Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r., I FSK 287/20

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r., I FSK 287/20

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska, , , po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości K. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w D. [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 917/19 w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości K. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w D. [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. postanawia: 1) odrzucić skargę kasacyjną, 2) zwrócić od Skarbu Państwa (z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach) na rzecz Syndyka Masy Upadłości K. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w D. [...] kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi kasacyjnej.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 24 października 2019 r. Wojewódzki sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Syndyka Masy Upadłości K. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w D. [...] (dalej: Syndyk/skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 26 kwietnia 2019 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Syndyk.

3 Zarządzeniem z dnia 9 stycznia 2020 r. Przewodniczący I Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi kasacyjnej przez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Jednocześnie poinformowano pełnomocnika, że do skargi kasacyjnej nie załączono ani pełnomocnictwa, ani potwierdzenia uiszczenia opłaty skarbowej.

4 W odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik nadesłał pełnomocnictwo następującej treści: "Niniejszym udzielam radcy prawnemu M. F.-T. ([...]) pełnomocnictwa do reprezentowania K. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach oraz Naczelnym sądem Administracyjnym w Warszawie, w szczególności w przedmiocie sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 917/19".

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Skargę kasacyjną należało odrzucić. Zgodnie z art. 180 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym odrzuci skargę kasacyjną, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny, albo zwróci ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

7 Z akt sprawy wynika, że pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej złożonej przez niego skargi kasacyjnej, przez złożenie pełnomocnictwa, lub jego uwierzytelnionego odpisu, do działania w imieniu strony skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik strony nadesłał pełnomocnictwo, z którego wynika, że jest on umocowany do reprezentowania K. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie, w szczególności w przedmiocie sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 915/19.

8 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tak sformułowane pełnomocnictwo nie czyni zadość wezwaniu Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, albowiem nie dotyczy skarżącego, którym jest Syndyk.

9 Wskazać należy, że zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. z 2019 r., poz. 498.; dalej: prawo upadłościowe), jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Użyte w art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. Wynikająca z powyższych przepisów konstatacja, że syndyk jest stroną w postępowaniach dotyczących masy upadłości, jest jednoznaczna ze stwierdzeniem, iż przysługuje mu legitymacja do występowania w tych postępowaniach. Legitymację syndyka określa się w nauce jako tzw. legitymację formalną lub jako podstawienie (substytucja) procesowe. Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły, jako podmiot stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się więc na rzecz upadłego. Użyte w art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy mogą być wszczęte i dalej prowadzone "jedynie" przez syndyka lub przeciwko niemu, oznacza, że upadły, będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej do występowania w tych postępowaniach. W orzecznictwie dotyczącym szeroko rozumianych postępowań cywilnych przyjmuje się, że "syndyk traci legitymację procesową w sprawach dotyczących praw upadłego z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego" (por. orzeczenie SN z dnia 18 października 2004 r., I PZ 22/04, OSNP 2005, nr 10, poz. 146). W jego miejsce w postępowaniach cywilnych wchodzi wówczas upadły (art. 367 ust. 2 wskazanej ustawy), który odzyskuje legitymację procesową w sprawach dotyczących swego majątku, objętego wcześniej masą upadłości. Podobnie w przypadku zakończenia postępowania upadłościowego (art. 368 ust. 3 tej ustawy), z tym że wstąpienie upadłego do postępowań cywilnych jest w tym przypadku możliwe tylko wtedy, gdy wskutek zakończenia postępowania upadłościowego nie utracił on zdolności sądowej (i prawnej). Ponadto należy dodać, że art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego odnosi się do wszelkich postępowań dotyczących masy upadłości.

10 Także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że wstąpienie do sprawy syndyka na miejsce upadłego jest szczególnym (bezwzględnym) podstawieniem procesowym. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem jego zdolności prawnej, to jest zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków. Takie stanowisko wyrażono m.in. w wyrokach NSA z dnia 14 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2536/12 i z dnia 11 października 2005 r. sygn. akt FSK 2449/04 oraz postanowieniach NSA z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt II OSK 2327/11 i z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. akt I FSK 1736/07 (wszystkie dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

11 Reasumując w świetle art. 144 ust. 1 i art. 160 ust. 1 prawa upadłościowego mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, w postępowaniach dotyczących masy upadłości spółki z dniem ogłoszenia upadłości, upadła spółka utraciła legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości. Legitymację tę z mocy prawa nabył natomiast syndyk masy upadłości. Syndyk jako podmiot postępowania upadłościowego działa w niniejszym postępowaniu w imieniu własnym i z mocy własnego prawa. W konsekwencji w niniejszym postępowaniu sądowoadmnistracyjnym, jako dotyczącym masy upadłości, stroną postępowania jest syndyk, a nie upadła spółka. Syndykowi więc przysługuje legitymacja do występowania w niniejszym postępowaniu przed sądem administracyjnym.

12 Z akt sprawy wynika natomiast, że pełnomocnik został umocowany przez syndyka do reprezentowania spółki, a nie reprezentowania syndyka (k. 73 akt WSA). Zatem mając na uwadze wskazane powyżej rozważania uznać należało, że pełnomocnictwo do reprezentowania spółki, a nie syndyka udzielone przez syndyka nie spełnia wymogów pełnomocnictwa w niniejszej sprawie. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak formalny skargi kasacyjnej nie został uzupełniony w sposób prawidłowy, zgodnie z wezwaniem Sądu pierwszej instancji.

13 Mając zatem na uwadze treść art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. oraz art. 180 P.p.s.a. skargę kasacyjną należało odrzucić. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi kasacyjnej orzeczono na postawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.