Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2022 r., I FSK 41/19

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2022 r., I FSK 41/19

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek (spr.), Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia WSA del. Agnieszka Jakimowicz, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 323/18 w sprawie ze skargi P. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 7 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 28 sierpnia 2018 r., I SA/Gd 323/18. W orzeczeniu tym Sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej dalej: "P.p.s.a.", uchylił zaskarżone przez P. J. (dalej: "skarżący") postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 7 lutego 2018 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (wyrok ten i powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

3 W uzasadnieniu powyższego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Gdańsku wydał w dniu 20 marca 2015 r. decyzję, którą określił skarżącemu kwotę podatku naliczonego z tytułu podatku od towarów i usług za luty i kwiecień 2013 r.

4 W dniu 21 listopada 2017 r. do Izby Administracji Skarbowej wpłynął wniosek o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania od powyżej opisanej decyzji wraz z odwołaniem. Postanowieniem z 7 lutego 2018 r. organ odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona skarżącemu w dniu 31 marca 2015 r., zaś podatnik nie uprawdopodobnił, zgodnie z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), powoływana dalej jako: "O.p.", braku winy w dochowaniu terminu do wniesienia odwołania od powyżej opisanej decyzji.

5 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględniając skargę wskazał, że we wniosku o przywrócenie terminu skarżący starając się uprawdopodobnić brak swojej winy w uchybieniu terminowi podniósł, iż od dnia 28 września 2014 r. jest tymczasowo aresztowany i przebywa w Areszcie Śledczym w Gdańsku. Ponadto wskazał, że powyższa decyzja została doręczona na jego adres zamieszkania i odebrana przez ojca, który nie przekazał mu decyzji i nie poinformował go o odbiorze takiego dokumentu.

6 W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można zaakceptować stanowiska organu podatkowego, zgodnie z którym skarżący nie uwiarygodnił swojej staranności oraz nie wskazał niezależnych od niego przeszkód uniemożliwiających jego działanie, przy dołożeniu największego wysiłku możliwego w danych okolicznościach.

7 Na powyżej powołane rozstrzygnięcie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniósł skargę kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenia od skarżącego na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

8 Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

9 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. polegające na uchyleniu przez Sąd pierwszej instancji postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w okolicznościach, które nie uzasadniały takiego rozstrzygnięcia, zwłaszcza że nie doszło w postępowaniu administracyjnym do naruszenia art. 162 O.p., a rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odpowiadało treści art. 120 O.p.;

10 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie zamiast zastosowania art. 151 P.p.s.a. oraz naruszenie art. 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 120 O.p. w zw. z art. 162 § 1 i 2 O.p. poprzez niedokonanie właściwej kontroli sądowej zaskarżonego aktu administracyjnego w zakresie zgodności z prawem i stwierdzenie, że "możliwość kontaktów tymczasowo aresztowanego z osobami z zewnątrz oraz możliwość korespondencji i łączności jest znacznie ograniczona i uzależniona od decyzji organu, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany. W konsekwencji nie można mówić w takiej sytuacji o warunkach dochowania staranności w zachowaniu środków skutecznej komunikacji";

11 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie zamiast zastosowania art. 151 P.p.s.a. oraz naruszenie art. 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 120 O.p. w zw. z art. 146 § 1 O.p. w zw. z art. 217b § 1 – 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy poprzez niedokonanie właściwej kontroli sądowej zaskarżonego aktu administracyjnego w zakresie zgodności z prawem i niezastosowanie w niniejszej sprawie ww. artykułów, co doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego zgodnego z prawem rozstrzygnięcia organu podatkowego;

12 - art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez wadliwe wykonanie kontroli rozstrzygnięcia organu podatkowego pod względem jego zgodności z prawem i uznanie, że rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie zostało podjęte z naruszeniem przepisów postępowania i uwzględnienie skargi, co doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego zgodnego z prawem rozstrzygnięcia organu podatkowego;

13 - art. 141 § 4, art. 133 P.p.s.a. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego oraz błędną ocenę prawną ustalonego przez organy stanu faktycznego polegające na przyjęciu przez Sąd, że w niniejszej sprawie zaistniały warunki, aby uwzględnić wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, o którym mówi art. 162 O.p., w konsekwencji sąd dokonał nieprawidłowej interpretacji i zastosowania ww. artykułu.

14 W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu - adwokata, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o przyznanie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu nieopłaconych ani w całości ani w części kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie, powiększonych o VAT.

15 Sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 w związku z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.).

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

18 Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 P.p.s.a. (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).

19 Sporne zagadnienie podniesione w podstawach skargi kasacyjnej dotyczy kwestii prawidłowości uchylenia przez Sąd pierwszej instancji postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej skarżącemu kwotę podatku naliczonego z tytułu podatku od towarów i usług za luty i kwiecień 2013 r.

20 Należy zgodzić się z wyrażonym w orzecznictwie poglądem, że zasady logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 O.p. jest etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., niezależnie od tego, kiedy wniosek ten został złożony (po wniesieniu odwołania czy jednocześnie z nim). Przepisy art. 162 § 1 i 2 O.p. nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby rozstrzygać w przedmiocie przywrócenia terminu, termin musi być uchybiony (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2021 r., II GSK 68/18, CBOSA).

21 Instytucja przywrócenia terminu została przewidziana dla takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Zatem podstawą do zastosowania art. 162 § 2 O.p. określającego przesłanki przywrócenia terminu jest ustalenie, że termin do dokonania czynności procesowej - w tym przypadku do wniesienia odwołania - został uchybiony.

22 Kwestia uchybienia przez skarżącego terminowi do wniesienia odwołania od decyzji określającej skarżącemu kwotę podatku naliczonego z tytułu podatku od towarów i usług za luty i kwiecień 2013 r. była przedmiotem badania Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 12 kwietnia 2022 r., I FSK 5/19. W orzeczeniu tym wskazano, że zarówno postanowienie o wszczęciu postępowania, jak i decyzja Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Gdańsku z 20 marca 2015 r. nie zostały skarżącemu skutecznie doręczone, a tym samym nie rozpoczął się bieg termin do wniesienia odwołania od tej decyzji. Z akt sprawy wynika bowiem, że w niniejszej sprawie postępowanie podatkowe wszczęto w czasie, kiedy skarżący przebywał w areszcie śledczym, kierując korespondencję na dotychczasowy adres skarżącego. Podobnie dokonano doręczenia wydanej w tym postępowaniu decyzji, przy czym jej odbiór pokwitował, zdaniem organu, dorosły domownik – ojciec skarżącego.

23 W orzeczeniu tym przesądzono zatem, że w sprawie nie doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Ponownie podkreślić należy, że brak skutecznego doręczenia decyzji powoduje bowiem, że bieg terminu do wniesienia odwołania w ogóle nie rozpoczyna się, a w konsekwencji nie może on zostać przekroczony i tym samym przywrócony stosownie do art. 162 § 1 O.p. (por. np. wyrok NSA z 14 stycznia 2021 r., II FSK 2427/20, CBOSA).

24 W konsekwencji należało uznać, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w którym uchylono postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, a zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw.

25 Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

26 Agnieszka Jakimowicz Małgorzata Niezgódka – Medek Marek Kołaczek