179 § 1 O.p., art. 122, art. 129 oraz art. 217 § 2 O.p. z uwagi na błędne uznanie, że postanowienie nie było należycie uzasadnione, gdyż nie uwzględnia możliwości jego udostępnienia po dokonaniu anonimizacji, podczas gdy z jego treści jasno wynika, że wyłączenie jawności i odmowa skarżącej wglądu w dokument w postaci pisma podmiotu trzeciego zawierającego ceny zakupu telefonów komórkowych marki [...] stanowi tajemnicę handlową zarówno podmiotu polskiego, jak i podmiotu zagranicznego, które nie mają związku z transakcjami karuzelowymi;

7 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 3 pkt 2 p.p.s.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem art. 179 § 1 O.p. i art. 179 § 2 O.p., art. 129 oraz art. 217 § 2 O.p. pomimo, że do takich naruszeń nie doszło albowiem organ dokonał prawidłowego rozstrzygnięcia w stanie faktycznym sprawy.

8 W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Organ podatkowy zrzekł się rozprawy wnosząc o rozstrzygnięcie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

9 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

11 Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

12 4.1. Oceniając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej organu wskazać należy na treść art. 178 § 1 O.p. Zgodnie z tym przepisem strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. W myśl art. 179 § 1 O.p. przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Wyrażone w art. 178 § 1 O.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów podstawowych zasad zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O. p.). Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w art. 179 § 1 O.p. Przewidziane w art. 179 § 1 O.p. dwa wyjątki zostały ustanowione z uwagi na potrzebę ochrony określonych wartości - informacji niejawnych bądź interesu publicznego. Istotna z punktu widzenia niniejszej sprawy pozostaje druga z wymienionych wyżej przesłanek. "Interes publiczny", do którego ustawodawca odwołuje się w art. 179 § 1 O.p. dotyczy bowiem informacji, które nie są informacjami niejawnymi w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. Nr 182, poz. 742 ze zm.; w skrócie: u.o.i.n.). W odniesieniu do tych ostatnich art. 179 § 1 O.p. wykluczył expressis verbis dostęp stronie postępowania podatkowego. Tajemnica skarbowa stanowi informację niejawną w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.o.i.n. Na podstawie art. 179 § 1 O.p. do dokumentów zawierających informacje objęte tajemnicą skarbową nie ma zatem zastosowania określone w art. 178 O.p. prawo wglądu strony do akt sprawy (zob. w komentarzu do art. 179 Ordynacji podatkowej P. Pietrasz, w: C. Kosikowski, L. Etel, J. Brolik, R Dowgier, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz. W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Lex/el. 2013).

13 4.2. Pojęcie interesu publicznego jako druga z przesłanek ograniczenia prawa wglądu do akt sprawy jest terminem nieostrym i wymagającym doprecyzowania na tle konkretnych okoliczności faktycznych. W rozpatrywanej sprawie jak wskazały organy i zaakceptował WSA w Warszawie chodzi o ograniczenie stronie postępowania podatkowego wglądu do dokumentów zawierających informacje chronione tajemnicą skarbową, o innym podmiocie niż strona. Czynny udział strony w postępowaniu podatkowym nie może bowiem umożliwiać dostępu do informacji o innym podatniku. W sytuacji gdy organ podatkowy prowadzi postępowanie dotyczące kilku stron, powinien im udostępniać materiały dotyczące wspólnej dla nich sytuacji procesowej w granicach określonych przedmiotem orzekania oraz bez ograniczeń materiały dotyczące strony występującej z żądaniem ich udostępnienia. Jeżeli natomiast zakres materiałów uzyskanych od różnych stron lub organów przekracza ramy wspólnego dla nich stanu faktycznego, to organ podatkowy ma obowiązek zachowania w tajemnicy danych, które nie są dla stron wspólne.

14 4.2. W orzecznictwie przyjmuje się i stanowisko to Naczelny Sąd Administracyjny tym składzie w pełni podziela, że jeżeli organy podatkowe w postępowaniu dowodowym wykorzystują informacje dotyczące dodatkowo i innych podatników, nie związanych bezpośrednio, a jedynie pośrednio z przedmiotową sprawą, mają obowiązek utrzymać w tajemnicy tylko te ich cechy, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację, tym samym żadne ograniczenia nie dotyczą informacji o działalności tego podmiotu (vide np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2001 r., o sygn. akt I SA/Gd 2143/00, i z 19 lutego 2019 r. sygn. akt FSK 1106/18 , dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA). Wyłączeniu jawności dla strony powinno podlegać jedynie to co musi być utajnione z uwagi na przesłanki ustawowe, to co nie mieści się w tym zakresie powinno być dla strony jawne. Zatem jeśli istnieje możliwość okazania części dokumentów po ich anonimizacji obowiązkiem organu administracji jak słusznie przyjął Sąd pierwszej instancji jest dokonanie tej czynności i udostępnienie tej części, która nie korzysta z wyłączenia jawności. Daje to możliwość wglądu do dokumentu i odniesienie się do jego treści, a tym samym powoduje też zachowanie podstawowych gwarancji procesowych strony wynikających z O.p.

15 4.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie ocenił, że całkowite wyłączenie dokumentu powoduje, że strona pozbawiona jest wpływu na możliwość kształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia jak i możliwości obrony swoich praw w postępowaniu. Zauważyć też należy że Naczelnemu Sądowi z urzędu znane są przypadki udostępniania stronom przez organy w podobnych sprawach informacji uzyskanych od innych podmiotów, odnośnie do wysokości stosowanych przez te podmioty cen telefonów komórkowych.

16 4.4. W świetle poczynionych rozważań w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów.

17 4.5. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 tej ustawy.