Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., I FSK 324/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., I FSK 324/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, Sędzia NSA Roman Wiatrowski (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Agnieszka Jakimowicz, , po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2020 r. sygn. akt VIII SA/Wa 638/20 w sprawie ze skargi K. N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 14 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 638/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi K. N. (dalej skarżąca, strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 lipca 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1. uchylił zaskarżone postanowienie; 2. zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 597 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (ww. wyrok oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu opublikowane zostały w bazie internetowej NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

3 2. W skardze kasacyjnej organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, względnie o jego uchylenie na podstawie art. 188 p.p.s.a i rozpoznanie skargi. Ponadto organ wniósł o zasądzenie od kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych., podnosząc zarzuty naruszenia:

4 I. przepisów postępowania, tj.:

5 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900, ze zm., dalej o.p.) oraz art. 191 w zw. z art. 149 w zw. z art. 228 § 1 pkt 2 o.p. przez uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 14 lipca 2020 r. na skutek błędnego uznania, że:

6 1.1. organ nie zgromadził wystarczającego i niewątpliwego materiału dowodowego dla oceny skuteczności doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 4 lutego 2020 r. w trybie art. 149 o.p., mimo, że materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący, a w sprawie nie zaistniały okoliczności budzące wątpliwości;

7 1.2. organ niedostatecznie zbadał czy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z 4 lutego 2020 r. doręczono osobie uprawnionej do jej odbioru (domownikowi skarżącej) mimo, że organ nie dopuścił się naruszenia ww. przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a okoliczności spornego doręczenia - w świetle ustaleń organu - nie budziły wątpliwości.

8 2.1. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie.

9 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10 3. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 2 p.p.s.a.), w granicach wyznaczonych jej zarzutami i wnioskami (art. 183 § 1 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.) stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie jako pozbawiona uzasadnionych podstaw.

11 3.1. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia czy decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona w trybie art. 149 o.p., w sytuacji gdy odbioru dokonała była teściowa skarżącej – M. N. pod adresem, który skarżąca wskazała jako adres odbioru wszelkiej korespondencji w związku z toczącym się postępowaniem podatkowym.

12 Sąd pierwszej instancji uchylając zaskarżoną decyzję wskazał, że kluczowym w sprawie jest wyjaśnienie przez organ statusu M. N. jako domownika w świetle art. 149 o.p., poprzez ustalenie, czy i jakiego rodzaju relacja istniała między skarżącą a M. N. w rozumieniu art. 148 i 149 o.p. Ze stanowiskiem takim nie zgodził się organ podnosząc w skardze kasacyjnej, że nie miał obowiązku przeprowadzania postępowania wyjaśniającego co do okoliczności daty odbioru decyzji pierwszej instancji, ponieważ nie było w tym zakresie żadnych wątpliwości.

13 Mając tak zakreślone granice sporu, wskazać należy, że zgodnie z art. 148 § 1 o.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Natomiast stosownie do art. 149 zd. pierwsze o.p., w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi.

14 Z treści przywołanych przepisów wynika, że zasadą w postępowaniu podatkowym jest, że w przypadku osób fizycznych doręczenia dokonuje się bezpośrednio w stosunku do adresata pisma. Takie doręczanie pism ma istotne znaczenie, bowiem powoduje stan pewności co do tego, że pismo dotarło do adresata w określonej dacie. W przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu, co do zasady w pierwszej kolejności znajduje zastosowanie art. 149 o.p., określający warunki doręczenia zastępczego. Dla skuteczności doręczenia w trybie tego przepisu konieczne jest spełnienie określonych warunków, tj.: (1) doręczenie do rąk pełnoletniego domownika adresata, (2) podjęcie się przez odbierającego oddania pisma adresatowi, (3) pokwitowanie odbioru przez domownika, sąsiada lub dozorcę, (4) w przypadku doręczenia do rąk sąsiada lub dozorcy – umieszczenie stosownego zawiadomienia w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata.

15 Zgodnie z dorobkiem orzeczniczym dotyczącym pojęcie "dorosłego domownika", które nie zostało zdefiniowane w art. 149 o.p. zgodnie przyjmuje się, że termin "dorosły" oznacza to samo co "pełnoletni". Dominuje też pogląd, że status "domownika" mają zamieszkujący z adresatem w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci. Oznacza to, że nawet nie każdą pełnoletnią osobę spokrewnioną można uznać za dorosłego domownika, któremu można oddać przesyłkę przeznaczoną dla określonego adresata. Warunkiem koniecznym bowiem jest, aby osoba spokrewniona z adresatem pisma zamieszkiwała pod wskazanym adresem, nawet jeżeli nie jest tam zameldowana. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet, gdy mieszkają w tym samym domu lub mieszkaniu (np. jako lokatorzy czy sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo domowe.

16 Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do przekonującego ustalenia, że zaskarżona odwołaniem decyzja została prawidłowo (skutecznie) doręczona skarżącej w trybie art. 149 o.p.

17 Wskazać bowiem należy, co istotne, że skarżąca podnosi, że M. N. nie była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji kierowanej do niej wskazując, że jest ona jej byłą teściową, z którą nie pozostaje od lat we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś sporna korespondencja została jej przekazana 21 lutego 2020 r. bez koperty, w której została nadana. Wskazana argumentacja poparta takimi okolicznościami jak brak oryginału zwrotnego potwierdzenia odbioru, duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru sporządzony z urzędu, z którego nie wynika, że przesyłka została doręczona dorosłemu domownikowi, tylko matce skarżącej (k. 540 akt administracyjnych), czy pismo organu z 6 sierpnia 2020 r. zawierające duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru spornej przesyłki sporządzony z urzędu w związku z odwołaniem skarżącej i ponownie złożoną reklamacją, z którego wynika, że przesyłkę odebrała M. N. wskazana tym razem jako dorosły domownik (k. 563 i 562-562v akt administracyjnych), pozwala na podważenie domniemania wynikającego z dokumentu, jakim jest duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru.

18 W tym miejscu przypomnieć również należy, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, korzysta z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone, co nie oznacza że informacje w nim zawarte nie mogą być podważone.

19 Powyższe przesądzało za tym, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania przybliżając okoliczności, w jakich doszło do doręczenia spornej decyzji.

20 Odnosząc się do kwestii statusu M. N. wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji nie przesądził statusu M. N. w kontekście jej przebywania w domu skarżącej w dniu odebrania spornej korespondencji, przyjął jedynie, że wobec podnoszenia przez skarżącą zarzutu doręczenia kierowanej do niej korespondencji osobie nieuprawnionej, organ winien dokładniej i bardziej wnikliwie zbadać tę kwestię.

21 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, mając na uwadze, że odmienna ocena wiązałaby się z ograniczeniem stronie konstytucyjnego prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i uniemożliwiałaby stronie ochronę jej praw, stwierdził, że słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że istotne w niniejszej sprawie jest wyjaśnienie przez organ statusu M. N. jako domownika w świetle art. 149 o.p. Tym samy niezasadne okazały się podniesione przez organ w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o.p. oraz art. 191 w zw. z art. 149 w zw. z art. 228 § 1 pkt 2 o.p.

22 W tym miejscu należy ustosunkować się do zalecenia Sądu pierwszej instancji, również kwestionowanego przez organ w skardze kasacyjnej, co do wyjaśnienia przez organ, dlaczego dokonano doręczenia decyzji na adres zamieszkania skarżącej, a wcześniej doręczano jej pisma na inny adres. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ prawidłowo wysłał sporną decyzję na adres skarżącej. W aktach postępowania znajduje się wydruk wiadomości e-mail skarżącej z 24 października 2019 r., z którego wynika, że skarżąca oświadczyła, aby wszelką korespondencję związaną z toczącym się postępowaniem podatkowym kierować pod adres zameldowania, tj. adres pod którym została wysłana i odebrana decyzja organu pierwszej instancji. Zgodzić się zatem należy z autorem skargi kasacyjnej, że przed złożeniem ww. oświadczenia z 24 października 2019 r. adresem do korespondencji był adres Biura Syndyka W. O. i pod takim adresem korespondencja była odbierana. Natomiast od 24 października 2019 r., kiedy skarżąca poinformowała, że wszelką korespondencję związaną z prowadzonym postępowaniem podatkowym należy kierować na adres zameldowania, organ prawidłowo wysłał decyzję na ten adres.

23 Pomimo zasadności zarzutu w tej części Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w realiach rozpoznawanej sprawy uchybienie to nie miało wpływu na treść przedmiotowego rozstrzygnięcia.

24 4. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że przedmiotowa skarga kasacyjna nie dostarcza uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zawartych w niej żądań, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

25 4.1. Wobec braku w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku pełnomocnika skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.